|
ÖZET: Hizmet alımı kapsamında çalışan personele ait hakediş bedellerinin tam olarak ödenmemesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 2017 yılında yürürlüğe giren 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile belediyelere, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarını belirli şartlar olmaksızın gerçekleştirme yetkisi verilmiştir. Ancak, yapılan ödemelerin eksik olması, belediye şirketlerinin yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemekte ve bu durum, gecikme zammı ve cezai yaptırımlara yol açmaktadır.
Belediyelerin, personel giderleri için yapılan ödemelerin, asgari işçilik maliyeti ve ilgili giderler dahil olmak üzere hesaplanması gerekmektedir. Ancak, 2024 yılında belediyenin toplam 21.536.094,72 TL’lik eksik ödeme yapması sonucunda, şirketin Sosyal Güvenlik Kurumu ve işsizlik prim borçları gibi yükümlülüklerini yerine getirememesi söz konusu olmuştur. Bu durum, toplamda 2.553.224,09 TL gecikme cezasının tahakkuk etmesine neden olmuştur. Sonuç olarak, belediye personel şirketlerinin, yalnızca belediyelerden aldıkları hakediş ödemeleri ile faaliyet gösterdiği ve bu ödemelerin zamanında ve eksiksiz yapılmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Aksi takdirde, şirketlerin işçilere ve diğer kamu kurumlarına olan yükümlülüklerini yerine getirmesi mümkün olmayacaktır. |
BULGU: Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan Personele İlişkin Hakediş Bedellerinin Tam Olarak Ödenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye personel şirketi ile imzalanan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi uyarınca yapılan hakediş ödemelerinde hakediş tutarının tamamının ödenmediği tespit edilmiştir.
2017 yılında yürürlüğe giren 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen Ek Madde 20’de; belediyelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarını, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden veya bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirketten yapabilecekleri düzenlenmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden 09.04.2018 tarih ve 11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla kabul edilen İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında;
“(4) İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
Asgari İşçilik maliyeti,
Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,
İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr,
dâhil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kâr oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir.” hükümleri yer almaktadır.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de yapılan bu düzenleme kapsamında belediyeler tarafından belediye şirketlerinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın personel alımı yapılmakta ve şirketlerle yapılan sözleşme koşullarına göre tespit edilen hakedişler ödenmektedir.
Hakediş ödemelerinin kapsamında asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderlerle birlikte genel gider ve şirket kârı da yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.30’ncu maddesinde; işveren sigorta primi de asgari işçilik maliyeti içinde yer aldığından belediyeler tarafından yapılan hakediş ödemelerinde sigorta primi dahil işçilik maliyeti ile işçilikle bağlantılı ayni giderlerin tamamının ödenmesi gerekmektedir.
Hakediş tutarlarının vergi, Sosyal Güvenlik Kurumu primi vb. tutarlar düşülerek eksik ödenmesi durumunda; şirketler bu tutarları alacaklı kurumlara zamanında ödeyememekte, belediyelerin yükümlülüklerini zamanında tam olarak yerine getirmemesi şirketlerin de mevzuat uyarınca yapması zorunlu olan ödemelerini yapamaması nedeniyle şirketlerin gecikme zammı ve cezai yaptırımlar ile karşı karşıya kalması sonucunu doğurmaktadır.
Belediye personel şirketlerinin sermayesinin tamamı belediyeye ait olduğundan ve bu şirketlerin belediyeye personel temini dışında başka bir faaliyeti bulunmadığından, şirketler tarafından ödenecek cezalar nedeniyle ortaya çıkan kaynak ihtiyacının, sermaye artırımı veya şirkete yapılacak diğer ödemelere yansıtılmak suretiyle belediye tarafından ödenmesi sonucunu doğuracaktır.
Belediyenin 2024 yılında Şirket hakedişlerini toplam 21.536.094,72 TL eksik ödemesi sonucu Şirket; 14.472.467,68 TL’si Sosyal Güvenlik Kurumu prim borcu ve 1.326.504,89 TL’si işsizlik prim borcu olmak üzere toplam 15.798.972,57 TL yükümlülüğünü yerine getirememiş ve bunun sonucunda Sosyal Güvenlik Kurumu prim borcu ile ilgili 2.331.447,13 TL, işsizlik prim borcu ile ilgili olarak 221.776,96 TL olmak üzere toplam 2.553.224,09 TL gecikme cezası tahakkuk etmiştir. Belediyenin hakediş bedelini eksik ödemesi Şirketin yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemiş ve bunun sonucu olarak 2024 sonu itibarıyla 2.553.224,09 TL ceza tahakkuk ederken, borçların ödenmediği her gün ceza ödemelerinin de artmasına neden olmaktadır.
Belediye personel şirketleri münhasıran belediyelerin personel çalışmasına dayalı hizmet alımlarının temini için kurulduklarından ve bu çerçevede faaliyette bulunduklarından belediye tarafından yapılan hakediş ödemeleri dışında bir geliri bulunmamaktadır. Sözleşmesi uyarınca yapılan hakediş ödemeleri bu kapsamda çalıştırılan işçilere yapılacak ücret ödemeleri ile birlikte bu ücretten kaynaklanan ve işverence ödenmesi zorunlu olan yükümlülükleri de kapsadığından, hakediş tutarının ödenmemesi veya eksik ödenmesi şirketin işçilere ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına olan yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemektedir.
Sonuç olarak; Personel Şirketinin yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için hakediş bedellerinin zamanında ve eksiksiz olarak ödenmesi gerekmektedir.