|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi ile en fazla üyeye sahip sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde, sosyal denge tazminatı haricinde mevzuatta yer almayan çeşitli konulara ilişkin düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi gereğince, sosyal denge tazminatının ödenmesi için gerekli kararların, belediye başkanının veya valinin teklifi üzerine ilgili meclislerce alınması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, sosyal denge tazminatının aylık tutarının, belirlenen tavan tutarını aşmamak kaydıyla, çeşitli kriterlere göre belirlenebileceği ifade edilmiştir.
Sosyal denge sözleşmesinde yalnızca görev yapılan birim, iş hacmi, görev yerinin özellikleri gibi kriterlere dayalı düzenlemelere izin verilmektedir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, sözleşmenin “Sosyal haklar” başlığı altında sosyal denge tazminatı dışında çeşitli konulara dair hükümlerin yer aldığı görülmüştür. Bu durum, mevzuata aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. İdare, sosyal denge sözleşmesinin imzalanabileceğine dair açıklamalar yapmış olsa da, mevzuatta belirtilen konular dışındaki hükümlerin sözleşmeye eklenmesi uygun değildir. Dolayısıyla, sosyal denge sözleşmelerinde yalnızca mevzuatta tanımlanan konulara yer verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Mevzuatta Belirtilen Konular Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare ile en çok üyeye sahip sendika arasında akdedilen sosyal denge sözleşmesinde, sosyal denge tazminatı dışında, mevzuatında yer almayan muhtelif konularda düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesine göre; 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilecektir.
375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde ise; sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşme ‘de belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise, ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarının en yüksek Devlet memur aylığının (ek göstergeler dâhil) %120’si olduğu; sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemelerden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, sözleşmenin adı farklı dahi olsa, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümlerin konulması mevzuatına açıkça aykırı olacaktır.
Yapılan incelemeler sonucunda, İdare ile yetkili sendika arasında akdedilen sosyal denge tazminatı konulu toplu iş sözleşmesinin beşinci bölümünde yer alan “Sosyal haklar” başlığı altındaki maddelerde sosyal denge tazminat tutarının dışında çeşitli düzenlemelere yer verilmiştir. Sosyal çalışmalardan yararlanma, kreş (çocuk bakım evi), ulaşım ve diğer haklar ve ücretli izinler başlıklı maddelerde yer alan düzenlemeler sosyal denge sözleşmesinde yer almaması gereken hükümlerdir.
İdare tarafından, sosyal denge sözleşmesinin imzalanabileceğine ilişkin açıklamalar yapılmış olsa da bulgu konusu sosyal denge sözleşmesinin imzalanamayacağı değil sözleşmeye mevzuatta belirtilen konular dışında hükümler konulmasıdır.
Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesine mevzuatında belirtilenin dışındaki konularla ilgili hükümlerin konulmaması gerektiği değerlendirilmektedir.