|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Altınova Belediyesi ile memur sendikaları arasında imzalanan sosyal denge sözleşmelerinde mevzuata aykırılıkların bulunduğunu ortaya koymuştur. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi, belediyelerde sosyal denge tazminatının belirlenmesi ve ödenmesi süreçlerini düzenlemekte olup, bu tazminatın tavan tutarının 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu çerçevesinde belirleneceğini belirtmektedir. Ancak, Altınova Belediyesi ile imzalanan sözleşmelerde sosyal denge tazminatı dışında çeşitli hükümler yer alması, ilgili mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Özellikle, Altınova Belediyesi ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası arasında imzalanan sözleşmenin başlığında “Toplu Sözleşme” ifadesinin kullanılması, bu sözleşmenin niteliğini yanlış yansıtmaktadır. 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin yalnızca belirli kriterler çerçevesinde düzenlenebileceğini ve bu kapsamda başka maddelerin eklenemeyeceğini açıkça ifade etmektedir. Ayrıca, sözleşmelerde yer alan bazı maddelerin, sosyal denge tazminatının belirlenmesine ilişkin kriterlerle ilgisi bulunmamaktadır. Sonuç olarak, mevcut sözleşmelerdeki mevzuata aykırılıklar, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin yalnızca belirli şartlar altında düzenlenmesi gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda, Altınova Belediyesi ile memur sendikaları arasındaki sözleşmelerde yalnızca ilgili kriterlere dayalı hükümler yer almalıdır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmelerine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Altınova Belediyesi ile memur sendikaları arasında akdedilen sosyal denge sözleşmelerinde mevzuata aykırı olarak düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde; belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemeyeceği ve anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun; “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde toplu sözleşmenin bu Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını belirlemek üzere yürütülen toplu sözleşme görüşmeleri sonucunda mutabık kalınması durumunda taraflarca imzalanan sözleşmeyi ifade eder denilmiş olup, “Toplu sözleşmenin tarafları ve imza yetkisi” başlıklı 29’uncu maddesinde (Değişik: 4/4/2012-6289/19 md.) aynen “Toplu sözleşme görüşmelerine kamu idaresi adına Kamu İşveren Heyeti, kamu görevlileri adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti katılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde
(Değişik: 4/4/2012-6289/22 md.) aynen;
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.
Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.
İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamaz. Sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalır.” hükmü yer almıştır.
4688 sayılı Kanun uyarınca imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen 4688 sayılı Kanunu’na göre; toplu sözleşme kamu idaresi adına Kamu İşveren Heyeti ile kamu görevlileri adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında yapılan sözleşme olup, Kanun’un 32’nci maddesinde mahalli idarelerle imzalanan sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı açıkça belirtilmiştir. Sosyal denge sözleşmesinde sadece görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, sözleşmenin adı farklı dahi olsa, farklı ödemelere ve hususlara ilişkin hükümler konulması ilgili mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan incelemede;
a) Altınova Belediyesi ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında 29.12.2023 tarihinde imzalanmış yürürlük süresi 01.01.2024 ile 31.12.2024 tarihlerini kapsayan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin,
b) Altınova Belediyesi ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası arasında 13.06.2024 tarihinde imzalanmış ve yürürlük süresi 14.06.2024 ile 31.12.2025 tarihlerini kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin bazı maddelerinde mevzuata aykırı olarak sosyal denge tazminatı dışındaki hususlara yer verildiği görülmüştür. Şöyleki;
Öncelikle Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası 13.06.2024 tarihinde imzalanmış Toplu İş Sözleşmesinin sözleşmenin kapak başlığında, imzalanan metnin “Toplu Sözleşme” olduğu belirtilmiştir. Toplu sözleşme, kamu görevlilerinin geneline ve hizmet kollarına yönelik mali ve sosyal haklarını belirlemek üzere yürütülen toplu sözleşme görüşmeleri sonucunda mutabık kalınması durumunda taraflarca imzalanan sözleşmeyi ifade ettiğinden, imzalanan metin toplu sözleşme değil sosyal denge tazminatı sözleşmesidir. Nitekim söz konusu durum 4688 sayılı Kanunun 32’inci maddesinde de açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle belediye ile ilgili sendika arasında imzalanan sözleşmenin adı “Toplu Sözleşme” değil, “Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi” olmalıdır.
İkinci olarak; söz konusu Sözleşmelerin “Yürürlük ve Süre” başlıklı maddelerinde; “yeni sözleşme imzalanıncaya kadar süresi sona eren sözleşmedeki tüm maddelerin kazanılmış hak olarak devam edeceği”, Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası ile yapılan sözleşmede buna ek olarak “sözleşmenin bitim tarihinden bir ay önce sosyal denge sözleşmesi görüşmelerine başlanacağı” belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde; sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde yapılabileceği, yapılacak sözleşmelerin toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı ve sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Mezkûr Kanun ile sözleşme yapma süresi ve sözleşmenin geçerlilik süresi kesin olarak belirlendiği için yukarıda yer verilen Toplu İş Sözleşmesi’nin yeni sözleşme görüşmelerine eski sözleşmenin bitim tarihinden bir ay önce başlanacağına ve yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşmenin geçerli olacağına ilişkin hükümleri mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Bunların dışında söz konusu sözleşmelerden:
a) Altınova Belediyesi ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında 29.12.2023 tarihinde imzalanmış Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin; “ Madde 6-İşverenin Hak Ve Yükümlülükleri, Madde 7-Sendika Üyelerinin Hak ve Yükümlülükleri, Madde 8- Başvuruların Cevaplanması, Madde 9- Sosyal Çalışmalarda Yardımcı Olmak, Madde 10- Çalışanlarla İlgili Genelge ve Yayınlar, Madde 11- Sözleşme Tazminatı Aidatları, Madde 15- Çalışanların Eğitimi, Madde 16- Hafta Sonu ve Tatil Günleri ÇaIışması, Madde 17- İşyeri Kurulunun Oluşumu ve Toplanma Şekli, Madde 18- İşyeri Kurulunun Görevleri, Madde 19- Yıllık Mazeret İzni, Madde 20-Hasar ve Zararların Tazmini, Madde 22-Muayene İçin Hastaneye Gidenlere Vasıta Temini, Madde 23- Doğal Afet Yardımı,” başlıklı muhtelif maddelerinde,
b) Belediye ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası arasında 13.06.2024 tarihinde imzalanmış Toplu İş Sözleşmesinin;
“Madde 3- Tanımlar, Madde 4- Sözleşmenin Amacı, Madde 5- Sözleşmenin Kapsamı ve Yararlanma Koşulları, Madde 6- Toplu Sözleşmenin Hükmü, Madde 7- Uygulama Esasları, Madde 9- İşverenin Hak ve Yükümlülükleri, Madde 10- Sendikanın Yükümlülükleri, Madde 11- Başvuruların Yanıtlanması, Madde 12- Sosyal Çalışmalarda Yardımcı Olmak, Madde 13- Sendika Temsilcilik İlan Tahtası Tahsisi, Madde 14- Kreş (Çocuk Bakım Evi), Madde 15- Sosyal Çalışmalardan Yararlanma, Madde 16- Çalışanlarla İlgili Genelge ve Yayınlar, Madde 17- Çalışanların Listesinin Verilmesi, Madde 18- Sendika Yönetici ve Temsilcilerinin İşyeri Sendikal Çalışmaları, Madde 19- Sendika ve Şube Yöneticileri İle Sendika Temsilcileri ve Yetkililerin Güvencesi, Madde 20- Sendika Üyelerinin Hakları, Madde 21- Üyelik Aidatı,
Madde 22- Sendikal İzinler, Madde 23- Ulaşım, Madde 24- Diğer Haklar ve Ücretli İzinler, Madde 25- İş Sağlığı ve Güvenliği, Madde 26- İyileştirme Zammı” başlıklı muhtelif maddelerinde sosyal denge tazminatı dışındaki hususlara ilişkin hükümler yeraldığı görülmüştür.
Sözleşmelerde yer alan yukarıda adları geçen maddelerdeki düzenlemeler sosyal denge tazminatının uygulanmasına ilişkin olarak görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarıyla ilgili olmadığından 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesine aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu İdaresinin cevabında Altınova Belediyesi ile memur sendikaları arasında yeni yılda yapılacak olan sendika sözleşmesinde belirtilen hususlar dikkate alınacağı ifade edilmiş ise de bulguda konu edilen ve yürürlükte olan sözleşmelerdeki mevzuata aykırılıklar devam etmektedir.
Bu itibarla sosyal denge tazminatı sözleşmelerinde, ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere ilişkin hükümler dışında herhangi bir hüküm konulmaması gerektiği değerlendirilmektedir.