|
ÖZET: Belediyelerin yıllık toplam personel giderlerinin, belirlenen yasal sınırları aştığı tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca, nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde personel giderleri, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla çarpımı sonucu elde edilen miktarın yüzde kırkını geçmemelidir. Ancak, yapılan denetimlerde, Gemerek Belediyesi’nin 2024 yılı için toplam personel giderinin bu oranı aştığı belirlenmiştir.
2023 yılı bütçe gelirleri 62.738.841,05 TL olarak belirlenmiş ve bu tutarın yeniden değerleme oranı (%58,46) ile artırılması sonucu 99.415.967,52 TL’ye ulaşmıştır. Bu durumda, şirket personeli dâhil toplam personel giderlerinin 39.766.387,00 TL’yi geçmemesi gerekirken, gerçekleşen giderler 51.558.547,44 TL olarak kaydedilmiştir. Bu durum, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ilgili maddeleriyle belirlenen sınırların aşıldığını göstermektedir. Kamu İdaresi, personel harcamaları ve istihdam konularında yasalara uygun hareket edileceğini belirtmiştir. Bu bağlamda, belediyelerin personel giderlerine yönelik sınırlamalara riayet edilmesi ve istihdamın bu çerçevede gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Şirket Personeli Dahil Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin, şirket personeli de dâhil olmak üzere yıllık toplam personel giderlerinin, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle bulunan tutarının yüzde kırkını aştığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasında,
“Belediyenin yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde kırk olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz. Yeni personel alımı nedeniyle bu oranın aşılması sebebiyle oluşacak kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilir. Personelin her türlü alacakları zamanında ve öncelikle ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların, “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin 1 ve 3’ncü fıkralarında,
“(1) İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamaz.
(3) Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından Bakanlıktan izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz.” denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince, belediyelerin personel giderlerine ilişkin iki üst sınır bulunmaktadır. Buna göre; belediyelerin personel gideri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu, (nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde yüzde kırkını) hizmet satın alma yoluyla çalıştırılan şirket personeli dâhil edildiğinde ise yüzde kırkını aşamaz.
Gemerek Belediyesinin personel giderleri açısından, 2023 yılı bütçe geliri olan 62.738.841,05 TL’nin, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranı (%58,46) ile artırılması sonucu bulunan 99.415.967,52 TL’nin, şirket personeli hariç personel giderleri için %30’u olan 29.824.790,25TL’yi; şirket personeli dâhil personel gideri için ise %40’ı olan 39.766.387,00TL’yi geçmemesi gerekmektedir.
Tablo 8: Personel Gider Limiti Tablosu
| Personel Giderleri | Ölçü | Belediye Personeli | Şirket Personeli Dahil |
| 2023 yılı bütçe geliri | TL | 62.738.841,05 | 62.738.841,05 |
| Yeniden değerleme oranı | % | 58,46 | 58,46 |
| 2024 yılı için hesaplanan gelir | TL | 99.415.967,52 | 99.415.967,52 |
| Personel giderleri limiti oranı | % | 30,00 | 40,00 |
| 2024 yılı personel giderleri limiti | TL | 29.824.790,25 | 39.766.387,00 |
| 2024 yılı toplam personel gideri | TL | 25.092.439,01 | 51.558.547,44 |
| Gerçekleşme oranı | 25,23 | 51,86 | |
| Limit aşımı | 0/ % | 0,00 | 12,01 |
Yukarıdaki tabloda görüleceği üzere; Belediye bütçesinden 2024 yılı için ödenen personel giderleri toplamının, 25.092.439,01 TL olarak gerçekleştiği ve 5393 sayılı Kanun’un 49’ncu maddesinde belirtilen oranı aşmadığı; buna karşın şirket personeli dâhil edildiğinde personel giderleri toplamının 51.558.547,44 TL olarak gerçekleştiği ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesiyle şirket personeli dahil toplam personel gideri için öngörülen %40 oranını aştığı görülmektedir.
Kamu İdaresi cevabında gerek istihdamda gerek personel harcamalarına ilişkin sınırlamalarda yasalara uygun hareket edileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca belediyelerin yıllık toplam personel giderlerine sınırlama getirildiğinden, bu sınırlamalara uyulması ve personel istihdamının buna uygun olarak yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.