Arşiv Araştırması Süreci Tamamlanmadan Personelin İşe Başlatılması (Sayıştay)

BULGU: Arşiv Araştırması Süreci Tamamlanmadan Personelin İşe Başlatılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirket tarafından 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 20’nci maddesi kapsamında çalıştırılmak üzere istihdam edilen personelden bazılarının arşiv araştırması sonuçları beklenmeksizin işe başlatıldığı görülmüştür.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun “Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrası gereği; arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılmaktadır. Hakkında güvenlik soruşturması yapılacak olan kamu personeli ise maddenin ikinci fıkrasında çalışacakları yerlere ve görevlerine göre tahdidi olarak sayılmıştır. Bu kapsamda, belediye şirketinde istihdam edilecek kişiler hakkında sadece arşiv araştırması yapılacak olup bu kişiler güvenlik soruşturması yapılacaklar arasında bulunmamaktadır.

Mezkûr Kanun’un “Arşiv araştırması” başlıklı 4’üncü maddesinde, arşiv araştırması;

– Kişinin adli sicil kaydının,

– Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,

– Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,

– Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171’inci maddesinin beşinci ve 231’inci maddesinin on üçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,

– Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,

Mevcut kayıtlarından kontrol edilmesi olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun’un “Değerlendirme Komisyonu” başlıklı 7’nci maddesinde; yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bakanlıklar haricindeki kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin başkanlığında; teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde bir Değerlendirme Komisyonu kurulacağı ve Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerin yazılı olarak atamaya yetkili amire sunulacağına ilişkin hüküm tesis edilmiştir. Buna göre; belediyelerde belediye başkanı tarafından, belediye şirketlerinde ise genel müdür tarafından görevlendirilecek bir üst kademe yöneticisinin başkanlığında bir değerlendirme komisyonu kurulmaktadır.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; belediyelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini, doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait bir şirkete gördürebilecekleri düzenlenmiştir.

Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise bu madde kapsamındaki şirketlerde; işçilerin işe alımı, (…) konularına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu belirtilmiştir. Bu fıkra kapsamında 6040 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar yayımlanmıştır.

Anılan Usul ve Esaslar’ın “Şirket personelinde aranacak şartlar” başlıklı 4’üncü maddesinin;

– Birinci fıkrasının altıncı bendinde, şirketlerde işe alınacaklarda güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırmasının yapılmış olması şartı aranacağı,

– Üçüncü fıkrasında ise soruşturma ve/veya araştırma taleplerinin ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden isteneceği, vali tarafından uygun görülmesi halinde sonuçların değerlendirilmesinin ilgili idare bünyesinde Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’ne göre teşkil edilen değerlendirme komisyonu tarafından yapılabileceği, şirketin ortakları arasında birden fazla idare bulunması durumunda değerlendirme yetkisinin bırakılacağı idarenin vali tarafından belirleneceği,

İfade edilmiştir.

Yapılan incelemede, 375 sayılı KHK’nın ek 20’nci maddesi kapsamında çalıştırılmak üzere Şirket tarafından 2024 yılında istihdam edilecek kişiler hakkında arşiv araştırması için yetkili mercilere talep gönderildiği ancak araştırma sonuçları gelmeden 147 kişinin işe başlatıldığı, daha sonra bu kişilerden 11’i hakkında sonra olumsuz olarak değerlendirilebilecek bir sonuç geldiği ve söz konusu personelin işten çıkarıldığı tespit edilmiştir.

Arşiv araştırması sonucu işe alınmasında mahsur olmayan kişiler de dahil olmak üzere sonuç beklenmeden yapılan her işe alım işlemi mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, Şirket tarafından özetle; ilgili kurum tarafından arşiv araştırması sonuçlarının mevzuatta belirtilen süreler içinde gönderilmediği, yürütülen faaliyetlerin, hizmetlerin ve Şirket iç dinamiklerinin sürekliliğinin sağlanması ve aksaklığa uğramaması amacıyla adayların makul süre içerisinde işe başlatıldığı ancak 2025 yılından itibaren uygulamaya son verilerek güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun beklenildiği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, Şirkette işe başlatılacak kişilerin arşiv araştırması sonuçlarının beklenmesi ve işe alımın bu sonuçlara göre tamamlanması gerekmektedir.