|
ÖZET: Otopark hesaplarında yer alan gelirlerin, belirlenen amaçlar dışında kullanıldığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi, konut kullanma izinleri verilirken tahsil edilen otopark bedellerini uygun şekilde değerlendirmemektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 37. maddesi, otopark ihtiyacı olan binalara yapı ve kullanma izni verilmeden önce gerekli otopark alanlarının sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, bu alanların başka amaçlarla kullanılması durumunda, ilgili idare tarafından tebligat yapılması ve aykırılıkların giderilmesi gerekmektedir.
Otopark Yönetmeliği’nin 4. maddesi, otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasını esas almakta, bu ihtiyacın karşılanamadığı durumlarda alternatif çözümler sunmaktadır. Yönetmelik, otopark bedellerinin kamu bankalarında açılan hesaplarda toplanmasını ve bu meblağın yalnızca otopark tesisleri için kullanılmasını öngörmektedir. Otopark hesabında biriken tutarların, yalnızca bölge ve genel otopark projeleri için harcanması gerektiği, İçişleri Bakanlığı tarafından denetim altına alınmıştır. Sonuç olarak, otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanması esas olup, bu alana yönelik tahsil edilen bedellerin, otopark alanlarının oluşturulmasında kullanılması gerekmektedir. Bu durum, hem yasal düzenlemelere hem de kamu yararına uygun bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: Otopark Hesabında Yer Alan Tutarların Amacı Dışında Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye tarafından konut kullanma izinlerinin verilmesi sırasında tahsil edilerek otopark hesabına yatırılan gelirlerin amacına uygun olarak kullanılmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Otoparklar” başlıklı 37’nci maddesinin üçüncü fıkrasında; Otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmez. Kullanma izni alındıktan sonra otopark yeri, plana ve yönetmelik hükümlerine aykırı olarak başka maksatlara tahsis edilemez. Bu fıkra hükmüne aykırı hareket edildiği takdirde ilgili idarece yapılacak tebligat üzerine en geç üç ay içerisinde bu aykırılık giderilir. Mülk sahibi tebligata rağmen müddeti içerisinde gerekli düzeltmeyi yapmaz ise, belediye encümeni veya il idare kurulu kararı ile bu hizmet ilgili idarece yapılır ve masrafı mal sahibinden tahsil edilir. …” hükmü yer almaktadır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 44’üncü maddesine dayanılarak çıkarılan Otopark Yönetmeliği’nin “Genel esaslar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; binayı kullananların otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının bu fıkrada belirtilenler haricinde zorunlu olduğu belirtildikten sonra, otopark ihtiyacı kısmen veya tamamen parselinde karşılanamayan durumlar devamında ayrıntılı olarak sayılmıştır. Anılan fıkranın (f) bendinin (1), (2) ve (3) numaralı alt bentlerinde ise, otopark ihtiyacı karşılanamayan parsellerde, ihtiyacın komşu parsellerle ortak otopark uygulaması veya ada içi otopark uygulamaları şeklinde karşılanacağı, otopark olarak gösterilen yapı ya da bağımsız bölüm ile bu otoparkı kullanacak olan yapı ya da bağımsız bölümlerin tapularında ayrı ayrı süresiz irtifak kurulacağı, tapu kütüğünün beyanlar hanelerinde bu konuda belirtme yapılması kaydıyla; 1500 metrelik yarıçap veya 2000 metrelik yürüme mesafesi içinde kamulaştırmaya konu olmayan başka parselden ya da binadan veya binaların zorunlu olarak ayrılması gerekenler haricindeki müstakil otopark olarak ayrılmaya müsait olan bölümlerinden veyahut ticari otoparklardan karşılanacağı, otopark ihtiyacı, (1) ve (2) numaralı alt bentlere göre de karşılanamayan parsellerde, ilgili idarelerce, 12’nci maddede yer alan esaslar dâhilinde bedel alınmak suretiyle bölge otoparkından yer tahsis edilerek karşılanacağı ifade edilmiştir.
Diğer yandan, Yönetmelik’in “Otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasında, 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca alınacak otopark bedelinin tespiti, tahakkuku ve tahsilinde bu maddede belirtilen esaslara uyulur denildikten sonra, dördüncü fıkrasında ise otopark bedelleri kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılacağı ve bu hesapta toplanan meblağa yasaların öngördüğü faiz oranının uygulanacağı belirtilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Otopark hesabından yapılacak harcamalar” başlıklı 13’üncü maddesinde “(1) Otopark hesabında toplanan meblağ, belediyelerin kendi kaynaklarından ayıracağı tahsisatla birlikte, tasdikli plan ve beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında bölge ve genel otopark tesisi için gerekli arsa alımları ile bölge ve genel otoparkların inşasında kullanılır. Bu meblağ, öncelikle parselinde otopark ihtiyacı karşılanamayan ancak otopark bedeli ödeyen parsellerin bulunduğu mümkün olan en yakın sınırlar içinde kullanılır.
Otopark hesabında toplanan meblağ bölge ve genel otopark tesisi dışında başka bir amaçla kullanılamaz.
Otopark hesabında toplanan meblağ, belediyelerce hazırlanacak sarf belgesi, verile emri ve hak ediş raporuna göre belediyesinin yazılı talimatı üzerine ilgili bankaca hak sahibine ödenir.
Otopark hesabında toplanan meblağın, amacında kullanılıp kullanılmadığı hususu İçişleri Bakanlığınca denetlenir.” denilmek suretiyle, otopark hesabında toplanan meblağın otopark tesisi dışında başka bir amaçla kullanılmaması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Bu itibarla, yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanması esas olup, zorunlu nedenlerle otopark alanı sağlanamayan durumlarda, Belediye tarafından konut kullanma izinlerinin verilmesi sırasında tahsil edilerek otopark hesabına yatırılan bedellerin otopark alanlarının tanzim edilmesinde harcanması gerekmektedir.