|
ÖZET: Alibeyköy Lojistik Merkezi’nin işletilmesine dair yapılan denetimlerde, bazı hatalı uygulamalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, merkez, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan gerekli yetki belgesi alınmadan faaliyete geçirilmiş ve üçüncü bir kişi tarafından işletilmiştir. Boğaziçi Yönetim AŞ, 20 Eylül 2023 tarihinde yapılan ihale ile ticari alanların işletme hakkını kazanmış; ancak sözleşme süresi sona ermesine rağmen yeni bir ihale yapılmadan işletmeye devam etmiştir. Bu durum, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na aykırılık teşkil etmekte ve şirketin fuzuli şagil konumuna düşmesine neden olmaktadır.
Denetim bulguları, Alibeyköy Lojistik Merkezi’nin T3 tipi yetki belgesi olmadan işletildiğini de ortaya koymuştur. Karayolu Taşıma Yönetmeliği’ne göre, bu tür bir işletme için yetki belgesi alınması zorunludur. Merkezin, birincil aktarma merkezi olarak faaliyet göstermesi nedeniyle T3 yetki belgesi alınması gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde bu belgenin alınmadığı ve Boğaziçi Yönetim AŞ ile sözleşme yapılarak alt kiralama sözleşmeleri imzalandığı tespit edilmiştir. İdare, bu durum üzerine, Alibeyköy Lojistik Merkezi’nin esasen bir yük deposu olarak faaliyet gösterdiğini ve gerekli yetki belgesinin alınması için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na başvurulacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, yetki belgesinin bir an önce temin edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Alibeyköy Lojistik Merkezinin İşletilmesine İlişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Alibeyköy Lojistik Merkezinin üçüncü kişi tarafından işletilmesine ihale yapmaksızın devam edildiği aynı zamanda Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından alınması gereken yetki belgesi alınmadan faaliyete başlandığı görülmüştür.
Sözleşme Süresi Sona Erdiği Halde Mevcut İşletmeci Tarafından İşletmeye Devam Edilmesi
İdareye ait Alibeyköy Lojistik Merkezindeki ticari alanların 1 yıl süre ile işletilmesine ilişkin ihalenin Boğaziçi Tesis Yönetim Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Boğaziçi Yönetim AŞ) tarafından kazanıldığı ancak sözleşme süresi sona ermesine rağmen yeni bir ihale yapılmaması sebebiyle Şirket tarafından işletilmeye devam ettirildiği görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde göre; genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütülmektedir.
Mezkûr Kanun’un “Ecrimisil ve tahliye” başlıklı 75’inci maddesinin birinci fıkrasında; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların (…) gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanun’un 9’uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil isteneceği, bunun talep edilebilmesi için idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edileceği, aksi halde ecrimisil alınacağı ifade edilmiştir.
Ayrıca 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca, belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı ve 2886 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinde yer alan hükümlerin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Alibeyköy Lojistik Merkezindeki yer alan ticari alanların işletilmesi için Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü tarafından 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihaleye çıkıldığı, İdarenin iştiraki olan Boğaziçi Yönetim AŞ’nin ihaleyi kazandığı ve 20.09.2023 tarihinde 1 yıl süreli sözleşme imzalandığı, 20.09.2024 tarihinde sözleşme süresi bitmesine rağmen İdare tarafından tekrar ihale yapılmadığı ve söz konusu lojistik merkezinin Şirket tarafından işletilmeye devam edildiği tespit edilmiştir.
Bahsi geçen Sözleşme ekinde yer verilen Özel Şartname’nin 23’üncü maddesinde yer alan; “Mevcut sözleşme süresi bittiğinde yeni işletmeci ile sözleşme imzalanana kadar geçebilecek süre zarfında mevcut işletmeci işbu sözleşme hükümlerine göre tesisi işletmeye devam eder. Devam ettiği süre boyunca gün hesabı üzerinden işletme bedeli İdareye ödenir.” ifadesi ve 24’üncü maddesinde yer alan “Alt kiracı/kullanıcılar işbu sözleşme hükümleri kapsamında yeni bir sözleşme imzalanana kadar geçebilecek süre zarfında mevcut işletmeciye kira ödemeye devam eder.” düzenlemesi gereği, Boğaziçi Yönetim AŞ sözleşme bedeli (işletme bedeli) üzerinden kira ödemeye devam etmek suretiyle lojistik merkezini işletmeye devam etmektedir.
