Belediyenin Vergi Gelirlerinin Tahsilat Oranının Düşük Olması (Sayıştay)

BULGU: Belediyenin Vergi Gelirlerinin Tahsilat Oranının Düşük Olması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Vergi gelirlerinin tahsilat oranının düşük olduğu görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesi, belediye başkanına, belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek gibi görevler vermiş ve sorumluluk yüklemiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde; gelirlerin ve alacakların tahsili işlerinin muhasebe yetkilisinin yürüteceği ve bu işlerin yapılmasından sorumlu tutulacağı, 38’inci maddesinde de kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları, ifade edilmiştir.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre; amme alacaklarına ilişkin olarak amme borçlusuna bir “ihbarname” düzenlenmeli ve tebliğ edildikten sonra 1 ay içinde ödeme yapılması istenmelidir. Buna rağmen ödeme yapılmazsa borçluya, 7 gün içinde borçlarını ödemesi veya mal bildiriminde bulunması için bir “ödeme emri” düzenlenerek tebliğ edilmelidir. Düzenlenen ödeme emrinde kişiye, borcunu zamanında ödemez veya mal bildiriminde bulunmazsa borcunun cebren tahsil edileceği ve mal bildiriminde bulununcaya kadar üç ayı geçmemek üzere hapis ile cezalandırılacağı, mal bildirimini gerçeğe aykırı surette yaptığı takdirde ise 3 aydan 1 yıla kadar hapis ile cezalandırılacağı bildirilmelidir. Ödeme emri üzerine hala ödeme yapılmamış ise “Haciz Varakası” düzenlenmeli ve haciz işlemlerine başlanmalıdır. Bununla birlikte istenen bilgileri zamanında vermeyenler için hem adli para cezası hem de hapis cezası öngörülmüş, bu suçların takibi için ise idarenin o mahaldeki en büyük memuruna Cumhuriyet Savcılığına ihbar yükümlülüğü getirilmiştir.

Kurum sadece Emlak Vergisi ile ilgili tebligat listesi ve bloke listesi göstermiş; diğer vergilerle ilgili işlemlerin sayısı ve kanuni tebligat, haciz varakası ve diğer işlemlere ilişkin ayrıntılı bilgi sunmamıştır.

Yukarıda anılan Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde üst yönetici ve muhasebe yetkilisine gelirlerin toplanması konusunda sorumluluklar yüklenmiş olmasına rağmen; cari yıl tahakkuk ve tahsilat miktarları incelendiğinde;

2024 yılı Bütçe Gelirlerini gösteren aşağıdaki tabloda Vergi Gelirleri tahsilat oranının düşük ( %18,08 ) olduğu görülmektedir.

Tablo 9: 2024 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu

Tüm vergilerle ilgili yapılan tüm işlemlerin türünün ve sayısının belirtilmek suretiyle kanuni takibatların ne aşamada olduğunun bildirilmesi ve her verginin 2024 yılından önceki yıllara ait tahakkuk toplamlarının ve 2024 yılına ait tahakkuk rakamlarının ayrı olarak yazıldığı, her verginin toplam tahakkuka göre tahsilat oranlarının ayrı olarak belirtildiği ayrıntılı tablonun Sayıştay’a gönderilmesi ve vergi gelirlerinin tahsilat oranlarının düşük olmasının nedenlerinin açıklanması gerekmektedir.

Kamu İdaresi cevabında bulguda belirtilen hususlara itirazda bulunmamış; vergi gelirlerinin tahsilat oranlarının düşük olmasının nedenleri olarak: sık sık borç yapılandırmalarıyla ilgili kanunların uygulanmasını, 06.12.2012 tarihli 28489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla köyden mahalleye dönüşen yerlerdeki emlak vergisi muafiyetlerinin 5 yıl sürmesini belirtilmiştir. Buna göre mevcut bilgisayar yazılım sisteminin bu sürenin sonunda bütün mahallelerdeki taşınmazlara otomatik tahakkuk yaptığını; ancak beş yıllık emlak vergisinden muafiyet uygulaması 5 yıl daha uzatıldığı için tahakkuk eden borçların tahsil edilemediğini bildirmiştir. Ayrıca ilçede yaşayan düşük gelirli insanların bir çoğunun vergi borcunu ödeyemediği için vergi tahsilat oranlarının düşük olduğunu söylemiştir.

