Doğrudan Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan Personele İlişkin Hakedişlerin Belediye Şirketine Hiç Ödenmemesi veya Vergi ve Sigorta Primi Tutarı Kadar Eksik Ödenmesi (Sayıştay)

BULGU: Doğrudan Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan Personele İlişkin Hakedişlerin Belediye Şirketine Hiç Ödenmemesi veya Vergi ve Sigorta Primi Tutarı Kadar Eksik Ödenmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında ESHOT Genel Müdürlüğünde çalışan işçilere yönelik Belediye Şirketlerine ödenmesi gereken hakedişlerin, bazı aylarda hiç ödenmediği veya SGK primi ve vergi tutarı kadar eksik ödendiği görülmüştür.

696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yapılan düzenleme sonucunda belediyeler tarafından, belediye şirketlerinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın personel alımı yapılmaktadır. Söz konusu personel alımı neticesinde belediyeler ve bağlı kuruluşları tarafından kendi şirketlerine sözleşme koşullarına göre tespit edilen hakedişler ödenmektedir.

İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde, ESHOT Genel Müdürlüğünün İzmir Büyükşehir Belediyesine ait İZELMAN ve İZENERJİ Personel Şirketlerinden temin ettiği personellere yönelik olarak yaptığı ödemelerde; bazı aylarda hakedişlerin hiç ödenmediği, bazı aylarda ise eksik ödendiği tespit edilmiştir. Aşağıda yer alan tabloda, kurumun her iki personel şirketine yapmış olduğu hakediş ödeme tutarları verilmiştir.

Tablo 27: Belediye Şirketlerine Yapılan Hakediş Ödemeleri

Bu verilere göre, ESHOT’un İZELMAN Personel şirketine Ağustos ayından itibaren, İZENERJİ Personel Şirketine ise 2024 yılının başından itibaren hiç hakediş ödemediği gözükmektedir. Ancak işçilerin bir yıl gibi uzun süre maaş almadan çalışması hayatın olağan akışına ters olduğundan, uygulamada ESHOT Genel Müdürlüğünde çalışan işçilerin net maaşlarının İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Belediyeye ait diğer kurumlar tarafından aktarılan kaynaklardan ödendiği, SGK ve vergi gibi yasal yükümlülüklerin ise ödenmediği anlaşılmıştır.

Söz konusu ödeme usulü nedeniyle Personel Şirketleri bu personellerin SGK primleri ile ücretlerinden kesilen gelir ve damga vergisini alacaklı kurumlara zamanında ödeyememekte, bu nedenle söz konusu borçlara gecikme zammı işlemektedir. Ayrı bir tüzel kişiliği olduğu gerekçesiyle, personel şirketlerinin SGK ve vergi borçlarına ait gecikme zammı ve faizleri ESHOT’un bilançosu içinde gözükmemektedir. Ancak bu borçların ödenememesinin ana nedeni, kurumun belediye şirketlerine ilişkin hakedişleri ya hiç ödememesi veya sadece işçilere ait net maaşların ödenip, vergi ve SGK borçları başta olmak üzere şirketlerin diğer alacaklarının ödenmemesi olduğundan, bu borçlara ait faiz ve gecikme zamları başta olmak üzere Personel Şirketlerinin maruz kaldığı her türlü zarardan ESHOT Genel Müdürlüğü birinci derecede sorumludur. Bu nedenle, bu borçlara ait faiz ve gecikme zamlarını da eklediğimizde idarenin gerçek borç tutarının bilançoda yer alan borcun üzerinde olduğu anlaşılmaktadır.

5018 sayılı Kanun ile kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması amaçlanmaktadır. İdare bütçesinin stratejik planlama çerçevesinde hazırlanarak Şirkete ödenmesi gereken personel hizmeti bedellerinin sadece net ücret üzerinden yapılan hesaplama sonucu bulunan tutar üzerinden değil, ilgili kamu idarelerine ödenmesi gereken ve hakedişin gider kalemlerinden olan SGK primi ve çeşitli vergi tutarlarının dahil edilerek ödenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde bu borçlar ve gecikme cezaları nihayetinde İdare tarafından ödenmekte ve bu nedenle İdare bütçesine fazladan külfet getirmektedir.

Kamu idaresi cevabında; ESHOT Genel Müdürlüğünün öz gelirleri ile giderlerini karşılayamadığı, bu nedenle ödemelerini İzmir Büyükşehir Belediyesinden gelen yardımlar ile mevcut nakit imkânları ölçüsünde gerçekleştirebildiği, yaşanan ödeme aksaklıklarının 2024 yılı içerisinde gerek genel ekonomik koşullar gerekse yerel düzeyde yaşanan nakit daralması nedeniyle İBB’nin dönemsel nakit akışı ve gelir gecikmelerinden kaynaklandığı, mevcut durumun iyileştirilmesi için gerekli planlamaların yapılmakta olduğu ve söz konusu şirketlere olan hakediş ödemelerinin gerçekleştirilmesi yönünde İzmir Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda finansal imkân oluşturma çalışmalarının devam ettiği belirtilmiştir.

Ayrıca, kurum ile şirketler arasındaki ilişkilerin hizmet sözleşmeleri ve fatura bazlı ödeme planları ile yürütüldüğü, Türk Ticaret Kanunu uyarınca belediye şirketlerinin üçüncü taraflara karşı olan yükümlülüklerinden (vergi, prim vs.) kendilerinin sorumlu olduğu, ESHOT Genel Müdürlüğü’nün bu şirketlerin SGK ve vergi borçlarına doğrudan taraf olmasının hukuken mümkün olmadığı, bu nedenle belediye şirketlerinin yükümlülüklerini yerine getirememesi nedeniyle oluşacak muhtemel gecikme zamlarının ESHOT Genel Müdürlüğü bilançosuna doğrudan etkisi bulunmadığı ifade edilmiştir.

Her ne kadar idare tarafından, belediye şirketlerinin vergi ve SGK Prim borçlarının kendi borcu olduğu, bu borçların ESHOT’un bilançosuna doğrudan bir etkisi bulunmadığı ifade edilse de söz konusu vergi ve SGK prim borçları ve bunlara ilişkin gecikme zammı ve faizlerin oluşmasının ana nedeni, kurumun sözleşme kapsamındaki hakediş ödemelerini zamanında yerine getirmemesidir. Bu nedenle, bu şirketlerin vergi ve SGK prim borçları ile bunlara ilişkin gecikme zamları ile hakedişlerin zamanında ödenmemesi nedeniyle uğramış oldukları zararlardan dolayı kuruma rücu etme hakkı bulunmaktadır. Bu borçların mevcut bilançoda gözükmemesi, borçların varlığını ve ESHOT’un bu borçlardan sorumlu olma ve ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, Belediye Şirketlerine ödenen hakedişlerin toplam tutar esas alınarak ödenmesi ve böylelikle İdare bütçesine gecikme zammı/faizi gibi ek mali külfet getirilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir.