|
ÖZET: Şehir içi toplu taşıma araçlarında telemetri cihazlarının yaygınlaştırılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Metrobüsler ve özel halk otobüslerinde bu sistemlerin bulunmaması, toplu taşımacılık faaliyetlerinin etkinliğini olumsuz etkilemektedir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanımı için gerekli önlemlerin alınması zorunludur. Telemetri sistemi, araçların uzaktan izlenmesini sağlayarak sürücü ve araç performansını takip etmektedir. Bu sistem sayesinde motor sıcaklığı, yakıt durumu gibi veriler anlık olarak izlenmekte ve olumsuz durumlar için uyarılar verilmektedir.
2023 yılında telemetri sisteminin aktif olarak kullanıldığı 702 metrobüs, toplamda 344.801 litre yakıt tasarrufu sağlamıştır. 2024 yılı için bu tasarruf miktarı 480.264 litreye ulaşmıştır. Ancak, toplu taşıma filosunun büyük bir kısmını oluşturan otobüslerde bu sistemlerin eksikliği dikkat çekmektedir. Örneğin, 2.814 adet otobüste telemetri cihazları bulunsaydı, tahmini olarak 80.200.098,34 TL tasarruf sağlanabilecekti. Bu durum, hem akaryakıt tasarrufu hem de yolcu güvenliğinin artırılması açısından telemetri cihazlarının tüm otobüslere entegre edilmesinin önemini vurgulamaktadır. Denetim bulguları üzerine, İdare bu konudaki eksiklikleri kabul etmiş ve gerekli çalışmaların başlatıldığını belirtmiştir. Kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından, telemetri sistemlerinin otobüslerde de uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır. |
BULGU: Şehir İçi Toplu Taşıma Araçlarında Yer Alan Telemetri Cihazlarının Kullanımının Yaygınlaştırılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare bünyesinde yer alan metrobüsler ile özel halk otobüslerinde bulunan telemetri cihazlarının şehir içi toplu taşımacılık faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde en önemli paya sahip otobüslerde bulunmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Araç ve şoför performansının uzaktan izlenmesini sağlayan Telemetri sistemi sayesinde sahadaki araçların konum ve hareketleri, sürücü bilgisi, motor sıcaklık bilgisi, rölantide 10 dakika ve üzeri boşta çalışan araçların ikaz vermesi ile rölanti takibi yapılmaktadır.
Telemetri sistemi ile uyumlu olarak, sistemde hizmet veren tüm araçlar izlenmekte ve araçta bulunan sensörler aracılığı ile sisteme anlık olarak tüm araç bilgileri (motor ısısı, motor devri, yakıt durumu vb.) iletilmektedir. Araç bilgileri manuel olarak sorgulanabildiği gibi araçta meydana gelen olay, sorun, kriz vb. uyarılar anlık olarak kırmızı görselle ve sesli uyarıyla kriz bildirim ekranına düşmektedir. Bu sayede araçta meydana gelen ısınma, arıza, yakıt azalması vb. olumsuz olgular ekranda uyarı olarak gözükmektedir.
Görüldüğü gibi İdare faaliyetlerinin yürütülmesinde baş aktör olan otobüs ve metrobüslerde söz konusu sistemlerin kullanımının yaygınlaştırılması kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması açısından önemlidir.
Söz konusu hususa ilişkin olarak yapılan incelemede; telemetri sistemlerinin metrobüs filosundaki 702 adet aracın tamamında aktif olarak kullanıldığı, bu sayede 2023 yılında toplamda 344.801 litre, 2024 yılında ise 480.264 litre yakıt tasarrufu sağlandığı buna karşın İdarenin toplu taşıma faaliyetlerini gerçekleştirmesinde en önemli paya sahip olan otobüslerde telemetri cihazlarının yer almadığı tespit edilmiştir.
Bu kapsamda 2024 yılı aylara göre yakıt ortalama fiyatları üzerinden sağlanan toplamdaki yakıt tasarrufu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 19: 2024 Yılı Aylara Göre Tasarruf Edilen Yakıt Miktarı
| Aylar | Aylık Yakıt Fiyat Ortalaması (TL) | 2024 Tasarruf (L) |
2024 Tasarruf (TL) |
| Ocak | 38,15 | 33.885 | 1.292.724,00 |
| Şubat | 40,93 | 28.061 | 1.148.529,00 |
| Mart | 40,41 | 31.432 | 1.270.171,00 |
| Nisan | 40,97 | 31.239 | 1.279.854,00 |
| Mayıs | 39,64 | 36.119 | 1.431.757,00 |
| Haziran | 39,85 | 50.346 | 2.006.272,00 |
| Temmuz | 43,61 | 62.605 | 2.730.221,00 |
| Ağustos | 42,78 | 57.194 | 2.446.759,00 |
| Eylül | 42,30 | 45.838 | 1.938.947,00 |
| Ekim | 42,90 | 37.012 | 1.587.815,00 |
| Kasım | 43,20 | 31.582 | 1.364.342,00 |
| Aralık | 43,20 | 34.951 | 1.509.883,00 |
| Toplam | 41,50 | 480.264 | 20.007.274,00 |
Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere telemetri cihazlarının bulunduğu 702 adet metrobüs aracında yalnızca 2024 yılında dahi 20.007.274,00 TL tasarruf sağlanmışken İdarenin toplam araç filosunun büyük çoğunluğunu oluşturan otobüsler için de söz konusu sistemlerin kurulumu, sağlanacak tasarrufun boyutu düşünüldüğünde büyük önem taşımaktadır.
Bu kapsamda; İdarenin araç filosunda metrobüsler ve Adalarda kullanan araçlar hariç toplamda 2.814 adet otobüs bulunmaktadır. Basit bir hesaplama ile 702 adet metrobüs aracında toplamda 20.007.274,00 TL tasarruf sağlanmışken 2.814 adet otobüste de telemetri cihazları yer almış olsaydı 80.200.098,34 TL tasarruf sağlanabilecekti. Görüldüğü gibi gerek akaryakıt tasarrufu sağlanması gerekse de yolcu güvenliğinin temin edilerek daha etkin bir hizmet sunulması açısından telemetri cihazlarının tüm otobüslere kurulumu önem arz etmektedir.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; bulguda yer alan hususa iştirak edilmiş ve gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması sorumluluğu çerçevesinde telemetri cihazlarının İdareye ait otobüslerde de kullanımının sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.