Zabıta Memuru Kadrosunda Olmayan Personele Zabıta Memurluğu Yaptırılması (Sayıştay)

BULGU: Zabıta Memuru Kadrosunda Olmayan Personele Zabıta Memurluğu Yaptırılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından zabıta memuru kadrosunda olmayan personele Belediye zabıta teşkilatında fiili olarak belediye zabıta memurluğu yaptırıldığı görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51’inci maddesinde; “Belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular.

Görevini yaparken zabıtaya karşı gelenler, kolluk kuvvetlerine karşı gelenler gibi cezalandırılır.” hükmü bulunmaktadır.

11.04.2007 tarihli ve 26490 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;

b) Belediye zabıtası: Beldenin düzenini muhafaza eden, belde halkının esenlik, sağlık ve huzurunu koruyan, yetkili organların bu amaçla alacakları kararları uygulayan özel zabıta kuvvetini,

Belediye zabıta personeli: Belediye zabıta teşkilatındaki daire başkanı, müdür, şube müdürü, amir, komiser ve memurları, … ifade eder. ” düzenlemesi yapılmıştır.

Aynı Yönetmelik’in “Kadro ve unvanlar” başlıklı 6’ncı maddesinde; Belediye zabıta teşkilatı personel kadro ve unvanları; Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğe göre belirlenmiş; zabıta daire başkanı, zabıta müdürü, zabıta şube müdürü, zabıta amiri, zabıta komiseri ve zabıta memuru unvanlı kadrolar ile hizmet için gerekli diğer kadrolardan oluşacağı,

“Başka memurluklardan naklen geçiş” başlıklı 16’ncı maddesinde; Belediye hizmet birimlerinde memur kadrosunda çalışanlardan, belediye zabıta memurluğuna geçmek isteyenlerin; 35 yaşını aşmamaları, bu Yönetmeliğin 13/A maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde yer alan şartları taşımaları, 13/E maddesinde öngörülen sınavda başarılı olmaları kaydıyla 657 sayılı Kanuna ve diğer mevzuat hükümlerine uyularak zabıta memurluğuna atanabileceği,

“Belediye zabıta kıyafetini kullanma yasağı” başlıklı 35’inci maddesinde; zabıta personeli için bu Yönetmelik’te şekli gösterilen resmi kıyafet ile işaretlerin başka bir özel veya kamu kuruluşu mensubu tarafından kullanılamayacağı,

“Geçici görevlendirme” başlıklı 41’inci maddesinde; zorunlu hallerde, belediye memurlarından ihtiyacı karşılayacak sayıda personelin zabıta biriminin sadece büro hizmetlerinde geçici olarak görevlendirilebileceği,

“Kimlik belgesi” başlıklı 46’ncı maddesinde; Zabıta kadro unvanı ile çalışan her personele belediyelerce seri numaralı olarak bastırılacak olan üzerinde belediye zabıtası kokardı bulunan bir kimlik belgesi verileceği,

İfade edilmiştir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; Belediye zabıta memurları özel bir amaç doğrultusunda güvenlik görevini yürüten kamu düzeni görevlisidirler. Belediye zabıta teşkilatı görev ve yetkileri bakımından özellik arz ettiğinden, Belediye Zabıta Yönetmeliği’nde zabıta teşkilatı ve zabıta memurlarının görev ve yetkileri, hak ve yükümlülükleri, sorumlulukları ve atanmaları gibi konular özel olarak düzenlenmiştir.

Ayrıca Belediye Kanunu’nun 51’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “Görevini yaparken zabıtaya karşı gelenler, kolluk kuvvetlerine karşı gelenler gibi cezalandırılır.” hükmünden zabıta memurlarının yerel kolluk hizmeti sunan kamu görevlileri olduğu, Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin Zabıta memurlarının atanmalarını, yetkilerini, kıyafetlerini, kimliklerini özel olarak düzenlemesinden, Belediyenin diğer memur kadrolarından farklı olarak “zabıta memuru” kadrosunun özel bir kariyer sistemine sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, ihtiyaçların karşılanması amacıyla diğer kadrolardan zabıta memuru kadrolarına atama da Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin “Başka memurluklardan naklen geçiş” başlıklı 16’ncı maddesinde özel olarak düzenlenmiş ve eğitim, yaş, fiziksel özellikler, yazılı ve sözlü sınavda başarılı olma ve benzeri şartları taşımaları kaydıyla zabıta memuru olarak atanmalarının mümkün olduğu belirtilmiştir. Söz konusu Yönetmelik’in “Geçici görevlendirme” başlıklı 41’inci maddesinde ise zorunlu hallerde, belediye memurlarından ihtiyacı karşılayacak sayıda personelin zabıta biriminin sadece büro hizmetlerinde geçici olarak görevlendirilebileceği düzenlemesine yer verilmiştir. Dolayısıyla zabıta memuru olmayan kişilerin zabıta memuru olarak görevlendirilip fiilen zabıta memurluğu yapması görevlerinin niteliği gereği yetki sakatlığına neden olacak işlemler de doğurabilecektir.

