|
ÖZET: Metrobüs hattındaki yürüyen merdiven ve asansörlerin bakım ve onarımlarının, yolcu yoğunluğu ve kullanım sıklığı gibi unsurlar dikkate alınmadan gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasından sorumlu olan İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün, bakım süreçlerini düzenli bir şekilde yürütmediğini ortaya koymaktadır. İstanbul’daki metrobüs sistemi, 52 kilometre uzunluğunda ve 44 istasyondan oluşmakta olup, bu istasyonların yalnızca 28’inde asansör ve yürüyen merdiven bulunmaktadır.
Denetim sırasında, metrobüs hattındaki asansör ve yürüyen merdivenlerde 2024 yılı içerisinde toplam 5.115 arıza kaydı açıldığı, bu arızaların çoğunun yoğun yolcu trafiği olan aktarma istasyonlarında meydana geldiği belirlenmiştir. Arızaların çoğu, bakım ve onarım süreçlerinin yetersizliğinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, özellikle aktarma istasyonlarındaki bakım periyotlarının daha sık hale getirilmesi ve asansör veya yürüyen merdiven bulunmayan istasyonlar için gerekli düzenlemelerin yapılması önerilmektedir. Ayrıca, asansör ve yürüyen merdiven eksikliği, engelli yolcuların ulaşım hizmetlerinden yararlanmasını olumsuz etkilemektedir. İdare, denetim bulgularını dikkate alarak gerekli çalışmalara başlamıştır. Yolcu güvenliğinin artırılması ve toplu taşıma hizmetlerinin daha etkin hale getirilmesi için, bakım süreçlerinin düzenli bir şekilde yürütülmesi ve engelli vatandaşlar için erişilebilirlik sağlanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Metrobüs Hattında Bulunan Yürüyen Merdiven ve Asansörlerin Bakım ve Onarımlarının İhtiyaca Uygun Olarak Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Metrobüs hattında bulunan duraklardaki yürüyen merdiven ve asansörlerin bakım onarımlarının yolcu yoğunluğu, kullanım sıklığı gibi faktörler göz önüne alınmaksızın yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü İstanbul ilinde hem metrobüsler hem de otobüsler aracılığıyla toplu taşımacılık faaliyetlerini yürüten bir kamu kurumudur. İstanbul şehrinde hizmet veren 52 kilometre uzunluğunda ve 44 istasyona sahip olan metrobüs sisteminde; doğu- batı aksında günün 24 saati sefer yapan 6 hat bulunmaktadır. Söz konusu hatlarda yer alan 44 adet istasyonun toplamda 18 tanesinde diğer toplu ulaşım araçlarına (Marmaray, tramvay ve metro) aktarma yapma imkânı bulunmaktadır. Buna karşın metrobüs hattında yer alan 44 adet istasyonun yalnızca 28 tanesinde 78 adet asansör ve 39 adet yürüyen merdiven bulunmaktadır. Diğer 16 adet istasyonda ise asansör veya yürüyen merdiven bulunmamaktadır. İdare de bu duraklarda yer alan yürüyen merdiven ve asansörlerin bakım, servis ve onarımı yapmakla görevlidir.
Bu kapsamda İdarenin 2024/584304 İhale Kayıt Numaralı “Metrobüs Hattı, Garaj ve Genel Müdürlük Binalarında Yer Alan Yolcu Asansörü ve Yürüyen Merdivenlerin Bakım, Servis ve Onarımı” işine ait Teknik Şartnamenin “İşin Konusu” başlıklı 1’inci maddesinde; söz konusu işin İETT Metrobüs Hattı, Garaj ve Genel Müdürlük binalarında bulunan Yolcu Asansörü ve Yürüyen Merdivenlerin 12 (on iki) ay süre ile konforlu ve güvenli hizmetlerinin sürdürülebilmesi için mevzuatlarda belirtilen talimatlara ve prosedürlere uygun olarak planlı bakımlarının yapılması, oluşacak arızalarının yedek parça ve sarf malzeme bedelleri dahil giderilmesi, bakım ve arızalarla ilgili bildirim ve raporlamaların yapılması, analiz sonuçlarının sunulması, ekipman bakım – arıza müdahale öncesi ve sonrası gereken teknik temizliği, revizyon, acil müdahale, yolcu kurtarma, ve vandalizm sonrası onarım işleri olduğu belirtilmiştir.
Aynı Şartnamenin “Bakımların yapılması” başlıklı 4.3’üncü maddesinde ise şartnamede belirtilen ve istasyonlara göre dağılımı verilen asansörlerin aylık bakımlarının, yürüyen merdivenlerin ise 1 aylık, 3 aylık ve 6 aylık bakımlarının 12 (on iki) ay süreyle, işbu şartname ekinde verilen bakım formlarına göre yapılacağı ifade edilmiştir.
Söz konusu hususa ilişkin olarak yapılan incelemede; 2024 yılı içerisinde metrobüs hattında bulunan asansör ve yürüyen merdivenlerde çeşitli sebeplerle meydana gelen toplamda 5.115 adet arıza kaydı açıldığı, söz konusu arızaların çoğunlukla yolcu yoğunluğunun fazla olduğu aktarma istasyonlarında yaşandığı tespit edilmiştir. Arızaların nedenlerine bakıldığında ise kapı arızası, sensör arızası, fotosel arızası, kat kaçırma arızası, el bandı arızası, invertör ve switch hatası gibi genellikle bakım onarım çalışmalarına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Bu kapsamda söz konusu arızaların azaltılmasına yönelik olarak aktarma istasyonlarında yer alan asansör ve yürüyen merdivenlerin bakım onarımlarının diğer istasyonlar gibi aylık, 3 aylık ve 6 aylık periyotlarda yapılmasından ziyade daha sık periyotlarda yapılması ve bu hususun da teknik şartnamelerde belirtilmesinin yerinde olacağı değerlendirilmektedir.
Öte yandan yukarıda da belirtildiği üzere metrobüs hattında yer alan 44 adet istasyonun yalnızca 28 tanesinde asansör veya yürüyen merdiven bulunmakta, diğer 16 istasyonda ise stabil merdivenler ve rampa sistemi bulunmaktadır. Asansör veya yürüyen merdiven bulunmayan 16 adet istasyonun 5 tanesi ise yolcu yoğunluğunun fazla olduğu aktarma istasyonlarıdır.
İdareden alınan 2024 yılına ait yolculuk verileri incelendiğinde; söz konusu istasyonlardan diğer toplu ulaşım araçlarına aktarma yapılabildiğinden buralardaki yolcu yoğunluğunun fazla olması nedeniyle geçişler sırasında uzun kuyruklar oluştuğu bu durumun yolcu güvenliğini tehlikeye attığı görülmüştür. Ayrıca metrobüs hattındaki toplam durak sayısının üçte birinde asansör ve/veya yürüyen merdiven bulunmaması engelli yolcuların söz konusu hizmetlerden faydalanmasını da olumsuz etkilemektedir.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; bulguda yer alan hususa iştirak edilmiş ve gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak gerek yolcu güvenliğinin sağlanması gerekse de toplu taşıma faaliyetlerinin daha konforlu ve etkin sağlanması adına özellikle aktarma istasyonlarında yer alan asansör ve yürüyen merdivenlerin bakım onarımlarının daha sık periyotlarla yapılması, herhangi bir ekipman bulunmayan istasyonlar için de gerekli çalışmaların yapılarak engelli vatandaşlara da etkin bir şekilde hizmet verecek aksiyonların alınması gerektiği değerlendirilmektedir.