|
ÖZET: Ciro paylaşımı sözleşmeleri öncesinde finansal analizlerin yapılmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, belediye şirketinin gelir getiren müzelerle ilgili ciro paylaşımı uygulamaları incelenmiştir. Bu süreçte, ciro paylaşımına dayanak teşkil eden işlerin, alternatif yöntemlerle (satın alma veya kiralama gibi) gerçekleştirilmesi durumunda şirketin finansal durumu üzerinde nasıl bir etki yaratacağının değerlendirilmediği ortaya çıkmıştır. Örneğin, Şerefiye Sarnıcı ve Panorama 1453 Müzesi için yapılan ciro paylaşımı sözleşmeleri sonucunda, 2024 yılında kaybedilen gelir tutarları belirlenmiştir.
Yapılan incelemeler, ciro paylaşımı sözleşmelerinin uygulanmasından önce, alternatif maliyetlerin analiz edilmediğini göstermektedir. Uzun vadeli ciro paylaşım modellerinde, bir iş insanının dikkatle hareket etmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, tüm alternatiflerin gelir ve gider analizleri ile değerlendirilmesi, en uygun yöntemin seçilmesi açısından kritik öneme sahiptir. Türk Ticaret Kanunu’nun 18. maddesi gereği, her tacirin iş faaliyetlerinde dikkatli ve özenli davranması zorunludur. Gelecekteki ciro paylaşım modelleri ve benzer uygulamalarda, öncelikle finansal projeksiyonların yapılması ve şeffaf, rekabetçi alım yöntemlerinin benimsenmesi gerekmektedir. Bu sayede, kamu sermayesini yöneten şirketin çıkarlarının en üst düzeye çıkarılması hedeflenmelidir. |
BULGU: Ciro Paylaşımı Sözleşmelerinde Sözleşme Öncesi Finansal Analizin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin gelir getiren müzelere ilişkin olarak çeşitli sebeplerle ciro paylaşımı yaptığı işlere ilişkin olarak, ciro paylaşımına esas yapılacak işlerin finansal analizlerinin yapılmadığı, bu işlerin başka yöntemler (satın alma, kiralama vs.) ile yapılması halinde ciro paylaşımı yöntemi ile arasında Şirket lehine bir farkın olup olmayacağının değerlendirilmediği tespit edilmiştir.
Şirketin Şerefiye Sarnıcı ile Panorama 1453 Müzesi için ciro paylaşımı sözleşmesi yaparak 01.01.2024 – 31.12.2024 döneminde vazgeçmiş olduğu gelir tutarı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 10: 01.01.2024 – 31.12.2024 Dönemi Ciro Paylaşımı Sözleşmeleri Nedeniyle Vazgeçilen Gelir Tutarı
| Yer | Ciro Paylaşımına Esas İş | 2024 Yılında Vazgeçilen Gelir (TL) |
| Şerefiye Sarnıcı | Video Mapping Gösterimi | 19.239.686,40 |
| Panorama 1453 Müzesi | Video Mapping Gösterimi | 3.508.806,21 |
Yapılan incelemede; Şirketin ciro paylaşımı sözleşmelerini hayata geçirmeden önce bunlara ilişkin olarak yapılacak işi (mapping gösterimi gibi) örneğin satın alsa veya kiralasa idi Şirkete maliyeti ne olurdu şeklinde bir finansal analiz yapmadığı anlaşılmıştır. Oysaki uzun yıllar sürecek bir ciro paylaşım modelinde basiretli bir tacirin yapması gerektiği gibi öncelikle bütün alternatifler gelir ve gider analizi ile ortaya konmalı ve buna göre en iyi sonuç veren yöntem seçilmelidir. Zira 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18’inci maddesine göre her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekmektedir.
Bu itibarla bundan böyle yapılacak ciro paylaşım modellerinde veya benzer uygulamalarda öncelikle finansal bir projeksiyon yapılmalı ve buna ilişkin şeffaf ve rekabeti sağlayıcı bir alım yöntemi ile kamu sermayesi kullanan Şirketin menfaatinin en üst düzeye çıkarılması sağlanmalıdır.