|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, elektrik dağıtım işlemleri kapsamında yapılan taşınmaz tahsislerinin, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından belirlenen yönetmelik esaslarına uygun olmadığını ortaya koymuştur. İdarenin mülkiyetindeki üç taşınmaz, özel elektrik dağıtım şirketi tarafından trafo alanı olarak kullanılmak üzere Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi’ne (TEDAŞ) bedelsiz tahsis edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 47. maddesi, kamu idarelerinin taşınmazlarını belirli şartlar altında tahsis edebileceğini belirtirken, ilgili mevzuatın gereklilikleri göz ardı edilmiştir.
Yönetmelik hükümleri, taşınmaz tahsisinin yalnızca belirli kamu idareleri arasında yapılabileceğini öngörmektedir. Ancak TEDAŞ, özelleştirme süreci sonucunda kamu şirketi statüsünü kaybetmiş ve özel sektörle işbirliği içinde çalışmaya başlamıştır. Bu durum, TEDAŞ’a yapılan taşınmaz tahsislerinin yasal dayanağını zayıflatmaktadır. İncelemeler sonucunda, TEDAŞ’a yapılan bedelsiz tahsislerin iptal edileceği ve yeni tahsis işlemlerinin yapılmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, TEDAŞ’a yönelik taşınmaz tahsisleri, ilgili yönetmelik ve kanun hükümlerine aykırı olarak gerçekleştirilmiştir. Bu işlemlerin, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde yeniden ele alınması gerekmektedir. |
BULGU: Elektrik Dağıtım İşlemleri Dolayısıyla Yapılan Taşınmaz Tahsislerinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Tarafından Çıkarılan Yönetmelik Esaslarına Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin mülkiyetinde bulunan üç adet taşınmazı özel elektrik dağıtım şirketince trafo alanı olarak kullanılmak üzere kamu şirketi olan Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi’ne (TEDAŞ) tahsis ettiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınmaz tahsisi” başlıklı 47’nci maddesinde; kamu idarelerinin, kanunlarında belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebilecekleri ifade edilmiş ve aynı maddenin son fıkrasındaki “kanunlardaki özel hükümler saklıdır.” hükmü ile de kendi mevzuatında taşınmaz tahsisi ile ilgili hüküm bulunan kamu idarelerinin ilgili mevzuatına göre taşınmaz tahsisi yapabilmelerine olanak sağlanmıştır.
5018 sayılı Kanun’un 47’nci maddesine dayanılarak hazırlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesine göre kamu idaresi; tahsis açısından, Yönetmelik ekindeki idareler ile kendilerine tahsis yapılması açısından köy tüzel kişiliklerini; devir açısından, Yönetmelik ekindeki idarelerden, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç, diğer idareleri ifade eder şeklinde tanımlanmıştır.
Diğer Yandan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Tarafından Yürütülen Taşınmaz Temini İşlemleri Hakkında Yönetmelik’in “Kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazların devri” başlıklı 22’nci maddesinde;
“(1) Önlisansa/lisansa dayalı faaliyete konu tesisler için kamu tüzel kişisi adına kayıtlı taşınmazın mülkiyetine, yüksekliğine veya derinliğine ihtiyaç duyulması halinde Kurumdan taşınmazın mülkiyetinin/irtifak hakkının devri talebinde bulunulur. Devir talebi Kurum tarafından değerlendirilir, uygun görülmesi halinde Kurul tarafından taşınmaz hakkında Kanunun 30 uncu maddesinin uygulanmasına karar verilir.
(2) Birinci fıkra kapsamındaki taşınmazın bedeli, Kıymet Takdir Komisyonu tarafından, 17 nci madde ve devamında belirtilen hükümler esas alınarak belirlenir. Belirlenen bedel, taşınmaz maliki kamu tüzel kişisine yazılı olarak bildirilir. Kamu tüzel kişisi, taşınmazın ve/veya irtifak hakkının tapuda Hazine adına tescilini ve takdir edilen bedele ilişkin görüşünü altmış gün içinde Kuruma bildirir.