Yapılan incelemede, İdarenin diğer memur kadrolarında istihdam edilen personelin bir kısmının Belediye zabıta teşkilatında fiilen zabıta memuru olarak görevlendirildiği, görevlendirilen bu personelin resmi zabıta kıyafetleriyle görev yaptığı ve işlem tesis ettiği tespit edilmiştir. İdarede bu kapsamda 23.06.2023 tarihli Belediye Başkanı oluruyla görevlendirilen 625 personel bulunmaktadır ve 31.12.2024 tarihi itibarıyla bu personelden 433 kişi göreve devam etmektedir. Bu personelin bulunduğu kadro unvanları ise çocuk eğiticisi, eğitmen, ekonomist, kimyager, mühendis, sosyolog, tekniker, teknisyen, veteriner hekim ve veteriner sağlık teknikeri unvanlarından oluşmaktadır.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na eklenen Geçici 41 ve 48’inci maddeler ile İdarede sözleşmeli statüde görev yapan sözleşmeli personelin, talepleri doğrultusunda sözleşmeli personel olarak çalıştırılmalarına esas alınan memur kadrolarına 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 36 ve 48’inci maddeleri uyarınca açıktan atamalarının yapıldığı; 2023 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III’üncü Bölümünün “(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı ikinci fıkrasının birinci bendinde, maktu mesai ile ilgili hükümlere yer verildiği; Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin “Çalışma düzeni” başlıklı 9’uncu maddesi düzenlemesi ile Sayıştay Temyiz Kurulunun 12.9.2018 tarihli ve 43828 Numaralı Kararında, maktu mesai ücretinin hangi şart ve durumda ödeneceğinin belirtildiği,

Bu kapsamda; 2010 yılından itibaren yapılan hizmet alımları ile Zabıta Dairesi Başkanlığında kamu gücü kullanmayı gerektirmeyen yardımcı hizmetlerin gördürülmesi için destek personeli olarak göreve başlayan, daha sonra 2015 yılında İdare içerisinde yapılan düzenlemeler ile sözleşmeli personel statüsüne geçirilen ve 2023 yılında yapılan düzenleme ile memur olarak atanan ilgili personelin, İdare birimlerinde yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında zabıta memurlarının yanında destek personeli olarak görev yapmaktayken değişikliklere uyum çerçevesinde herhangi bir mağduriyet yaşanmaması adına, Başkanlık Oluru ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 86’ncı maddesi gereğince zabıta memuru olarak vekâleten görevlendirildiği, zabıta teşkilatında zabıta kadroları dışındaki kadrolarda bu kapsamda vekaleten görev yapan personelin bir defaya mahsus olmak üzere yaş şartı aranmaksızın zabıta memurluğuna geçirilmesi için Belediye Zabıta Yönetmeliği’ne geçici bir madde eklenmesine ihtiyaç duyulduğunun 12.06.2023 tarihli ve E-50626539-010.03-11487- 135942 sayılı yazı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bildirildiği; bu doğrultuda, İdarenin teknik kadrolarında görev yapan insan kaynağının teknik işlerde bir planlamaya bağlı olarak kadro unvanları ile ilgili alanlarda istihdam edilmeleri için gerekli çalışmaların yapılacağı ve İdarece yapılan iş ve işlemlerde kurum kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması için gerekli tedbirlerin alınmaya çalışıldığı ifade edilmiştir.

Her ne kadar İdare tarafından gönderilen cevapta, sözleşmeli personelin memur kadrolarına geçişinden ve zabıta memuruna ödenen maktu mesai ücretinden bahsedilmişse de bulgu konusu husus, zabıta memuru kadrosunda olmayan personele Belediye zabıta teşkilatında fiili olarak belediye zabıta memurluğu yaptırılmasıdır. İdare bulgu konusu hususla ilgili olarak, Belediye Zabıta teşkilatında çalışan destek personelinin Başkanlık Oluru ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 86’ncı maddesi gereğince zabıta memuru olarak vekâleten görevlendirildiğini, zabıta teşkilatında zabıta kadroları dışındaki kadrolarda bu kapsamda vekaleten görev yapan personelin bir defaya mahsus olmak üzere yaş şartı aranmaksızın zabıta memurluğuna geçirilmesi için Belediye Zabıta Yönetmeliği’ne geçici bir madde eklenmesine ihtiyaç duyulduğunun 12.06.2023 tarihli ve E-50626539-010.03-11487-135942 sayılı yazı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bildirildiğini ifade etmişse de; Belediye Zabıta Yönetmeliği’ne konu ile ilgili olarak geçici bir madde eklenmemiştir. Ayrıca zabıta memuru kadrosuna Yönetmelik’te belirtilen usullere aykırı olarak personel atanması mümkün değildir.

Sonuç olarak, İdarenin zabıta personeli olarak görevlendirdiği memurların Belediye Zabıta Yönetmeliği kapsamında bulunan kadrolarda istihdam edilen personelden oluşması, zabıta memuru olmayan kişilere fiilen zabıta memurluğu yaptırılmaması gerekmektedir.