Kamu İdaresi yasal cevap hakkı süresi geçtikten sonra, tapu kayıtlarında arsa olarak göründüğü için Emlak Vergisi tahakkuk ettirilen bazı araziler için Vergi Mahkemelerine başvurulması neticesinde arazi olarak vergilendirilmesi gerektiği şeklinde kararlar çıkması nedeniyle 05.01.2021 tarihli 6 no.lu Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen bir kırsal mahalle listesinin Büyükşehir Belediye Meclisince onaylandığını bildirmiştir. Bu durumda dahi önceden yapılan fazla Emlak Vergisi tahakkuklarının düzeltilmesi gerekirdi. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 40’ıncı maddesinde Emlak Vergisinde düzeltme zamanaşımı ile ilgili özel bir hüküm olmadığından Emlak Vergisinde “düzeltme”, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114’üncü maddesindeki genel hükümlere tabi olacaktır. Buna göre düzeltme zamanaşımı süresi vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği yılı izleyen takvim yılının başından itibaren 5 (beş) yıldır. Vergi zamanaşımı süresine ilişkin: 114’üncü maddede vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergilerin zamanaşımına uğrayacağı belirtildikten sonra; “Düzeltmede Zamanaşımı” başlıklı 126’ncı maddesinde, 114’üncü maddede yazılı zamanaşımı süresi dolduktan sonra meydana çıkarılan vergi hatalarının düzeltilemeyeceği ifade edilmiştir.

Birecik Belediyesi Hukuk İşleri Müdürlüğünün mezkur imar iptali ile ilgili Emlak ve İstimlak Müdürlüğüne yazdığı 14.12.2022 tarihli yazıda 2022 yılında yeni İmar Planı yapılması durumunda 2023 yılında tüm vergi değeri üzerinden tarh ve tahakkuk edilen verginin tahsil edilmesi şeklinde kanaat bildirmiştir.

Kamu İdaresinin, Gelir İdaresi Başkanlığına yazdığı 05.01.2023 tarihli, 2011-2023 yılları arasında arsa vergisi olarak tahakkuk edilip tahsil edilen miktarların iptal edilerek tarla vergisi olarak tahakkuk ettirilip ettirilemeyeceği ve fazla tahsil edilen miktarın maliklere iade edilip edilmeyeceği ile ilgili görüş isteme yazısına Gelir Yönetimi Daire Başkanlığının gönderdiği 17.05.2023 tarihli cevap yazısında: 13l9 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 12’nci maddesinde, Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların, bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olduğu ve belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazinin arsa sayılacağı; 18 inci maddesinde ise arazi vergisinin oranının binde bir, arsalarda binde üç olduğu ve bu oranların büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde %100 artırımlı olarak uygulanacağı hükme bağlandığını, buna göre, Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olmaları ve belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazilerin arsa sayılarak arsaya ait oran üzerinden vergilendirilmeleri gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca anılan Kanunun 37’nci maddesinde, bu Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, bu Kanuna göre alınacak vergiler hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlandığı ifade edildikten sonra, Birecik Belediye Başkanlığınca bahse konu olaya ilişkin düzeltme işlemleri yapılmasına karar verilmesi durumunda, düzeltme işlemlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunundaki zamanaşımı hükümleriyle ilişkilendirilmeksizin 2011 yılından itibaren yapılabileceği şeklinde cevap verilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında vadesi geçen borçlarla ilgili yasal süreçlere ve takip işlemlerine ilişkin herhangi bir bilgi verilmediği gibi; bulguyla talep edilen her verginin 2024 yılından önceki yıllara ait tahakkuk toplamlarının ve 2024 yılına ait tahakkuk rakamlarının ayrı olarak yazıldığı ve her verginin toplam tahakkuka göre tahsilat oranlarının ayrı olarak belirtildiği ayrıntılı vergi tahakkuk ve tahsilat oranlarını gösteren tabloyu göndermemiştir.

