|
ÖZET: İmar Kanunu çerçevesinde, otopark ihtiyacını kendi parsellerinde karşılayamayan yapılardan alınması gereken otopark bedellerinin Büyükşehir Belediyesi tarafından tahsil edildiği tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 7. maddesi, büyükşehir ve ilçe belediyelerinin otopark yapma ve işletme görevlerini belirlerken, 7261 sayılı kanunla yapılan değişiklikle bölge otoparkı yapma yetkisi ilçe belediyelerine devredilmiştir. Bu durum, otopark bedellerinin tahsil yetkisinin de ilçe belediyelerine ait olduğunu ortaya koymaktadır.
Otopark Yönetmeliği, otopark ihtiyacının parsel içinde karşılanmasını zorunlu kılmakta ve karşılanamayan durumlarda bedel alınarak bölge otoparkında yer tahsis edilmesini öngörmektedir. Otopark bedellerinin tahsil esasları, ilgili yönetmelikte belirlenmiş olup, bu bedellerin kamu bankalarına yatırılması ve yapı ruhsatı verilmeden önce %25’inin tahsil edilmesi gerekmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, ilçe belediyeleri tarafından tahsil edilmesi gereken otopark bedellerinin doğrudan Büyükşehir Belediyesi tarafından alındığı ve bu durumun mevzuata aykırı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, ilçe belediyeleri, otopark bedellerini tahsil etme ve bu gelirleri yalnızca otopark inşası için kullanma yetkisine sahiptir. Büyükşehir Belediyesi’nin tahsil ettiği bedellerin, ilgili idareler tarafından talep edilerek aktarılması gerekmektedir. Bu durum, otopark gelirlerinin etkin yönetimi ve kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İmar Kanunu Gereğince İdarece Alınması Gereken Otopark Bedelinin Büyükşehir Belediyesince Tahsil Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından otopark ihtiyacını kendi parsellerinde karşılayamayan yapılardan tahsil edilmesi gereken otopark bedellerinin Büyükşehir Belediyesince tahsil edildiği görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinde kapalı ve açık otoparklar yapma, yaptırma, işletme, işlettirme veya ruhsat verme görevlerinin büyükşehir belediyelerine ait olduğu belirtilmiştir.
Ancak 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 29’uncu maddesiyle eklenen ve 30.12.2020 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendine eklenen değişiklik ile bölge otoparkı yapma, yaptırma, işletme, işlettirme veya ruhsat verme görevlerinin ilçe belediyelerince yerine getirileceği hüküm altına alınmıştır. Eklenen madde ile büyükşehir belediyeleri için sayılan görevlere ek olarak bölge otoparkına ilişkin görev ve sorumluluklar ilçe belediyelerine verilmiştir.
Otoparklar için yürütülecek görevlerin ilçe belediyelerine de verilmesi ile birlikte 5216 sayılı Kanun’un “Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyon” başlıklı 27’nci maddesinin son fıkrasında yer alan imar mevzuatı uyarınca belediyelerin otoparkla ilgili olarak elde ettikleri gelirleri tahsil tarihinden itibaren kırk beş gün içinde büyükşehir belediyesine aktaracağı ve büyükşehir belediyelerinin bu gelirleri tasdikli plan ve beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında otopark tesisi için gerekli arsa alımları ile bölge ve genel otoparkların inşasında kullanacağına dair hükümde de değişikliğe gidilmiştir.
Anılan hükümde 7261 sayılı Kanun’un 31’inci maddesi ile yapılan değişiklikle otopark ile ilgili elde edilen gelirlerin ilçe belediyelerince büyükşehir belediyesine kırk beş gün içinde aktarılacağına ilişkin hüküm madde metninden çıkartılmış, imar mevzuatı uyarınca belediyelerin otoparkla ilgili olarak elde ettikleri gelirlerin beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında bölge otoparkı için gerekli arsa alımları ve otoparkın inşasında kullanılacağı ve bu gelirlerin başka amaçlarla kullanılamayacağı düzenlenmiştir.
