|
ÖZET: Belediyeye ait taşınmazların envanterinin çıkarılmadığı ve değerleme işlemlerinin gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187. maddesi, maddi duran varlıkların maliyet bedelleri ile kaydedilmesini ve bu varlıkların ediniminde yapılan giderlerin eklenmesini öngörmektedir. Ayrıca, bağış veya hibe ile edinilen taşınmazların değerlerinin belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Yönetmelik, taşınmazların kayıt ve kontrol işlemlerinin, kamu idarelerinin yetkili birimleri tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Yapılan incelemelerde, belediyenin taşınmaz envanterinin oluşturulmadığı ve değerleme işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür. Bu durum, 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yer Altı ve Yerüstü Düzenleri, 252 Binalar ve 500 Net Değer/Sermaye Hesaplarının mali tablolarında gerçek değerlerle yer almasına engel teşkil etmektedir. Maddi duran varlıkların gerçek bedeli üzerinden muhasebeleştirilmesi gerektiği için, envanteri çıkarılmayan varlıkların kayıtları gerçeği yansıtmayacaktır. Sonuç olarak, mali tablolarda taşınmazlara ilişkin doğru ve eksiksiz kayıtların yer alabilmesi için envanter ve değerleme işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılması ve bu bilgilerin mali tablolara yansıtılması gerekmektedir. İdare, gerekli işlemlerin belirtilen şekilde yerine getirileceğini ifade etmiştir. |
BULGU: Taşınmazların Envanterinin Çıkarılmaması ve Değerleme İşlemlerinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyeye ait taşınmazların envanter ve değerleme işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde taşınmazların kayıt ve değerlemelerine ilişkin hükümler yer almaktadır. Bu maddelerde yer alan hükümlere göre, maddi duran varlıkların, maliyet bedelleri ile hesaplara alınacağı, maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edileceği, bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıkların, varsa bilinen değeri, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “500 net değer/sermaye hesabı” başlıklı 346’ncı maddesinde, 500 Net Değer Hesabının hesaplarda kayıtlı varlıklar toplamı ile yabancı kaynaklar, değer hareketleri, yeniden değerleme farkları, geçmiş yıllar olumlu-olumsuz faaliyet sonuçları ve dönem faaliyet sonuçları toplamı arasındaki farkın izlenmesinde kullanılacağı ifade edilmiştir.
Öte yandan 02.10.2006 tarihli ve 26307 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına ilişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” 5’inci maddesinde; “Taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleri, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına almmasıdır.(…)GGenel Yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mülkiyetinde, idaresinde ve kullanımında bulunan taşınmazların kaydı ve yönetimi ile ilgili olarak bu yönetmelik gereğince yapılması gereken kayıt ve kontrol işlemleri kuruluş kanunları ile özel mevzuatlarındaki hükümler uyarınca, bu idarelerin yetkili ve görevli birimleri tarafından yapılır…” denilmektedir.
Yönetmelik’in “Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler” başlıklı geçici 1’inci maddesinde aynen;
“Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre maliyet bedeli veya rayiç değerleri üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması gereken taşınmazlar bu değerler üzerinden kayıtlara alınıncaya kadar emlak vergi değerleri üzerinden aşağıdaki şekilde kayıtlara alınır:
Taşınmazların fiili envanteri emlak vergi değerleri üzerinden kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince, mevcut kullanım şekilleri esas alınarak en geç 30/9/2014 tarihine kadar tamamlanır ve bu Yönetmelik ekinde yer alan formlara ve icmal cetvellerine kaydedilir.
Fiili envanteri yapılan taşınmazlara ait bilgiler muhasebe kayıtları yapılmak üzere ilgili muhasebe birimlerine verilir. Muhasebe birimleri, kayıtlı taşınmazları ilgili hesaplardan 1/10/2014 tarihi itibarıyla çıkarır ve aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden muhasebe kayıtlarını yapar.
(2) Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre yapılması gereken işlemler 31/12/2017 tarihine kadar tamamlanır.” hükümleri yer almaktadır.
Yapılan incelemede; belediyeye ait taşınmaz envanterinin çıkarılmadığı ve taşınmazların değerleme işlemlerinin yapılmadığı, bu nedenle 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yer Altı ve Yerüstü Düzenleri, 252 Binalar, 500 Net Değer/Sermaye Hesaplarının gerçek değerleri ile mali tablo ve raporlarda yer almadığı görülmüştür.
Maddi duran varlıkların tamamının gerçek bedeli ve değeri üzerinden muhasebeleştirilmesi esas olduğundan, envanteri tam çıkarılamayan ve değerlemesi yapılmayan maddi duran varlık kayıtları gerçeği yansıtmayacak, mali tablo ve raporlarda gerçek bilgileri ve değerleri ile yer almayacaktır. Tüm maddi duran varlıkların envanteri çıkarılıp, değerlemesi yapılmadığı takdirde 500 Net Değer Hesabı da gerçek değerini göstermeyecektir.
Envanteri yapılmayan varlıklar için karşılık ayrılıp taşınmaz hesaplarına alacak yazılması mümkün olmadığından, bu hesaplarda bulunan kayıtlı tutarlar gerçek değerini göstermemektedir. Söz konusu durum, mali tablolarda 25 Maddi Duran Varlık Hesaplarının gerçek değerleri ile yer almasına engel teşkil etmektedir.
İdare tarafından, gerekli işlemlerin bulguda belirtilen şekilde mevzuata uygun olarak yerine getirileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, mali tablolarda taşınmazlara ilişkin tam ve doğru kayıtların yer alabilmesi için taşınmazlara ilişkin envanter ve değerleme işlemlerinin mevzuata uygun olarak yapılması ve bunun mali tablolara yansıtılması gerekmektedir.