Yağmur Sularının Uzaklaştırılması, Dere Islahları ve Haliç Çamur Bertarafı Kapsamında Yapılan İşlere İlişkin Bedellerin Büyükşehir Belediyesinden Tahsil Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yağmur Sularının Uzaklaştırılması, Dere Islahları ve Haliç Çamur Bertarafı Kapsamında Yapılan İşlere İlişkin Bedellerin Büyükşehir Belediyesinden Tahsil Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdarenin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ile yapmış olduğu protokol ve yazışmalar neticesinde yağmur sularının uzaklaştırılması, dere ıslahları ve Haliç çamur bertarafı işlerini yaptığı, bu işlere ait bedellerin İBB’den tahsil edilmesi gerekirken söz konusu bedellerin tam olarak tahsil edilmediği görülmüştür.

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresine (İSKİ) yağmur sularının uzaklaştırılması, dere ıslahları ve çamur bertarafına ilişkin ilgili mevzuat hükümlerinde doğrudan bir görev veya sorumluluk verilmemekle birlikte 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Yağmur sularının uzaklaştırılması” başlıklı 25’inci maddesine göre; yağmur sularının uzaklaştırılması ile ilgili tesislerin yapılması veya bu tip tesislerin işletilmesi, gerekli harcamalar ilgili belediyelerce karşılanmak şartıyla İSKİ tarafından yerine getirilebilecek, bu tesislerin yapılması veya işletilmesine ilişkin harcamalar ise tarifelere dahil edilmeyecektir.

Bu bağlamda, İSKİ ile İBB arasında 14.02.2018 tarihli ve 170 sayılı Meclis Kararına istinaden Yağmursuyu Tesislerinin Yapılmasına İlişkin Ortak Hizmet Protokolü imzalanmıştır. Söz konusu Protokol, İBB sınırları içerisindeki yağmursuyu tesislerinin, giderleri İBB tarafından karşılanmak üzere İSKİ tarafından yapılması amacıyla hazırlanmıştır.

Protokolün “Mali Yükümlülükler” başlıklı 5.1.g. maddesinde; yağmursuyu tesislerinin projelendirme bedelleri hariç olmak üzere İSKİ’nin gerçekleştirdiği yapım, temizlik, işletme, bakım ve onarım giderlerinin İBB tarafından İSKİ’ye ödeneceği düzenlemesi yapılmıştır. Mezkûr Protokolün “işletme, bakım ve onarım yükümlülükleri” başlıklı 5.1.d. maddesinde de; yağmursuyu toplama ve uzaklaştırma sistemleri ile ilgili olarak, İBB’nin sorumluluk alanında olan ve ıslahı tamamlanan derelerin temizliği, işletilmesi, bakım ve onarımının İSKİ’nin sorumluluğunda olduğu, İBB’nin sorumluluk alanındaki derelerin mansaplandığı noktalarda ise batık çalışan dere ağzının, kanalizasyon by-pass yapılarının ve haliçlerin dip temizliğinin İBB Deniz Hizmetleri Müdürlüğü imkanları ile yapılması gerekenlerin İBB tarafından, diğer dere ağzı temizliğinin İSKİ tarafından yapılacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.

04.10.2018 tarihinde İBB tarafından İSKİ’ye yazılan yazı ile Haliç’te iyi su durumunun muhafaza edilmesi ve olması gereken derinlikte düzgün bir dip yapısının oluşturulması için söz konusu dredger pompa sistemi ve susuzlaştırma tesisinin İBB Deniz Hizmetleri Müdürlüğünün teknik imkanları arasında bulunmaması sebebiyle İSKİ tarafından kurulması istenmiştir.

Bu bağlamda, yağmur sularının uzaklaştırılmasına, dere ıslahları ve temizliği ile Haliç çamur bertarafına ilişkin İSKİ tarafından katlanılan maliyetler İBB’den talep edilmektedir.

Yapılan incelemede, Yağmursuyu Tesislerinin Yapılmasına İlişkin Ortak Hizmet Protokolü kapsamında İBB’den talep edilen bedellere ilişkin İdareden çalışma istenmiş olup söz konusu çalışma neticesinde; 4.086.579.189,69 TL 2023 yılından yapılan devir, 5.766.699.339,45 TL 2024 yılı içerisinde gerçekleşen çalışmalardan kaynaklı oluşan tutar olmak üzere toplam 9.853.278.529,14 TL tutarında İBB’nin İSKİ’ye borcunun bulunduğu, söz konusu tutarın 2024 yılı içerisinde sadece 360.255.509,43 TL’sinin ödendiği/mahsup edildiği, kalan 9.493.023.019,71 TL’nin İBB tarafından İSKİ’ye ödenmediği tespit edilmiştir.

İdare verilerinin yanında İBB’den alınan verilere göre yağmursuyu kanal inşaatı, dere ıslahı ve Haliç çamur bertarafı özelinde 31.12.2024 tarihi itibarıyla İBB’nin İdareye olan borcunun 7.570.287.111 TL olduğu görülmüştür. Bu bağlamda, İdare verisi ile İBB verisi arasında 1.922.735.908,71 TL (9.493.023.019,71-7.570.287.111 =1.922.735.908,71) fark bulunduğu anlaşılmıştır.

Tablo 16: Yağmur Sularının Uzaklaştırılması, Dere Islahları ve Haliç Çamur Bertarafı Kapsamında İSKİ’nin İBB’den Olan Alacakları

Yukarıda yer alan hükümlerden de anlaşılacağı üzere yağmur sularının uzaklaştırılması, dere ıslahları ve Haliç çamur bertarafı kapsamında İSKİ’nin İBB’den olan alacakları 31.12.2024 tarihi itibarıyla 9.493.023.019,71 TL’dir. İdarenin söz konusu işler kapsamında katlandığı maliyetleri tam ve zamanında alamaması bağlı idare statüsünde olan İSKİ’nin ayrı bir tüzel kişiliği bulunması, kendi bütçe imkanları doğrultusunda yatırım ve planlama yapması gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda İdarenin iş ve işlemleri ile mali rapor ve tablolarını olumsuz yönde etkilemektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine İdare tarafından özetle; İBB ile yapılan protokol gereği İSKİ tarafından yürütülen yağmursuyu, dere ıslahı ve Haliç dip çamur bertarafı işleriyle ilgili hakediş ve kamulaştırma giderlerinin İBB tarafından karşılanması gerektiği belirtilmiştir. Bu kapsamda ödemeler talep edilmiş ancak İBB’nin muhasebeleştirme sürecinin zaman alması nedeniyle mahsuplaşma işlemlerinde gecikmeler yaşandığı bunun mutabakat eksikliği değil süreç kaynaklı olduğu bundan sonraki süreçte, bulguya konu hususta gerekli dikkat ve özenin gösterileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, Protokol hükümlerine göre İBB adına yapılan söz konusu işlere ilişkin borçların İdareye ödenmesi gerekmektedir aynı zamanda iki idare özelinde tutulan kayıtlara ilişkin farklılığın giderilmesi için gerekli çalışmanın yapılması gerekmektedir.