Otopark Yönetmeliği’nin “Genel esaslar” başlıklı 4’üncü maddesinde otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının zorunlu olduğu, otopark ihtiyacı parselinde karşılanamayan yapılar için ilgili idarelerce bedel alınmak suretiyle bölge otoparkında yer tahsis edileceği; “Otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili” başlıklı 12’nci maddesinde otopark bedellerinin tespit, tahakkuk ve tahsil esaslarının bu Yönetmelikte yer alan esaslara göre idarelerce belirleneceği, bedellerin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılacağı, bedelin %25’inin yapı ruhsatı verilmesi sırasında nakden tahsil edileceği, kalan tutarın ise en çok otuz altı ay içinde eşit taksitlerle ödenebileceği, taksitle ödenecek %75’lik kısım ödenmeden yapı kullanma izni düzenlenemeyeceği ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden otopark ihtiyacını kendi parselinde karşılayamayan yapılar için bedel alınmak suretiyle bölge otoparkında yer tahsis edileceği, açık ve kapalı otopark yapma görevinin büyükşehir ve ilçe belediyelerine ait olduğu, ancak 5216 sayılı Kanun’da yapılan değişikler ile 30.12.2020 tarihinden itibaren bölge otoparkı yapma yetki ve sorumluluğunun ilçe belediyelerine verildiği, dolayısıyla imar mevzuatına göre belirlenen otopark bedellerini tahsil yetkisinin de ilçe belediyelerine ait olduğu, imar mevzuatı uyarınca ilçe belediyelerinin otoparkla ilgili olarak elde ettikleri gelirlerin beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında sadece bölge otoparkı için gerekli arsa alımları ile otopark inşasında kullanabileceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, belediyenin otopark gelirleri için ayrı bir hesabının bulunmadığı, ilçe belediyesi tarafından tahsil edilmesi gereken otopark bedellerinin doğrudan Büyükşehir Belediyesi tarafından tahsil edildiği, belediye hesabına yatırılan otopark bedellerinin sehven yatırıldığı kabul edilerek Büyükşehir Belediyesi hesabına aktarıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, Otopark Yönetmeliği’nde bölge otoparkı ve genel otopark kavramının tek bir ortak tanım altında tanımlandığı, dolayısıyla 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinde Büyükşehir Belediyelerine verilen otopark yapma görevinin bölge otoparkını da kapsadığı, 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinde otopark yapma görevinin meclis kararı ile ilçe belediyelerine devredilebileceğinin veya ilçe belediyeleri ile birlikte yapılabileceğinin hüküm altına alındığı, il sınırları içindeki otopark yapımı ile otopark bedellerinin tahsil ve takibine ilişkin işlemlerin hali hazırda İzmir Büyükşehir Belediyesi Otopark Yönetmeliği Uygulama Esasları kapsamında yürütüldüğü, Büyükşehir Belediyesi ile ilçe belediyelerinin maddi ve fiziki imkanları kıyaslandığından belirtilen hizmetin Büyükşehir Belediyesi tarafından yerine getirilmesinde kamusal yarar bulunduğu ifade edilmiştir.
Bulgu metninde belirtilen mevzuat değişiklikleri neticesinde 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi ile büyükşehir belediyeleri için sayılan görevlere ek olarak bölge otoparkına ilişkin görev ve sorumluluklar ilçe belediyelerine verilmiştir. Kanun’un ilgili maddesinde Büyükşehir Belediyeleri için düzenlenen görevlere ek olarak bölge otoparkı kavramının ilçe belediyeleri görev maddesinde münferit olarak düzenlendiği dikkate alındığında kanun koyucunun bölge otoparkı yapma görevini ilçe belediyelerine hasrettiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla imar mevzuatına göre belirlenen otopark bedellerinin takip ve tahsilinde ilçe belediyelerin yetkili ve görevli olduğu, ilçe belediyelerinin otoparkla ilgili elde ettikleri gelirleri bölge otoparkı inşası için mevzuatta belirtilen giderlerin karşılığı olarak kullanabileceği açıktır.
Kamu İdaresi tarafından otopark ihtiyacını kendi parselinde karşılayamayan yapılardan otopark bedellerinin tahsil edilmesi, bu tutarların yalnızca otopark yapılması maksadıyla kullanılması, ayrıca Büyükşehir Belediyesi tarafından tahsil edilen bedellerin idare tarafından talep edilerek aktarımının sağlanması gerekmektedir.