|
ÖZET: Evsel katı atık bertaraf hizmetleri için ödenmesi gereken ücretlerin eksik tahsil edilmesi ve sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerin gerçek personel sayısını yansıtmadığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Büyükşehir İlçe Belediyesi, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu çerçevesinde katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımakla yükümlüdür. Ancak, bu hizmetler için alınan ücretlerin tam maliyetleri yansıtmadığı tespit edilmiştir.
Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifeleri Yönetmeliği, evsel katı atık hizmetlerinden yararlanan abonelerin, hizmetlerin maliyetlerini karşılamak üzere belirlenen tarifelere tabi olduğunu belirtmektedir. Ücretlendirme, atık miktarına göre değişken veya sabit tarifelerle yapılmakta olup, bu süreçte atık üreticilerinin özellikleri dikkate alınmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerin çoğunun mevcut personel sayısıyla uyumlu olmadığı ve yalnızca TESKİ üzerinden tahsil edilen tutar kadar gelir elde edildiği görülmüştür. Sonuç olarak, idarenin katı atık toplama işlemleri için katlandığı tüm maliyetlerin tahsil edilmesi ve sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerde gerçek personel sayısının belirlenmesi gerekmektedir. Kamu idaresi, geçmişteki yanlış uygulamaların düzeltilmesi gerektiğini ifade etmiştir. |
BULGU: Atık Sahiplerince Ödenmesi Gereken Evsel Katı Atık Bertaraf Hizmeti Ücretlerinin Eksik Tahsil Edilmesi ve Sanayi Kuruluşlarıyla Yapılan Sözleşmelerin Gerçek Personel Sayısını Yansıtmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’na göre idarenin yükümlülüğündedir. İdare, bu yükümlülüğünü kendi imkanlarıyla yerine getirmektedir. Bununla beraber yaptığı harcamaları esas alarak, bu hizmetlere ilişkin ücretlerin tam olarak yansıtılmadığı görülmüştür.
Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin “Tanımlar” başlıklı maddesinde;
“Abone: Su ve atıksu ve katı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacak
gerçek veya tüzel kişiyi,”,
“Ücret: 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44′ üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynı Kanunun 87 nci maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve 2560 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelini de içerecek şekilde; atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değeri,”
olarak tanımlanmışlardır.
Evsel katı atık hizmetlerinden yararlananlar abone olarak ifade edilmiş ve bunlardan ücret alınacağı belirtilmiştir.
Yine Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin 1’inci maddesinde;
“ Bu Yönetmeliğin amacı; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı, işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyet esaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından belirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevresel altyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamaktır.”
13’üncü maddesinde; “ Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez.
…” 18’inci maddesinde;
“ Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır. Bu esasların uygulanmasına yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslar Bakanlık tarafından Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz adıyla Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır. Evsel katı atık hizmetlerine ait ücretler belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarı aşağıdaki birimlerden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebilir:
Atık ağırlığı,
Konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı,
Atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı,
ç) Atık üreticilerinin hanehalkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerleri.”
20’nci maddesinde;
“ Evsel katı atık hizmetleri atık miktarı belirleme yöntemine göre aşağıda sayılan iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebilir:
18 inci maddede belirtilen yöntemlere göre hesaplanmış ve değişken ücretlerden oluşan tarife,
Kirleten öder ilkesi dikkate alınarak ve 18 inci maddede belirtilen yöntemlere göre
idareler tarafından hesaplanmış ve üretilen atık miktarını atık üreticilerini etkileyemediği sabit tarifeler.
(2) Evsel katı atık idareleri her atık üreticisine sadece aldıkları hizmetlerin maliyetlerini dikkate alarak tarife belirlerler.”
22’nci maddesinde ise;
“ Atıksu ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirme yapılan hizmetin karşılığı olarak müstakilen, düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden yapılır.”
hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere göre; evsel katı atık toplama vb. bunlara ilişkin maliyet hesaplama ve ücretlendirilmesi ilçe belediyesinin sorumluluğundadır. Toplam maliyet hesaplanırken yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisi dikkate alınır. Ücretlendirme yapılırken de tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır. Ücrete esas miktar ise atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hanehalkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerleri esas alınarak belirlenebilir. Ücret tarifesi de ya bu miktarlar esas alınarak değişken ya da sabit olarak tarifelendirilir ve bu ücretler düzenli olarak su faturaları üzerinden yapılır.
Ayrıca Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzun 6’ncı maddesine göre de “sanayi kuruluşlarının tarifeleri belirlenirken çalışan personel sayısı” esas alınacaktır.
Yapılan incelemelerde ise; 2024 yılı için sadece TESKİ üzerinden tahsil edilip gönderilen tutar kadar toplandığı, kalan tutara ilişkin herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerin bir kısmının mevcut personel sayısıyla uyumlu olmadığı diğer bir ifadeyle eksik personel sayısı üzerinden sözleşme yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında özetle; eski yönetim zamanında başlayan yanlış uygulamaların düzeltileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; idarenin katı atık toplama işlemleri için katlandığı tüm maliyetlerin tahsili için çalışma yapması ve sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerde gerçek personel sayısının belirlenmesi gerekmektedir.