|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi’nde, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, yer almaması gereken bazı konulara ilişkin düzenlemelere rastlanmıştır. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi doğrultusunda, sosyal denge tazminatının ödenmesi için belediye başkanının önerisiyle belediye meclisince karar alınması gerekmektedir. Bu tazminatın belirlenmesi, ilgili sendikanın temsilcisi ile belediye başkanı arasında, toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasının ardından üç ay içinde yapılacak bir sözleşme ile gerçekleşir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15. maddesi, sosyal denge tazminatının ödenebileceği durumları ve bu tazminatın tavan tutarını belirlemektedir. Tüm-Bel-Sen ile Siirt Belediyesi arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde, kreş hizmetleri, sosyal yardımlar ve sendikal izinler gibi konulara yer verilmiştir. Ancak, mevzuat gereği sosyal denge sözleşmelerinin yalnızca sosyal denge tazminatı ile sınırlı olması gerektiği açıktır. Kamu idaresi, sözleşmede tespit edilen mevzuata aykırı maddelerin kaldırılması için yetkili sendika ile görüşmeler yapacağını ve gelecekteki sözleşmelerde mevzuat dışı hükümlere yer verilmeyeceğini belirtmiştir. Bu bağlamda, sosyal denge sözleşmelerinin yalnızca ilgili tazminatı içermesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesinde (sosyal denge sözleşmesi) yer almaması gereken bazı konularda düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre; 27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde ise; belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun hükümleri uyarınca 03.09.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmesi’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar başlıklı Dördüncü Bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin 1’inci fıkrasında ise; belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’si olduğu, sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği, hükümleri yer almaktadır.
Tüm-Bel-Sen ile Siirt Belediyesi arasında 28.06.2024 tarihinde imzalanan sosyal denge sözleşmesinin incelenmesinde;
Kreş (Çocuk Evi) başlıklı 14’üncü maddesinde, Belediyenin mevcut ya da açacağı kreş veya anaokullarından çalışanların çocuklarının ücretsiz yararlanacağı, çocukların sürekli ve düzenli sağlık kontrollerinin işverence yaptırılacağı,
Sosyal Çalışmalardan Yararlanma başlıklı 15’inci maddesinde, Belediyenin mülkiyeti ve kendi varlıkları üzerinde kurulu olup, belediye ya da özel kurumlarca işletilen lojman, kamp, kreş, etüt, spor, kültür ve benzeri tesislerden çalışanların eş ve çocuklarının ücretsiz olarak yararlanacağı,
Sendikal İzinler başlıklı 22’nci maddesinde, Sendika temsilci ve görevlilerine kongre, konferans, seminer, yönetim, denetim, genel kurul ve temsilciler kurulu gibi toplantılara katılmaları için, sendikanın veya şubesinin yazılı talebi üzerine, yılda toplam 20 iş günü geçmemek üzere ücretli izin verileceği ve bu izinlerin tüm üyeler için olduğu ve bu durumlar için verilecek izinlerin yasalardan kaynaklanan izinlere mahsup edilemeyeceği,
Ulaşım başlıklı 25’üncü maddesinde, çalışanların Belediyenin şehir içi ulaşım olanaklarından ücretsiz olarak yararlanacağı,
gibi hususların düzenlendiği görülmüştür.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de görüleceği üzere sosyal denge sözleşmesinde münhasıran ödenecek sosyal denge tazminatı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması mevzuatına aykırı olacaktır.
Kamu idaresi cevabında, bulguya iştirak edildiği ve Belediye ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde yer alan ve mevzuat hükümlerine aykırı olduğu tespit edilen maddelerin çıkarılması amacıyla yetkili sendika ile gerekli görüşmelerin yapılacağı, söz konusu sözleşmenin yalnızca sosyal denge tazminatını içerecek şekilde güncelleneceği ve bundan sonraki dönemlerde yapılacak sosyal denge sözleşmelerinde mevzuat dışı hükümlere yer verilmemesine dikkat edileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Belediye Başkanı ile yetkili sendika temsilcisi arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde, sosyal denge tazminatı dışında bir husus düzenlenemeyeceğinden, anılan sözleşmede yer alan düzenlemeler belirtilen mevzuata aykırıdır. Sosyal denge sözleşmelerinde konusu dışındaki hususların düzenlenmemesi gerekmektedir.