İhalesiz olarak mevcut sözleşme süresinin bu şekilde uzatılması sonucunda Şirket fuzuli şagil konumuna gelmiştir.
Sözleşme eki Özel Şartnamede yer alan söz konusu düzenleme ve bu düzenlemeye istinaden Şirket tarafından faaliyetin sürdürülmesine imkân tanınması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; 26.02.2025 tarihinde ihaleye çıkıldığı, katılımcı olmaması sebebiyle dosyanın ilgili Şube Müdürlüğüne iade edildiği, yeni ihalenin çalışmalarına devam edildiği, ihale neticesinde imzalanacak sözleşme tarihi itibarıyla ecrimisil beledinin tahsilatının sağlanacağı ifade edilmiştir. Ancak bu durumda ecrimisil, dönemler itibarıyla tahakkuk ve tahsil ettirilmelidir.
Sonuç olarak, ivedilikle ihale yapılarak ihaleyi kazanan kiracı ile sözleşme yapılması gerekmektedir.
Yetki Belgesi Alınmaksızın Faaliyete Başlanması
İdare tarafından Alibeyköy Lojistik Merkezinin T3 tipi işletmecilik yetki belgesi alınmadan faaliyete başlatıldığı görülmüştür.
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde, eşya/kargo terminali; bu Yönetmelik’te belirtilen özellikleri haiz ve yurtiçi ve uluslararası eşya/kargo taşımacıları/işletmecileri ve/veya acenteleri, komisyoncuları, taşıma işleri organizatörü ile bunların eşya/kargo gönderenlerine/gönderilenlerine hizmet veren yapı veya tesisi olarak tanımlanmıştır.
Mezkur Yönetmelik’in “Yetki belgesi alma zorunluluğu” başlıklı 5’inci maddesinde; bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından almalarının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Bu kapsamda alınacak yetki belgesi türleri ise Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde faaliyet türüne göre 14 farklı yetki belgesi şeklinde sınıflandırılmıştır. Maddenin on dördüncü fıkrası uyarınca, eşya terminali işletmeciliği yapacak gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarına T3 türü yetki belgesi verilmektedir.
Alibeyköy Lojistik Merkezi, ikincil aktarma merkezinde toplanan yüklerin kamyonetler ve kamyon tipi araçlar ile getirilen yüklerin burada ayrıştırılarak tır ve çekici tipi araçlar ile taşınması amacıyla oluşturulmuş bir yapı olduğundan adı her ne kadar lojistik merkezi olsa da hem yapısal özellikleri hem de sunulan hizmet kapsamı gereği birincil aktarma merkezi olarak faaliyet göstermektedir. Birincil aktarma merkezi ise bu bağlamda eşya terminali kategorisine girmekte olup Merkezin işletilebilmesi için T3 yetki belgesinin alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından T3 yetki belgesi alınmadığı halde Alibeyköy Lojistik Merkezindeki yer alan ticari alanların işletilmesi amacıyla Boğaziçi Yönetim AŞ ile 20.09.2023 tarihinde sözleşmesi yapıldığı ve bu kapsamda Şirket tarafından 6 adet alt kiralama sözleşmesi yapılması suretiyle faaliyete başlandığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; Alibeyköy Lojistik Merkezinin esasen bir yük deposu olarak faaliyet gösterdiği ve T3 yetki belgesi alınıp alınmaması gerektiğine yönelik Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na görüş sorularak gerekli işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, söz konusu yetki belgesinin ivedilikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından temin edilmesi gerekmektedir.