İptal Edilen Bakım Onarım İhalelerinin Birleştirilmek Suretiyle Yeniden İhale Edilerek Daha Yüksek Bir Bedelle Sonuçlandırılması (Sayıştay)

BULGU: İptal Edilen Bakım Onarım İhalelerinin Birleştirilmek Suretiyle Yeniden İhale Edilerek Daha Yüksek Bir Bedelle Sonuçlandırılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdare tarafından 15.08.2024 tarihinde ihalesi yapılan 2024/911208 İhale Kayıt Numaralı 35.424.000 Km. Otobüs Bakım ve Onarımı İşi ile 2024/911552 İhale Kayıt Numaralı 41.769.000 Km. Otobüs Bakım ve Onarımı İşi ihalelerinin ihale yetkilisi tarafından iptal edildiği, daha sonra bu iki işin birleştirilerek yeniden ihaleye çıkılması sonucunda söz konusu işlerin daha yüksek bir bedelle sonuçlandırıldığı görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu; “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu olduğu belirtilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise idarelerin, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu belirtilmiştir.

Kamu ihaleleri açısından rekabet ilkesi, idarenin en ehil sözleşmeciyi en uygun bedele bulabilmesini, diğer bir ifadeyle, en kaliteli mal ve hizmeti en uygun bedelle alabilmesini amaçlamaktadır. Kamu İhale Kurulu rekabet ilkesini; ‘İdarenin ihtiyaç çerçevesi içerisinde isteklilerin birbirleri ile serbestçe yarışabilmeleri yani belli kıstaslar çerçevesinde belli bilgilere sahip olunmasının amaçlandığı’ şeklinde tanımlamıştır.

4734 sayılı Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinin altıncı fıkrasında ise ihale yetkilisinin, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylayabileceği veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal edebileceği hüküm altına alınmıştır.

Söz konusu hususa ilişkin olarak yapılan incelemede; İdare tarafından 17.07.2024 tarihinde 2024/911208 İhale Kayıt Numaralı 35.424.000 Km. Otobüs Bakım ve Onarımı İşi ile 2024/911552 İhale Kayıt Numaralı 41.769.000 Km. Otobüs Bakım ve Onarımı İşi ihalelerinin ilanlarının yapıldığı, her iki işe ait ihalenin de 15.08.2024 tarihinde yapılarak ihale komisyonu tarafından en avantajlı teklifi veren istekliye bırakıldığı, her iki ihaleye de en düşük teklifi veren isteklinin aynı firma olduğu, 23.08.2024 tarihinde ise her iki ihalenin de ihale yetkilisi tarafından iptal edildiği ve daha sonra söz konusu işlerin birleştirilmesi ve işin süresinin de uzatılması suretiyle 09.10.2024 tarihinde 2024/1341027 İhale Kayıt Numarasıyla yeniden ihaleye çıkılarak daha yüksek bir bedelle sonuçlandırıldığı tespit edilmiştir. Söz konusu ihalelerin sonuçlandırıldığı bedellere ilişkin tabloya aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 16: Bakım Onarım İhaleleri Sonuçları

Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere; yeni yapılan ihalede hem işin süresi uzatılmış hem de km bazında artışa gidilmiştir. Ancak ihale bedelindeki artış oranı, km artış oranından çok daha fazla gerçekleşmiştir. Şöyle ki;

Önceki iki ihalenin toplam km toplamı 77.193.000 km iken yeni ihalenin km tutarı 137.625.000 km’dir. Yine önceki iki ihalenin bedelleri toplamı 2.341.599.930,00 TL iken yeni ihalenin bedeli 4.906.721.630,40 TL’dir. Görüldüğü gibi km toplamlarında oransal olarak toplamda %78,2’lik bir artışa karşın ihale bedelindeki artış %109,5 olmuştur.

Aynı zamanda, 23.08.2024 tarihinde iptal edilen ihaleler ile 09.10.2024 tarihinde yapılan ihale arasında İdare tarafından söz konusu işlere ilişkin olarak altı adet pazarlık usulü ile ihale yapılmış olmasına rağmen daha önce iptal edilen ihalelere daha düşük teklif veren (A) Firmasının davet edilmediği ve pazarlık usulü ile yapılan ihalelerin tamamının (B) Firmasına verildiği tespit edilmiştir.

Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; yeni toplu taşıma hatlarının ihdas edileceği, bazı hatlardaki otobüs sayısının arttırılacağı ve Tasarruf Tedbirleri Genelgesi uyarınca iptal edilecek olan servis araçlarının yolcu yükününün de toplu taşımaya kayması neticesinde yolculuk taleplerinin artacağı gibi sebeplerle ihale kapsamındaki otobüslerin yapacağı kilometrelerinin arttırılması gerektiğinden söz konusu ihalelerin iptal edildiği ifade edilmiştir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki Tasarruf Tedbirleri Genelgesi 17.05.2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İptal edilen ihalelerin ilan tarihinin 17.07.2024 olduğu ele alındığında İdarenin, Tasarruf Tedbirleri Genelgesi uyarınca iptal edilecek olan servis araçlarının yolcu yükününün de toplu taşımaya kayması neticesinde yolculuk taleplerinin artacağından bahisle söz konusu ihaleleri iptal etmesi makul değildir. Öte yandan idarelerin, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlama sorumlulukları kapsamında bir değerlendirme yapıldığında ise yeni toplu taşıma hatlarının ihdas edilmesi ve bazı hatlardaki otobüs sayısının arttırılması gerekçeleri de makul görülmemektedir. Zira İdare tarafından ihaleye çıkılmadan önce gerekli ön hazırlık çalışmalarının yapılarak ihtiyaçların tam olarak tespit edilmesi gerekmektedir. Bu sayede idarelerin en kaliteli mal ve hizmeti en uygun bedelle alabilmesi mümkün olabilecektir.

Diğer yandan, 4734 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesi uyarınca ihalelerin ihale yetkilisi tarafından ihale karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde gerekçesi açıkça belirtmek suretiyle iptal edilebileceği düzenlemesi göz önüne alındığında bu konuda idarelere takdir yetkisi verildiği anlaşılmaktadır. Ancak idarenin takdir yetkisi sınırsız değildir. İdarenin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak takdir yetkisini kullanması, idare hukukunun genel bir ilkesidir. Takdir yetkisinin sınırlarının belirlenmesi bakımından ihalenin iptali işleminin gerekçesi somut ve objektif belirlemeye dayanmalı, işlemin yapılıp yapılmaması noktasında makul ve meşru sebepler dikkate alınarak karar verilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması sorumluluğu çerçevesinde İdare tarafından yapılacak ihalelerde gerekli ön hazırlık çalışmalarının yapılarak ihtiyaçların tam olarak tespit edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.