|
ÖZET: Evsel katı atık tarifesinin belirlenmesi ve KDV tahsilatı konularında önemli bulgular ortaya çıkmıştır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Zonguldak Belediye Meclisi tarafından onaylanan evsel katı atık ücret tarifesinin, mevzuata uygun olarak tam maliyet esasına dayandırılmadığını göstermektedir. 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler, belediyelerin atık bertaraf tesisleri için tarifeleri belirlerken tam maliyet hesaplamalarını dikkate alması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, tarifeye dahil edilmesi gereken personel giderleri, araç kiralama maliyetleri ve finansman giderleri gibi unsurların hesaba katılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, tarifelerin olması gerekenin altında kalmasına yol açmaktadır.
Ayrıca, evsel katı atık toplama bedellerinin su faturaları üzerinden tahakkuk ettirilmesine rağmen KDV’nin tahsil edilmediği belirlenmiştir. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, bu tür hizmetlerin KDV’ye tabi olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla, evsel katı atık bertaraf ücretlerinden %20 oranında KDV tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde bu tahakkukun gerçekleştirilmediği görülmüştür. Kamu idaresinin sunduğu mahkeme kararı, KDV’nin tahsil edilip edilmemesi konusunda kesin bir hüküm içermemekte, yalnızca usul yönünden iptali söz konusu olmuştur. Bu nedenle, su faturalarından tahsil edilen evsel katı atık bedellerine ilişkin KDV’nin tahakkuk ve tahsilatının yapılması zorunludur. |
BULGU: Evsel Katı Atık Tarifesinin Mevzuata Uygun Olarak Belirlenmemesi ve Belirlenen Tutardan KDV Tahsil Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye meclisi tarafından belirlenen evsel katı atık ücret tarifesinin, Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuza uygun olarak tam maliyet esası çerçevesinde belirlenmediği ve yapılan tahsilatlara ilişkin KDV alınmadığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinde, belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesisi kurmak, kurdurtmak, işletme veya işlettirmekle yükümlü oldukları ve katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre hizmetten yararlanan veya yararlanacaklara yansıtılacağı ifade edilmiştir.
27.10.2010 tarih 27742 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; belediyelerce, atık su altyapı tesisleri ile evsel katı atık bertaraf tesisleri aracılığıyla verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyet esaslı tarifelerin oluşturularak çevresel alt yapı hizmetlerinin sürdürebilirliğinin sağlanması gerektiği ifade edilmiştir. “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, sürdürülebilir atık su ve evsel atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde, toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi ve bu tarife sonucu paydaşlardan tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması amaçlandığı belirtilmiştir.
A-) Evsel Katı Atık Tarifesinin Mevzuata Uygun Olarak Belirlenmemesi
Mezkur Yönetmelik’in “Toplam Sistem Maliyeti” başlıklı 13’üncü maddesinde toplam sistem maliyetinin unsurları açıklanmış olup toplam sistem maliyeti, atık su ve evsel katı atık bertarafı için yapılan tüm harcamaları içermekte olup her yıl değişkenlik göstermektedir. “Evsel Katı Atık Ücretleri İçin Ücretlendirme” başlıklı 18’inci maddesinde evsel katı atık için yapılacak ücretlendirmede tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılacağı, bu esasların uygulanmasına ve tarifelerin belirlenmesine ilişkin faydalanılabilecek usul ve esasların ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından çıkarılan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz’da yer alacağı belirtilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 8 Aralık 2020 tarihinde konuya ilişkin yayınlanan ilgili kılavuzda; evsel katı atık hizmetlerinin tam maliyetinin, malzeme, yakıt, elektrik, sabit varlıklar ve personel kullanımından doğan maliyetlerin yanı sıra hizmetin sağlanması sırasında ortaya çıkan finansman giderleri gibi diğer maliyetleri de kapsayacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Zonguldak Belediye Meclisinin 17.11.2023 tarihli ve 3043 sayılı kararı ile kabul edilen 2024 Yılı Ücret Tarifeleri Cetvelinde yer alan Katı Atık Tarifesine ilişkin maliyet hesabına mevzuatta belirtilen tüm giderlerin dahil edilmediği tespit edilmiştir. Söz konusu maliyet hesabına 2023 yılında 11.699.888,40 TL olarak gerçekleşen personel giderleri, 9.205.261,87 TL olarak gerçekleşen araç kiralama maliyetleri ve 934.937,80 TL tutarında gerçekleşen katı atık bertaraf ücretleri dahil edilmiş olup katı atık toplama faaliyetlerinde kullanılan temizlik araçları tarafından tüketilen 6.543.886,80 TL tutarındaki akaryakıt maliyeti ile katı atık depolama tesisinin finansmanı için kullanılan krediye ilişkin 439.134,33 TL tutarındaki faiz giderinin dahil edilmediği görülmüştür. Bu husus abone türleri itibariyle tahsil edilen Evsel Katı Atık Tarifesinin olması gerekenden düşük hesaplanmasına yol açmaktadır.
Kamu İdaresi tarafından, Evsel Katı Atık Tarifeleri belirlenirken, tam maliyet esası ve kirleten öder esasları çerçevesinde Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz’da yer alan tüm maliyet kalemlerinin hesaba dahil edilmesi gerekir.
B-) Su Faturaları ile Birlikte Tahakkuk Ettirilen Evsel Katı Atık Toplama Bedellerinden KDV Tahsil Edilmemesi
Atık Su Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliği’nin “Evsel Katı Atık Tarife Türleri” başlıklı 20’nci maddesinde; evsel katı atık hizmetlerinin atık miktarı belirleme yöntemine göre sayılan iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin “Faturalandırma” başlıklı 22’nci maddesinde atık su ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirmenin yapılan hizmetin karşılığı olarak müstakilen, düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden yapılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda ifade edilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde mahalli idareler, evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler. Bununla birlikte, evsel katı atık bertaraf tesislerinin faaliyet ve hizmetlerinden yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre evsel katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin müstakilen ve düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden yapılması gerekmektedir.
Diğer taraftan, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun (1/3-g) maddesinde genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin ticarî, sınaî, ziraî ve meslekî nitelikteki teslim ve hizmetlerinin KDV’ye tabi olduğu belirtilmiştir.
Aynı kanunun 20’nci maddesinde, teslim ve hizmet işlemlerinde matrahın, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedel olacağı; bedel deyiminin malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adına hareket edenlerden bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya bunlarca borçlanılan para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade ettiği yer ifade edilmiştir.
Bu itibarla, evsel katı atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesini kapsayan bir hizmet işleminin karşılığı olan evsel katı atık bedeli herhangi bir istisna hükmüne tabi olmayıp 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’na göre KDV’nin konusuna girmektedir. Dolayısıyla, evsel katı atık bertaraf ücretlerinden ayrıca %20 oranında Katma Değer Vergisi tahakkuk ve tahsil ettirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede su faturası üzerinden tahakkuk ettirilen evsel katı atık bedellerine ilişkin KDV tahakkuk ve tahsilinin gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında Zonguldak Vergi Mahkemesinin konuya ilişkin bir iptal kararı sunulmuştur. Söz konusu kararın incelenmesi neticesinde Evsel Katı Atık Toplama bedellerinin KDV’ye tabi olup olmadığı hususuna değinilmemiş olup tahakkuk işleminin yalnızca usul yönünden iptal edildiği dolayısıyla bulguda yer verilen hususla çelişmediği değerlendirilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından su faturalarından tahsil edilen evsel katı atık bedellerine ilişkin KDV tahakkuk ve tahsilatlarının yapılması gerekmektedir.