|
ÖZET: İdareye ait altyapı tesislerinin bir kısmının Coğrafi Bilgi Sistemlerine (CBS) aktarılmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, yeni imalatlar ve bakım onarımlar sırasında eski tesislere dair verilerin sisteme dahil edildiğini, ancak özellikle metropoldeki içme suyu, atıksu ve yağmursuyu altyapısının bir kısmının eksik kaldığını göstermektedir. 20.03.2015 tarihli yönetmelik, kurumların ürettikleri coğrafi verilerin güncel ve doğru olmasını sağlamalarını zorunlu kılmaktadır. Su talebinin artması ve iklim değişikliğinin etkileri, suyun etkin yönetimini gerektirmektedir. Bu bağlamda, altyapı tesislerinin CBS’ye tam olarak aktarılması, su kayıp ve kaçaklarıyla mücadelede kritik bir rol oynamaktadır.
Mevcut altyapıların CBS’ye işlenmesi, bakım onarım süreçlerinin etkinliğini artırmakta ve arıza durumlarında hızlı müdahale imkanı sunmaktadır. Ayrıca, diğer altyapı kuruluşlarının planlama süreçlerine de katkı sağlamaktadır. Metropoldeki büyük altyapı projelerinde, mevcut tesislerin doğru tespiti zaman ve kaynak tasarrufu açısından önemlidir. Yeni içme suyu ve atıksu projelerinin planlanmasında, mevcut tesislerin hidrolik hesaplarının dikkate alınması gerekmektedir. Bu sayede, yeni ve eski yapılar arasında uyum sağlanarak, mükerrer projelerin önüne geçilecektir. Kamu idaresi, yeni altyapıların CBS’ye işlendiğini, eski altyapıların ise çeşitli yöntemlerle tespit edilerek sisteme dahil edildiğini belirtmiştir. Ancak, işletme projesi olmayan eski altyapıların sayısallaştırılmasında zorluklar yaşandığı vurgulanmıştır. 2023 Sayıştay Denetim Raporu’na göre, geçmişten gelen 785,79 km’lik altyapı hattı sisteme entegre edilmiştir. Sonuç olarak, altyapının tamamının CBS’ye aktarılması, zaman ve maliyet tasarrufu sağlayarak sistemin etkinliğini artıracaktır. Bu nedenle, CBS’nin kurulmasına yönelik hassasiyet gösterilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: İdareye Ait Mevcut Altyapı Tesislerinin Bir Kısmının Coğrafi Bilgi Sistemlerine Aktarılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarece yapılan yeni imalatlar ve bakım onarım esnasında tespit edilen eski tesislere ilişkin veriler sisteme dahil edilirken bunların dışında kalan özellikle metropolde yer alan idareye ait içme suyu, atıksu ve yağmursuları alt yapı tesislerinin bir kısmının verilerinin Coğrafi Bilgi Sistemlerine aktarılmadığı görülmüştür.
20.03.2015 tarih ve 29301 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin Kurulması ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik’in 8’inci maddesinde kurum ve kuruluşların, üreticisi oldukları coğrafi verilerin, coğrafi veri setlerinin ve coğrafi veri servislerinin metaverisinin tam, güncel ve doğru olmasını sağlayacakları ifade edilmiştir.
Son dönemlerde dünya genelinde nüfus artışına bağlı olarak suya olan talebin artması, iklim değişikliklerinin su kaynaklarına etkisi vb. hususlar suyun kaynaktan aboneye kadar iletim ve dağıtımının verimli bir şekilde yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda gerek ulusal ölçekte gerekse yerel idareler ölçeğinde su kayıp, kaçaklarının etkin yönetimine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlıkları tarafından yukarıda bir örneği belirtilen düzenlemeler yapılmıştır.
Altyapı tesislerinin tümünün coğrafi bilgi sistemlerine tam olarak aktarılmasının muhtelif bulgulara konu ettiğimiz su kayıp kaçaklarıyla mücadeleden ayrı düşünülemeyeceği açıktır. Su kayıp kaçaklarında en önemli husus; mevcut altyapıların sağlıklı bir şekilde tespit edilmesi ve hidrolik modellemelerinin yapılmasıdır. Bu kapsamda idarelerin mevcut altyapı sistemlerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Veri Tabanı yapısına işlenmesi son derece önem arz etmektedir.
