|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, taşınmaz kiralamalarında mevzuata aykırı uygulamaları ortaya koymaktadır. İncelemeler, kamu idaresinin A.T.M alanlarının ihale yapılmadan kiraya verildiğini ve kira sözleşmelerinde mevzuata aykırı hükümler bulunduğunu göstermektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, belediyeye ait taşınmazların üç yıla kadar kiralanması yetkisi belediye encümenine aittir. Ancak, yapılan sözleşmelerde kiralama süresinin uzamasına neden olacak hükümler yer almakta, bu durum da kiralama işlemlerinin belediye meclisinin yetkisine girmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla, kiralama işlemlerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, kiralama ihalesini kazanan müşterilerden noter onaylı kira sözleşmesi alınmadığı tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre, ihale kazananlarının, sözleşmeyi noter onaylı olarak idareye teslim etme zorunluluğu bulunmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, noter onaylı sözleşmelerin yasal süre içerisinde teslim edilmediği ve kiracılık faaliyetlerine başlandığı görülmüştür. Noter tescilleri, hukuki güvenilirliği artırmakta ve olası anlaşmazlıklarda daha sağlam delil sunmaktadır. Kamu idaresi, gelecekteki kiralama işlemlerinde noter onaylı sözleşmelerin alınmasına özen göstereceğini belirtmiştir. |
BULGU: Taşınmaz Kiralamalarında Mevzuata Aykırı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
a) Taşınmazların İhale Yapılmadan Kiraya Verilmesi ve Sözleşmeye Mevzuata Aykırı Hüküm Konulması
Kamu İdaresince A.T.M alanlarının ihale yapılmadan kiraya verildiği ve kira sözleşmelerinde mevzuata aykırı hüküm bulunduğu görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinde belediyeye ait taşınmazların üç yıla kadar kiralanması yetkisinin belediye encümeninde olduğu, “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde ise, belediye taşınmazlarının üç yıldan fazla kiralanmalarında belediye meclisinin karar alması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde belediyelerin kira işlerinin 2886 sayılı Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği, “İhale usulleri” başlıklı 35’inci maddesinde ise Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlerin ihalelerinde kapalı teklif usulü, belli istekliler arasında kapalı teklif usulü, açık teklif usulü, pazarlık usulü ve yarışma usulünden birisinin, işin gereğine göre Kanun hükümlerine uyularak idarelerce tespit edileceği, “Kiralarda sözleşme süresi” başlıklı 64’üncü maddesinde ise kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresinin on yıldan çok olamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresine ait 13 adet taşınmazın A.T.M kullanma alanı olarak encümen kararıyla çeşitli bankalara muhtelif tarihlerde 3 yıllık kiraya verildiği, kira sözleşmesinde sözleşmenin taraflardan birisi tarafından feshedilmemesi halinde kira süresinin kendiliğinden 1 yıl uzayacağına dair hüküm bulunduğu vebu kiralama işlerinin ihale olmadan yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, belediye taşınmazlarının üç yıla kadar kiralanmasına karar verilmesi yetkisinin belediye encümeninde olduğu, bu sebeple sürecin encümen tarafından yürütüldüğü ve üç yılın sonunda kiracılar tarafından uzatma talep edilmesi sebebiyle kira hakkının devamının sağlandığı, kira süresi bitiminden sonra ise taşınmazların ihale yoluyla kiraya verileceği ifade edilmişse de, kira sözleşmelerinin, üç yılın sonunda isteğe bağlı olarak uzamasına sebep olacak şekilde düzenlenmesi, ilgili sözleşmeleri üç yıldan uzun süreli hale getirmekte olup bu durum söz konusu kiralama işlemlerinin belediye encümeninin yetkisinden çıkarak belediye meclisinin yetkisine girmesine sebep olmaktadır. Dolayısıyla, kira süresinin üç yıldan uzun sürmesine sebep olacak bir durum halinde kiralama işleminin belediye meclisi tarafından yapılması, eğer işlemler belediye encümeni tarafından yapılıyor ise sözleşmelerin en fazla üç yıla kadar düzenlenmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi tarafından taşınmaz kiralama işlerinin mevzuat hükümlerine göre ihale ile yapılması, süresi 3 yıla kadar olan kiralamalarda kira sözleşmelerinde kira süresini uzatacak şekilde hüküm bulunmaması, 3 yıldan uzun süreli kiralamalarda ise belediye meclisi kararı alınarak kiralama ihalesi işlemlerinin başlatılması gerekmektedir.
b) Taşınmaz Kira Sözleşmelerinin Noter Tasdikli Olmaması
Kamu İdaresince kiralama ihalelerini kazanan müşterilerden noter onaylı kira sözleşmesi alınmadığı görülmüştür.
2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Sözleşme yapılmasında müteahhit veya müşterinin görev ve sorumluluğu” başlıklı 57’nci maddesinde, sözleşme yapılması gerekli olan hallerde müşterilerin ihale kararının onayladığı günden itibaren 15 gün içinde noterlikçe tescil edilmiş sözleşmeyi, idareye vermek zorunda oldukları ve bu zorunluluğa uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın idareler tarafından ihalenin bozulacağı ve varsa geçici teminatın gelir kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin yaptığı 2 adet kiralama ihalesinde, noter onaylı kira sözleşmesinin yasal süre içerisinde veya sonrasında müşteriler tarafından idareye teslim edilmemesine rağmen kiracılık faaliyetine başladıkları tespit edilmiştir.
Söz konusu noter tescilleri, hukuken sonuç doğuran işlemlerin yasal kesinliğini ve güvenilirliğini arttırmakta ve kira sözleşmelerinde daha sonra ortaya çıkması muhtemel bir anlaşmazlık durumunda kira sözleşmelerinin daha sağlam bir delil olarak kullanılabilmesini sağlamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, bulguya iştrak edilmiş olup sonraki süreçte yapılacak kira kontratlarının noter huzurunda imzalanması hususunda gerekli dikkat ve hassasiyet gösterileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından yapılan kiralamalarda noter onaylı kira sözleşmelerinin talep edilmesi gerekmektedir.