BULGU: Danışmanlık Hizmeti Yüklenicisinin Yapım İşlerinin Kesin Kabullerin Zamanında Yapılmasına İlişkin Sorumluluğunu Sözleşmeye Uygun Olarak Yerine Getirmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Danışmanlık şirketlerinin yapım işlerinin geçici ve kesin kabullerinin yapılmasına ilişkin sorumluluklarını sözleşmelere uygun olarak yerine getirmedikleri; geçici ve kesin kabul işlemleri için İdare ve yapım işi yüklenicileri arasındaki koordinasyonu sağlamak ve gerekli kabul evrakını düzenlenmek danışmanlık şirketlerinin sorumluğunda olmasına rağmen, geçici ve kesin kabullerin zamanında yapılmadığı ve teminat sürelerinin aşıldığı görülmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Kesin kabul” başlıklı 44’üncü maddesinde;
“(1) Kesin kabul için belirlenen tarihte, yüklenicinin yazılı müracaatı üzerine, kesin kabul komisyonu oluşturularak geçici kabuldeki esas ve usullerle kesin kabul yapılır. Yüklenicinin belirlenen tarihte kesin kabul başvurusunda bulunmaması halinde idarece re’sen kesin kabul işlemlerine başlanabilir. Kesin kabul işlemleri Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümleri de dikkate alınarak aşağıdaki esaslara göre yürütülür.
(2) Geçici ve kesin kabuller arasında, yüklenici tarafından yapılması gereken, sürekli bakım niteliğindeki işlerin sözleşme uyarınca yapılıp yapılmadığı kabul komisyonu tarafından incelenerek tespit olunur.
Devamlı bakım hususunda yüklenicinin herhangi bir yükümlülüğü yoksa kesin kabul komisyonu, geçici kabul sırasında iyi durumda ve kabule elverişli olduğu tespit edilmiş olan işlerde teminat süresince kullanılma sonucunda meydana gelen normal aşınma ve eksilmeden doğan durumlar haricinde, işin fen ve sanat kurallarına uygun yapılmamasından kaynaklanabilecek herhangi bir bozukluğun veya geçici kabulden sonra ortaya çıkan bir kusurun olup olmadığını inceler.
Teminat süresi içinde yüklenicinin, bütün yükümlülüklerini yerine getirmiş olduğu ve kendisine yüklenebilecek kesin kabulü engelleyecek bir kusur ve eksiklik görülmediği takdirde kesin kabul tutanağı düzenlenir. Eğer bu süre içinde, sorumluluğu yükleniciye atfedilmeyecek bir kusur veya eksiklik tespit edilmişse bu da tutanakta ayrıca belirtilir.
İnceleme sonucunda,
Kesin kabul sırasında tespit edilen kusur ve eksikliklerin kabul yapılmasına engel olmayacak nitelikte bulunması halinde, kesin kabul tutanağı düzenlenir. Kusur ve eksiklikler tutanakta açıkça gösterilir ve tamamlanmaları için verilen süre tutanakta belirtilir. Bu şekilde tanzim edilen tutanaktan birer nüsha yapı denetim görevlisine ve yükleniciye verilir. Kesin kabul tutanağı, kusur ve eksikliklerin tamamlandığının yapı denetim görevlisi veya idarece görevlendirilen teknik personel ile yüklenici tarafından tespit edilerek tutanağa bağlanması ve bu tutanağın yetkili makama gönderilmesinden sonra işleme konulur.
İşin kesin kabulüne engel herhangi bir durum görüldüğü takdirde, kabulü engelleyen kusur ve eksikler kabul komisyonu tarafından bir tutanakla tespit edilir ve kesin kabul işlemi yapılmaksızın kusur ve eksiklerin giderilmesi için bir süre belirlenerek durum idareye bildirilir. İdare bu kusur ve eksiklerin tutanakta belirlenen süre içerisinde giderilmesi hususunu yükleniciye tebliğ eder. Kusur ve eksiklerin yüklenici tarafından giderildiği idarece tespit edildiğinde kabul işlemi sonuçlandırılır.
Kabul komisyonunun beşinci fıkranın (a) bendine göre tespit ettiği eksiklikler, belirlenen sürede yüklenici tarafından giderilmezse bu sürenin bitiminden sonra, işin beşinci fıkranın (b) bendine göre kesin kabule uygun olmadığının tespiti halinde ise tanzim edilen tutanağın yükleniciye tebliğ edildiği tarihten sonra eksikliklerin giderilmesine kadar geçecek her gün için, sözleşmesinde günlük gecikme cezası olarak yazılan tutarın %10’u oranında günlük ceza uygulanır ve beşinci fıkranın (a) bendindeki durum için kesin kabul tutanağı onay tarihi kusur ve eksikliklerin giderildiği tarihe ertelenir. Ancak gecikme otuz günü geçerse ceza uygulamasına devam edilmekle birlikte idarece kusur ve eksiklikler yüklenici nam ve hesabına giderilebilir.
İdare, gerek kusur ve eksikliklerin yüklenici hesabına giderilmesi bedellerini, gerekse vukuunda belirtilen bekleme cezalarını yüklenicinin varsa hakedişinden, hakedişi kalmamışsa teminatından kesmeye yetkilidir.
Kesin kabul tutanağının yetkili makam tarafından onaylanması ile kesin kabul işlemi tamamlanmış olur.
Yüklenicinin yazılı müracaatı ve idarenin de uygun görüşü olmak kaydıyla, kısmi geçici kabulü yapılmış kısımların, sözleşmede belirtilen teminat süresi dikkate alınarak, yukarıdaki esaslara göre işin bütününün kesin kabulünün yapılmış anlamına gelmemek şartıyla, kısmi kesin kabulü yapılabilir.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.