(3) Mülkiyet ve/veya irtifak hakkının devrine muvafakat edilen taşınmazın bedeli ilgili önlisans/lisans sahibi özel hukuk tüzel kişisi tarafından kamu tüzel kişisi hesabına yatırılır.” hükümleri yer almakta ve kamu kurumuna ait mülkiyette trafo ihtiyacı hasıl olduğunda izlenecek yöntem gösterilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; mevzuata uygun bir tahsis işleminden söz edilebilmesi için gerek taşınmazı tahsis edecek olan idarenin gerekse kendisine taşınmaz tahsis edilecek kuruluşun Yönetmelik’te ifade edilen kamu idaresi kapsamında olması gerekmektedir. Kamu şirketlerinin ise bu Yönetmelik ekinde yer almadığı açıkça görülmektedir.
Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ), 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Dağıtım bölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtım bölgesine ayrılmış ve 2013 yılı itibariyle şirketlerle TEDAŞ arasındaki hisse devri sözleşmeleri tamamlanmıştır. Kısacası elektrik dağıtım hizmeti özelleştirilerek özel firmalar tarafından sağlanmaya başlanmıştır. Böylece TEDAŞ’ın elektrik dağıtım sektöründeki hizmet görevi sona ermiş ve TEDAŞ, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesi hükümleri, Aydınlatma Yönetmeliği ve Aydınlatma Tebliği hükümlerine göre genel aydınlatma giderlerinin ödenmesine aracılık eden ve denetimlerini yapan bir kamu şirketi olarak faaliyetlerini sürdürmüştür.
Yapılan incelemede İdareye ait üç adet taşınmazın; TEDAŞ’a devrine ilişkin yukarıdaki süreçler işletilmeksizin, ilgili Kanun’un 47’nci maddesine istinaden; 19.01.2023 tarihinde 2023/47 sayılı Yönetim Kurulu Kararıyla, 31.01.2023 tarihinde 2023/68 sayılı Yönetim Kurulu Kararıyla ve 02.03.2021 tarihinde 2021/112 sayılı Yönetim Kurulu Kararıyla 9 yıllığına bedelsiz olarak TEDAŞ’a tahsis edildiği tespit edilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun “Bir idareye ait taşınmaz malın diğer idareye devri” başlıklı 30’uncu maddesinde;
“Taşınmaz mala; kaynak veya irtifak hakkına ihtiyacı olan idare, 8 inci madde uyarınca bedeli tespit eder. Bu bedel esas alınarak ödeyeceği bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurur. Mal sahibi idare devire muvafakat etmez veya altmış gün içinde cevap vermez ise anlaşmazlık, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idari dairesince incelenerek iki ay içinde kesin karara bağlanır.” denilmiştir.
Buna göre söz konusu taşınmaz üzerinde irtifak hakkına sahip olan idarenin söz konusu taşınmazın bedelini tespit ederek devir işlemini gerçekleştirmesi gerekmektedir. Yapılan bedelsiz tahsis işlemi iptal edilerek 2942 sayılı Kanun’un 8’inci maddesi uyarınca tespit edilecek bedel üzerinden irtifak hakkı tesisi sağlanmalıdır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; TEDAŞ adına yapılan bedelsiz tahsislerin iptal edileceği belirtilmiş olup ilgili yazışmaların yapıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca 2023 yılı itibarıyla TEDAŞ adına trafo yeri veya kablo güzergahı olarak herhangi bir yeni tahsis işlemi yapılmadığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, TEDAŞ adına yapılan trafo tahsisleri mevzuata uygun olmayıp söz konusu iş ve işlemlerin “Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Tarafından Yürütülen Taşınmaz Temini İşlemleri Hakkında Yönetmelik” ve “Taşınmaz Temini İşlemlerine İlişkin Başvurular Hakkında Usul ve Esaslar” çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir.