Bazı Haklar ile Taşınmazların İhale Yapılmaksızın Belediye Şirketlerine Devredilmesi (Sayıştay)

BULGU: Bazı Haklar ile Taşınmazların İhale Yapılmaksızın Belediye Şirketlerine Devredilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İhale ile üçüncü kişilerin kullanımına verilebilecek taşınmazlar ile üçüncü kişilere devredilebilecek işletme haklarının ihale yapılmaksızın Büyükşehir Belediye Meclisi kararları ile Belediye şirketlerine devredildiği görülmüştür.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde; büyükşehir belediyeleri tarafından kendi mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin işletebileceği ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının %50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin %50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredilebileceği ancak bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devrinin 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğu hükmü tesis edilmiştir.

5216 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen maddesinde; sayma suretiyle belirtilerek, büyükşehir belediyesinin mülkiyeti veya hüküm ve tasarrufu altında olan taşınmazlardan ancak hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin işletme haklarının ihale yapılmaksızın belediye şirketlerine devredilebileceği açıkça düzenlenmiştir. Madde metninde, “gibi” ifadesine yer verilmeden işletme hakkı devredilebilecek yerler sayıldığından, şirketlere ihalesiz devredilebileceği belirtilen yerlerin dışında kalan herhangi bir taşınmaz üzerindeki işletme hakkının ve taşınmazın kullanımının 2886 sayılı Kanun uyarınca ihale yapılmaksızın belediye şirketlerine veya üçüncü kişilere devri mümkün değildir.

Yapılan incelemede, 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi kapsamında devri mümkün olmayan taşınmazların ve/veya işletme haklarının mevzuata aykırı olarak ihalesiz bir şekilde anılan madde hükmü kapsamında belediye şirketlerine devredildiği tespit edilmiştir.

Mevzuata aykırı olarak devredilen işletme haklarına ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir;

Tablo 44: Mevzuata Aykırı Olarak Şirketlere Devredilen Taşınmaz ve İşletme Hakları

Eyüp İlçesi Muhtelif Taşınmazların 12.07.2013 Tarih ve 1589 Fidanlık Olarak Kullanılması Sayılı Meclis Kararı

İSPARK AŞ’ye devredilen deniz araçları park yeri işletmeciliği 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi kapsamında ihale yapılmaksızın devredilebilecek nitelikteki işletme haklarından değildir. Zira otopark kavramı kara taşıtlarını kapsadığından deniz araçlarına park yeri sağlayan tekne parklarının “otopark” yeri olarak değerlendirilmesi doğru bir yaklaşım değildir.

İstanbul Ulaşım AŞ’ye devredilen muhtelif taşınmazlar “toplu ulaşım hizmetleri” olarak değerlendirilerek devredilmiştir. İlgili Meclis kararında bu taşınmazların, Şirkete ait 17 adet otobüsün parklanması, yıkanması ve teknik destek verilmesi ile İdareye ait araçlara tamir, bakım, onarım hizmeti verilebilmesi için gerekli olan bakım atölyelerinin kurulması amacıyla Şirkete tahsisinin gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Öncelikle her ne kadar 13.11.2011 tarihli 1146 sayılı ve 11.09.2024 tarihli 1110 sayılı Meclis kararları ile Şirket, toplu taşıma hizmeti için yetkilendirilmiş olsa da Şirket tarafından buna ilişkin bir faaliyet yürütülmediği, turistik amaçla kullanılan İdareye ait gezi otobüslerinin işletme hakkının Şirkette devredildiği ve bu otobüslerin de bu taşınmazlarda parklandırıldığı, işletme hakkının devrinin belli bir oran/tutar karşılığında yapılması sebebiyle işletmeye ilişkin garaj dahil tüm giderlerin işleten tarafından karşılanması gerektiği, İdareye ait araçların bakım onarım işlemlerinin sadece 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yürütülebileceği dolayısıyla ihale ile yaptırılan işler için gereken taşınmazın külfetine yüklenicinin katlanması gerektiği ve ayrıca taşınmaz tahsisi sadece kamu kurum ve kuruluşları arasında gerçekleşebildiğinden belediye şirketlerine taşınmaz tahsisinin yapılamayacağı aşikardır.

Ağaç AŞ’ye devredilen taşınmazlar ise “sosyal tesis” kapsamında devredilmiştir. Ancak bu taşınmazlar şirketin ana faaliyet konusunu oluşturan fidan yetiştiriciliği ve satışı amacıyla kullanılmaktadır.

İdareye ait taşınmazlar ancak ihale ile üçüncü kişilere kira karşılığında verilebilmekte olup Meclis kararı ile İstanbul Ulaşım AŞ ve Ağaç AŞ’nin kullanımına verilmesi mevzuata aykırıdır.

Bu bağlamda, 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi kapsamında değerlendirilerek belediye şirketlerine söz konusu taşınmaz ve işletme haklarının devredilmemesi gerekmektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; İSPARK AŞ’ye devredilen deniz araçları park yeri işletmeciliği hususu ile İstanbul Ulaşım AŞ’nin kullanımına verilen taşınmazlara ilişkin gerekli işlemlerin yapılacağı, Ağaç AŞ’nin kullanımına verilen taşınmazların İSKİ’ye devredilmesi sebebiyle ilgili Meclis Kararının hükmünün kalmadığı ifade edilmiştir.

İdarece Ağaç AŞ tarafından kullanılan taşınmazların İSKİ’ye devredildiği beyan edilmiş olsa da devre ilişkin Meclis Kararı’nda bulunan taşınmaz listesinde “Kartal ilçesi, 887 ada, G- 22a-15a-4b pafta, 2 parsel önü” alanının yer almadığı görülmüştür. Dolayısıyla 12.07.2013 Tarih ve 1589 Sayılı Meclis Kararının uygulamasına kısmen devam edilmektedir.

Sonuç olarak, mezkûr meclis kararlarının iptal edilerek, işletme haklarının ya bütçe içi işletme kurulması yoluyla belediye tarafından kullanılması ya da ihale yoluyla kiraya verilmesi uygun olacaktır.