Sonuç olarak; Kamu İdaresi yasal cevap hakkı süresi geçtikten sonra, tapu kayıtlarında arsa olarak göründüğü için Emlak Vergisi tahakkuk ettirilen bazı araziler için Vergi Mahkemelerine başvurulması neticesinde arazi olarak vergilendirilmesi gerektiği şeklinde kararlar çıkması nedeniyle 05.01.2021 tarihli 6 no.lu Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen bir kırsal mahalle listesinin Büyükşehir Belediye Meclisince onaylandığını bildirmiştir. Ancak bu durumda dahi önceden yapılan fazla Emlak Vergisi tahakkuklarının düzeltilmesi gerekirdi.

Kamu İdaresinin, Gelir İdaresi Başkanlığına yazdığı 05.01.2023 tarihli, 2011-2023 yılları arasında arsa vergisi olarak tahakkuk edilip tahsil edilen miktarların iptal edilerek tarla vergisi olarak tahakkuk ettirilip ettirilemeyeceği ve fazla tahsil edilen miktarın maliklere iade edilip edilmeyeceği ile ilgili görüş isteme yazısına Gelir Yönetimi Daire Başkanlığının gönderdiği 17.05.2023 tarihli cevap yazısında: 13l9 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 12’nci maddesinde, Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların, bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olduğu ve belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazinin arsa sayılacağı; 18 inci maddesinde ise arazi vergisinin oranının binde bir, arsalarda binde üç olduğu ve bu oranların büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde %100 artırımlı olarak uygulanacağı hükme bağlandığını, buna göre, Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olmaları ve belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazilerin arsa sayılarak arsaya ait oran üzerinden vergilendirilmeleri gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca anılan Kanunun 37’nci maddesinde, bu Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, bu Kanuna göre alınacak vergiler hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlandığı ifade edildikten sonra, Birecik Belediye Başkanlığınca bahse konu olaya ilişkin düzeltme işlemleri yapılmasına karar verilmesi durumunda, düzeltme işlemlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunundaki zamanaşımı hükümleriyle ilişkilendirilmeksizin 2011 yılından itibaren yapılabileceği şeklinde cevap verilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında belirtilen 06.12.2012 tarihli 28489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla, yeni büyükşehir belediyelerinin kurulması, bütün büyükşehir ve büyükşehir ilçe belediyelerinin görev ve sorumluluk alanlarının genişlemesi, buna paralel olarak belediye sınırlarında yaşayan nüfusun artması, belediye sayısının azalması, il özel idarelerinin büyükşehir belediyesi bulunan illerde tüzel kişiliklerinin kaldırılması gibi faktörler dikkate alınarak 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunda da değişiklikler yapılmıştır. Büyükşehir ve büyükşehir ilçe belediyelerinin genel bütçe payları artırılmıştır.

Kamu İdaresi bulguyla talep edilen: her verginin 2024 yılından önceki yıllara ait tahakkuk toplamlarının ve 2024 yılına ait tahakkuk rakamlarının ayrı olarak yazıldığı ve her verginin toplam tahakkuka göre tahsilat oranlarının ayrı olarak belirtildiği ayrıntılı vergi tahsilat oranları tablosunu göndermemiştir. Vadesi geçen borçlarla ilgili devam eden yasal süreçlere ve takip işlemlerine ilişkin bilgi verilmediği için bulguda belirtilen hususların düzeltilmesi gereklidir.