BULGU: Deprem Performans Analizi ve Güçlendirme Projeleri Hazırlama Hizmetlerine İlişkin İhale Dokümanının Mevzuata Uygun Hazırlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Deprem performans analizi hizmeti ile güçlendirme projeleri hazırlama hizmetlerine ilişkin ihale dokümanlarının mevzuata uygun hazırlanmadığı ve ihale dokümanlarında belirsizlik ve çelişkiler içeren düzenlemeler bulunduğu görülmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde İdarelerin, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu düzenlenmiştir.
Bu ilkelerin ortak ve temel gayesi, ihalelerde rekabeti engelleyecek düzenlemelerin önüne geçmek, katılımın artmasını sağlamak ve bunun sonucunda da idarelerin ihtiyaçlarını uygun şartlarla karşılamasını ve kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamaktır.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İdari şartname” başlıklı 14 üncü maddesinde,
“(1) İdare, uygulayacağı ihale usulüne ilişkin bu Yönetmelik ekinde yer alan tip idari şartnameyi esas alarak idari şartnamesini hazırlar. Tip idari şartnamede boş bırakılan veya dipnota alınan hususlar, işin özelliğine göre 4734 sayılı Kanun, 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde düzenlenir.
(2) İdare, tip idari şartnamede düzenlenmeyen, ancak işin özelliğine göre düzenlenmesine gerek duyulan hususları, 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmamak koşuluyla, maddeler halinde düzenleyerek “Diğer Hususlar” bölümüne ekleyebilir.” Denilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in “Teknik şartname” başlıklı 16 ncı maddesinde ise,
“(1) İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak ihale dokümanına dahil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur. … Bu şartnamelerde yerli isteklilerin katılımını engelleyici düzenlemelere yer verilemez.
(2) Teknik şartnamede, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamede teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilemez. .
(4) . İhale konusu işte kullanılacak malzeme, araç, teçhizat, makine ve ekipmanın teknik özellikleri, öncelikle yerli malının da kullanılmasını sağlayacak şekilde belirlenir. Bunlara ilişkin kullanım kılavuzlarına yönelik teknik şartnamede düzenleme yapılabilir.” Hükümlerine yer verilmiştir.
İhale dokümanlarında belirsizlik ve çelişki içeren düzenlemeler:
“Her türlü vergi”
“Benzeri giderler”
“Her türlü sigorta giderleri”
“Tretuvar vb. tamirat işleri”
“Gerekli olabilecek inceleme yapılması”
“Uygulama projeleri varsa uyumluluğunun kontrol edilmesi”
“Hizmet işinde uyulması gerekli asgari koşulları içermektedir.”
“Mevcut temel sistemi ve boyutları için yeterince bilgi üretilemediği ve temel sistemi kısıtlı bilgilerle tasarlandığı takdirde”
“Gerekirse temel projesi revizyonu Proje Müellifi Yüklenici tarafından bedelsiz yapılacaktır.”
“Zemin grubu ve yerel zemin sınıfı vb. zemin özellikleri belirlenecektir.”, deprem etkisine göre ve varsa bina kullanım amacına yönelik özel yükler (örneğin yüksek binalarda rüzgâr yükleri, özel kullanım yükleri vb.) altında analiz edilecektir.”
“Projelendirme safhasında mevcut temellerle ilgili bilgilerin yeterince ortaya çıkarılamaması halinde, mevcut bilgilere göre düzenlenecek temel kalıp ve detayları ile keşif ve metrajları, söz konusu yapının güçlendirme inşaatı sırasında temellerin açılması ile ortaya
çıkan bilgilere göre, gerekirse, Yüklenici tarafından İdare’ce kabul edilecek biçimde ücretsiz olarak revize edilecektir.”
“Yüklenici tarafından hazırlanan güçlendirme projelerinde, yer alan tüm imalatlar ile güçlendirme sebebiyle ortaya çıkacak tüm işlerin/imalatların (beton, demir, kalıp, sıva, boya, kaplama, elektrik ve mekanik tesisat vb.) metrajları yapılarak bu imalatlara ilişkin birim fiyat analizleri çıkarılacaktır.”