Su kanal idareleri mevcut altyapılarını işletirken günaşırı bakım onarım faaliyetleri yürütmektedir. Mevcut altyapıların sağlıklı bir şekilde Coğrafi Bilgi Sistemlerine aktarılması, gerek bakım onarım faaliyetlerinin etkin ve ekonomik olarak yürütülmesine gerekse arıza vb. durumlarda etkin müdahale ile kesintisiz su temini ve atık su bertarafının sağlanmasına katkı sunmaktadır.
Mevcut altyapıların sağlıklı tespiti diğer altyapı kuruluşlarının da bakım onarım faaliyetleri ile ileriye yönelik yapacakları yatırımların hızlı ve etkin planlanmasına olanak sağlayacaktır. Örneğin; kent merkezinde (metropolde) yatırımcı kuruluşlar tarafından yapılacak büyük altyapı projelerinde (metro, köprülü kavşak, alt geçit vb.), idareye ait altyapıların deplase edilmesinde (içme suyu, atık su ve yağmur suyu) ve diğer altyapı yatırımlarını gerçekleştirilirken karşılaşılan sorunların çözülmesinde mevcut altyapının tespiti zaman, emek alan en önemli husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu gibi durumlarda mevcut altyapıların en ekonomik ve hızlı şekilde yenilenmesi, mevcut altyapılara ait Coğrafi Bilgi Sistemleri verilerinin bulunması ile mümkün olacaktır.
Yeni yapılacak içme suyu, atık su ve yağmursuyu altyapı ile üstyapı tesislerinin planlanmasında, planlanacak olan tesislerin hidrolik hesaplarının hali hazırda işletilmekte olan tesislerin hidrolik hesaplarına etkilerinin belirlenmesi ve entegrasyonu önem teşkil etmektedir. Mevcut tesislerin Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamına aktarılması bu etkileşimin daha hızlı ve etkin bir şekilde tespit edilmesine olanak sağlayacaktır. Bu sayede daha önce inşa edilmiş olan yapılar ile yeni yapılacak yapıların bir bütün halinde değerlendirilmesi mümkün olacaktır.
İmalatı henüz gerçekleştirilmemiş altyapı ve üstyapı projelerinin Coğrafi Bilgi Sistemine aktarılmasıyla mükerrer projelerin önüne geçilecek olup, daha önceden yapılmış projelerin imalat aşamasına geçmeden önce revizeye gerek olup olmadığının analizi yapılabilecektir.
Tekirdağ mülki sınırları içerisinde İmar Kanunu’na uygun yapılacak tüm imar planlarında, yapılarda/tesislerde idarenin görüşü ve altyapılarına ilişkin bilgilerin, izinlerin alınması gerekmektedir. Bu kapsamda yapılacak iş ve işlemlerin etkin olarak yürütmesinde sağlıklı Coğrafi Bilgi Sistemi verilerinin olması ile iş ve işlemlerin etkin olarak yürütülmesine olanak sağlayacaktır.
Kamu idaresi cevabında özetle; yeni altyapıların Coğrafi Bilgi Sistemine işlendiğini, eski altyapıların ise arşiv taraması, usta bilgisi ve sahadaki kazılar gibi yöntemlerle tespit edilerek sisteme aktarıldığını, eksik verilerin doğruluğunun teyit edilerek zamanla sisteme dahil edildiğini, endüstriyel cihazların demo uygulamalarla test edildiğini ve sayısallaştırma sürecini hızlandırdığını belirtmiştir.
Bu yaklaşım, Coğrafi Bilgi Sistemi verilerinin tamlığı ve doğruluğu açısından olumlu bir ilerlemeye işaret etmektedir. Ancak, halen işletme projesi olmayan eski altyapıların sayısallaştırılmasında zorluklar bulunduğu ve bu sürecin personel katkısına ve sahadaki tespitlere bağlı olarak uzayabildiği de vurgulanmıştır.
2023 Sayıştay Denetim Raporu’nda da konu edilen bu husus sonrası, İdare tarafından geçmişten gelen 785,79 km’lik altyapı hattı daha sisteme entegre edilmiştir.
Sonuç olarak, İdare alt yapı verisini büyük ölçüde sisteme aktarmış olsa da çok eskiden var olan alt yapıların tamamının Coğrafi Bilgi Sistemine henüz yüklenmediği, bu sebeple de tadilat, tamirat veya başka gerekçelerle alt yapının bulunması gereken hallerde yer tespitinin kolayca yapılamadığı görülmüş olup, tüm bu gerekçelerle alt yapının tamamının Coğrafi Bilgi Sistemine aktarılması birçok kolaylığı beraberinde getireceğinden hem para hem de zaman tasarruf edilmesi sağlanacağından sistemin kurulması konusunda hassasiyet gösterilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.