|
ÖZET: Taşınmazların değer tespitinin yapılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerine ait taşınmazlar için değerleme işlemlerinin gerçekleştirilmediği ve bu taşınmazlara ilişkin muhasebe kayıtlarının gerçeği yansıtmadığı belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan düzenlemelere göre, maddi duran varlıkların maliyet bedeli ile kaydedilmesi ve değerleme işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir. Ancak, ilgili yönetmelik çerçevesinde 31.12.2017 tarihine kadar yapılması gereken değerleme işlemleri gerçekleştirilmemiştir.
2024 yılı kesin mizana göre, arazi ve arsalar ile binalar hesaplarında önemli bakiye tutarları gözlemlenmiştir. Ancak, bu hesaplarda yer alan tutarların hangi taşınmazlara ait olduğu net bir şekilde belirlenememiştir. Tapu İdaresi’nden alınan bilgilere göre, idareye ait 312 tescilli taşınmazın bulunduğu ve bunların önemli bir kısmının rayiç değerlemeye uygun olduğu tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, bu bulgular doğrultusunda gerekli işlemlerin yapılacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, taşınmazların değerleme işlemlerinin tamamlanması ve muhasebe kayıtlarına alınması, ilgili mevzuat hükümleri gereği zorunludur. Aksi takdirde, 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubu’nun bilançodaki durumu gerçeği yansıtmamaktadır. |
BULGU: Taşınmazların Değer Tespitinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdareye ait taşınmazlara ilişkin değerleme işlemlerinin yapılmadığı ve söz konusu taşınmazlara yönelik muhasebe kayıtlarının gerçeği yansıtmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap grubuna ilişkin işlemlerin anlatıldığı 187’nci maddesinde; edinilen maddi duran varlıkların, maliyet bedeli ile hesaplara alınacağı, maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü giderin ilave edileceği, bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıkların varsa bilinen değeri, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınacağı,
Bu Yönetmelik’in yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi duran varlıklardan envanter ve değerlemesi yapılanların tahakkuk birimince bildirildikçe, muhasebe birimlerince ilgili maddi duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınacağı, henüz kayıtlara alınmamış olan maddi duran varlıklardan herhangi bir nedenle elden çıkarılanların ise, öncelikle elden çıkarma değerleriyle, ilgili maddi duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınacağı belirtilmiştir.
01.01.2006 tarihinde yürürlüğe giren Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinde; tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değerleri üzerinden kayıt altına alınacağı ifade edilmiş olup,
Tapuda kayıtlı olan taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyen taşınmazlar ile tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılan taşınmazlar ve Yönetmelik’e göre “Orta Malları” ile “Genel Hizmet Alanları” olarak sınıflandırılan taşınmazların ise iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler” başlıklı Geçici 1’inci maddesinde; taşınmazlara ilişkin maliyet bedeli veya rayiç değerleri üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması işlemlerinin 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanması gerektiği ifade edilmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine göre taşınmazların söz konusu Yönetmelik doğrultusunda sınıflandırılarak özellikle tapuda kayıtlı olan taşınmazlardan maliyet veya rayiç değerleri üzerinden değerleme işlemlerinin tamamlanması ayrıca maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyenler ile diğer taşınmazların ise iz bedelleri üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
İdareye ait taşınmazlar üzerinde yapılan incelemelerde; ilgili Yönetmelik doğrultusunda taşınmazlara ilişkin 31.12.2017 tarihine kadar yapılması gereken maliyet veya rayiç bedel üzerinden değerleme işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
2024 yılına ilişkin kesin mizana bakıldığında;
Arazi ve Arsalar Hesabının 22.767.149,09 TL
Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının 78.211.915,66 TL
Binalar Hesabının ise 14.630.428,58 TL
bakiye verdiği görülmüş ve söz konusu hesaplarda yer alan tutarların hangi taşınmazların muhasebe kaydına alındığı belirlenememiş olup İdare tarafından anılan Yönetmelik uyarınca değerleme işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Tapu İdaresinden alınan bilgilere göre idareye ait tapu kayıtlarında 312 adet tescilli taşınmazın bulunduğu ve bu taşınmazların önemli bir kısmını teşkil eden arazi ve arsaların rayiç değerlemeye uygun olduğu görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu konusunda gerekli işlemlerin yerine getirileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda belirtilen düzenlemeler ve açıklamalar çerçevesinde, taşınmazlar üzerinde değerleme işlemlerinin tamamlanarak muhasebe kayıtlarına alınması gerekmekte olup söz konusu mevzuata aykırılık nedeniyle bilançoda 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubu gerçeği yansıtmamaktadır.