“Proje Müellifi Yüklenici tüm iş adımları ile ilgili olarak, işbu şartnamede açıkça ya da zımnen belirtilen çeşitli rapor, hesap, proje, tutanak ve belgeleri İdare’ye sunacaktır. Bütün rapor, hesap, proje ve diğer belgeler, aşağıdakiler dâhil, ancak bunlarla sınırlı olmayan Yüklenici hizmetlerini kapsayacaktır.”
“Madde.4 ve Madde.5’te belirtilen güçlendirme sistemlerine ait uygulama projeleri (statik/betonarme/çelik, mimari, elektrik, mekanik tesisat, yangın, enerji vb.), detayları, varsa özel detaylar”
Hazırlanan projenin inşaat ruhsatı alınmasına esas olmak üzere ilgili kurumlar nezdinde gerekli görülen her türlü uygun görüş, proje tasdik vb. işlemlerini Proje Yüklenicisi yürütecek ve sonuçlandıracaktır.”
Teknik şartnamelerde ihale konusu işte kullanılacak malzeme, araç, teçhizat, makine ve ekipmanın sayısına ve teknik özelliklerine yer verilmesi zorunludur. Ayrıca teknik şartnamelerin öncelikle yerli malının da kullanılmasını sağlayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.
İdarenin hizmet alımlarına ilişkin teknik şartnameler ise, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine uygun olarak hazırlanmamış olup, ihale konusu işte kullanılacak malzeme, araç, makine ve ekipmana ilişkin düzenleme bulunmamaktadır. Yani işte kullanılacak malzeme, araç, makine ve ekipman konusu tamamen belirsizdir.
Hizmeti alımı ihalelerinde mevzuata uyulmaması, isteklilerin tekliflerini yüksek tutmalarına ve ihalelerin yüksek bedellerle sonuçlanmasına neden olabilir.
Kamu İdaresinin cevabında, “Binanın performans analizleri ve güçlendirme projeleri hazırlanırken firmalar tarafından kullanılan araç, teçhizat, makine ve ekipmanların sayısı ve niteliği ihalenin sonuçlanması bakımından elzem olmayıp lâkin bu kapsamda koyulacak kriterler ihaleye katılım miktarının azalmasına ve yeterli rekabetin oluşmasına engel olacağı düşünülmüştür.” ifadelerine yer verilmiştir.
İhale dokümanında ihale konusu işte kullanılacak malzeme, araç, makine ve ekipmana ilişkin düzenleme bulunması mevzuat gereği olarak zorunlu olup, kamu idaresinin cevabındaki ifadelerin kamu ihale hukuku temel ilkelerine uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Kurum cevabında, “İş kapsamında ekipman olarak kolon ve kirişlerden numune almak için karotiycr, talıribatsız ölçümler için Schmidt Çekici ve zemin etütleri için Sondaj nıakinası kullanılmaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir. Ancak ihale dokümanında buna ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.
Kurum cevabında ayrıca, “Mevcut binaların performans analizleri yapılırken şartların kısıtlı olması (yapıların kullanılır durumda olması) birtakım belirsizliklere neden olmakta bu belirsizliklerde özellikle yapım ihaleleri sonucunda binaların güçlendirme çalışmaları sırasında yapılan yıkım, kazı ve söküm sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu tip belirsizliklerin fark edilmesi durumunda projelerde müellif tarafından revizelerinin yapılması gerekmektedir.” denilmiştir.
Kurum cevabında bu değerlendirmeler yapılmakla birlikte; performans analizlerinin mevzuata uygun yapılabilmesi ve proje revizyonlarının en aza indirilmesi için ihale dokümanlarının mevzuata uygun hazırlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, hizmeti alımı ihalelerinde mevzuata uyulması ve ihalelerin gerçek piyasa rayiçlerine uygun ve ekonomik bedellerle sonuçlandırılmasının sağlanması gerekmektedir.