|
ÖZET: Vadesinde tahsil edilemeyen alacaklar için yılsonunda faiz tahakkuk ettirilmemesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Belediye şirketinin 120 Alıcılar Hesabı’nda yer alan alacakların tahsilatı süresinde gerçekleştirilemediği tespit edilmiştir. Bu durumda, yalnızca asıl alacak tutarları kayıtlarda yer almakta, gecikme faizi tahakkuk ettirilmemektedir. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince, taraflar arasında belirlenen sözleşme hükümleri doğrultusunda gecikme faizi talep edilebilmektedir.
3095 sayılı Kanun, temerrüt faizi oranının belirlenmesi konusunda bazı esneklikler sunmakta ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın belirlediği faiz oranlarına göre gecikme faizi hesaplanmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde şirketin vadesinde tahsil edemediği alacaklar için herhangi bir faiz tahakkuku gerçekleştirmediği, sadece asıl alacakların muhasebe kayıtlarında izlendiği anlaşılmıştır. Muhasebe sisteminin tahakkuk esasına dayandığı göz önüne alındığında, gecikme faizi tutarlarının da muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir. Kamu idaresi, borçlu belediyelerle görüşmeler yapıldığını ve ödemelerin en kısa sürede gerçekleştirileceğine dair taahhüt alındığını belirtmiştir. Bu bağlamda, temerrüde düşen alacaklar için sözleşme hükümleri çerçevesinde gecikme faizi hesaplanması ve ilgili tutarların muhasebe sistemine kaydedilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Vadesinde Tahsil Edilemeyen Alacaklar İçin Yılsonunda Faiz Tahakkuk Ettirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin 120 Alıcılar Hesabında kayıtlı bulunan alacaklardan tahsilatı süresi içinde yapılamayanlara gecikme faizi tahakkuk ettirilmediği, sadece asıl alacağın kayıtlarda bulunduğu tespit edilmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Ticari İşlerde Faiz” başlıklı 8’inci maddesi uyarınca ticari işlerde sözleşmenin tarafları, gecikme faizi alınmasını ve uygulanacak faiz oranını sözleşmede serbestçe belirleyebilirler. Taraflar, sözleşmede temerrüt faizi oranını belirlememişlerse, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 2’nci maddesinin ilk fıkrasına göre; temerrüde düşen borçlu, geçmiş günler için 1’inci maddede belirlenen kanuni faiz orana göre temerrüt faizi ödemeye mecburdur. Bununla birlikte, 3095 sayılı Kanun, bazı şartlarda daha yüksek orandan temerrüt faizi talep edilebilmesine imkân tanımaktadır. Mezkûr Kanun’un 2’nci maddesine göre, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, 1’inci maddeyle belirlenen orandan fazla ise, bu oran üzerinden gecikme faizin hesaplanması gerekmektedir.
Hesaplanan gecikme faiz tutarlarının tahakkuk ettirilerek muhasebe sistemine kaydedilmesi gerekmektedir. 26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan 1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin “Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve Hesap Planı Açıklamaları” başlıklı (c) bendinde, işletmelerin faaliyet alanı kapsamındaki işlerden kaynaklanan temerrüt faizi gelirlerinin 649 Faaliyetlerle İlgili Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabında kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Karşılık hesap olarak da asıl alacağın takip edildiği 120 Alıcılar Hesabının borçlandırılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, şirketin vadesinde tahsil edemediği alacaklarına ilişkin herhangi bir faiz tahakkuku yapmadığı, yalnızca asıl alacak tutarlarının muhasebe kayıtlarında izlendiği tespit edilmiştir.
Tekdüzen muhasebe sistemi tahakkuk esasına dayanmaktadır. Tahakkuk esasında işlemler ve olaylar, nakit akımlarının ne zaman olduğuna bakılmaksızın, ortaya çıktıklarında kaydedilmesi gerekmektedir. Sözleşme hükümlerinin zamanında yerine getirilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan ve şirket açısından sözleşmeye bağlı bir alacak haline gelen gecikme faizi tutarlarının asıl alacak gibi nakit akışına bağlı olmaksızın muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, borçlu belediyeler ile gerekli görüşmelerin yapıldığı ve en kısa zamanda ödemelerin yapılacağının taahhüdünün alındığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, temerrüde düşmüş alacaklar için sözleşme hükümleri doğrultusunda gecikme faizi hesaplanması ve hesaplanan temerrüt faiz tutarlarının da tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereği olarak muhasebe kayıtlarına aktarılması gerekmektedir.