2018/88651 ihale kayıt numaralı Erzurum İl Milli Eğitim Müdürlüğü Teknik Danışmanlık Hizmetleri İşine ilişkin Özel Teknik Şartnamede danışmanlık şirketinin geçici ve kesin kabul sorumluluğu konusunda aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir:
“MADDE 2- YAPILACAK İŞLERİN TANIMI VE KAPSAMI:
2.13) İşin geçici ve kesin kabule hazır olup olmadığını İdareye sunacak, İdarenin isteği doğrultusunda geçici kabul ve kesin kabullerde müşahit üye olarak hazır bulunacak, geçici ve kesin kabullerle ilgili evrakları ve tutanakları hazırlayarak onayını sağlayacaktır.
MADDE 11- İŞLERİN MUAYENESİ VE GECİÇİ KABUL TEKLİF BELGESİ SUNULMASI:
… Geçici kabul, kesin kabul, fesih ve tasfiye işleri Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinde belirtilen şekilde Danışmanca hazırlanarak imzalanır, İdarece uygun görülmesi halinde onaylanır.
Kesin kabul ile geçici kabul arasında geçen süre içinde ortaya imalattan çıkan eksik, kusurlu ve noksan işlerin yapılmasında ve gereken işlerden de ayrıca Danışman teknik danışmanlık hizmetini vermekle sorumludur.”
2022/268630 ihale kayıt numaralı “14 adet Personel ile 24 Ay boyunca Eğitim Kurumları ve Hizmet Binaları İnşaatlarının İnşaat Öncesi, İnşaat Aşaması ve İnşaat Sonrası Danışmanlık (Yapım İşi Kontrollüğü ve Yapı Denetimi) Hizmet Alımı” işine ilişkin Teknik Şartnamenin 12 nci maddesinde ise,
“12.1. Geçici ve Kesin Kabul işlemleri için İdare ve yükleniciler arasındaki koordinasyonu sağlamak ve gerekli kabul evrakını düzenlenmek. (Geçici ve Kesin kabuller Müşavir ve İdare tarafından yapılır.)
Geçici Kabul işlemlerinin eksiksiz olarak tamamlanmasını takiben en geç 15 gün içerisinde işlere ait kesin hesapların çıkarılarak nakdi ve fiziki gerçekleşme oranlarını, onaylı iş artış ve azalış belgelerini varsa fiyat farklarını ve anlaşma tutanaklarını gösterir raporların hazırlanarak idareye teslim edilmesi.
12.2. Yüklenicilerin ve Danışmanın üzerinde uzlaştığı ve İdare’ce de onaylanmış olan kesin hesaplara uygun olarak hazırlanacak kesin hakedişleri, yükleniciler tarafından teslimini takiben sonuçlandırmak ve en geç kesin kabul işlemleri ile eş zamanlı olarak onaylanmak üzere İdare ‘ye teslim etmek. …” düzenlemeleri yer almaktadır.
Geçici kabul ile kesin kabul arasında geçecek süre teminat süresi olup bu husus Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Teminat süresi” başlıklı 42’nci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre yapım işlerinde teminat süresi sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa on iki aydan az olmayacaktır.
Diğer taraftan 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 13’üncü maddesine göre yapım işlerinde taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların varsa eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanı, yükleniciye iade edilmektedir.
Kesin kabulden önce yapım işinin teminat mektubunun süresinin dolması, o iş sebebiyle İdarenin uğranması muhtemel zararlar karşısında teminatsız kalmasına sebep olacaktır.
Kesin kabul, yapım işinin fen ve sanat kurallarına uygun yapıldığı, yüklenicinin bütün yükümlülüklerini yerine getirdiği ve yapılan işte bir eksiklik ve kusur olmadığı anlamına gelmektedir. İdare tarafından yaptırılan yapım işlerinin sözleşme ve şartname hükümlerine uygunluğunun ispatı ve kamu kaynaklarının mevzuata uygun şekilde harcandığının gösterilmesi açısından kesin kabul işlemlerinin yapılması mevzuata uygun olarak yapılması gerekmektedir.
Kamu İdaresinin cevabında, “… danışmanlık hizmet alım sözleşme süresi olan 2 (iki) yıl zarfında bitirilen işlerin geçici ve kesin kabul işlem süreçleri danışman firma tarafından takip edilmiş devam eden işlerin kontrollük hizmetlerinin tamamlanması mümkün olmamıştır. Söz konusu devam eden tüm yapım işlerini Başkanlığımız teknik personelleri devralmış ve herhangi bir gecikmeye mahal vermeden işlerin süresinde tamamlanmasını sağlamıştır.” denilmiştir.
Danışmanlık hizmeti kapsamında olan işlerin İdare tarafından yerine getirilmesinin mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir. Ayrıca danışmanlık hizmetini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeyen yükleniciye yaptırım da uygulanmadığı anlaşılmaktadır.
Zira yapım işlerinin geçici ve kesin kabul işlemleri için danışmanlık hizmeti satın alınmasına rağmen, geçici ve kesin kabullerin zamanında yapılmasının sağlanmaması; 258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabında takip edilen yapım işlerinden geçici kabulü yapılanların ise, zamanında ilgili duran varlık hesaplarına aktarılmaması sonucunda, söz konusu hesapta İdarenin mali tablolarının güvenirliğini zedeleyecek ölçüde birikim meydana gelmiştir.
Sonuç olarak, danışmanlık şirketlerinin geçici ve kesin kabul işlemlerine ilişkin sorumluluklarını sözleşmelere uygun olarak yerine getirmelerinin sağlanması ve söz konusu yapım işlerinin kesin kabul işlemlerinin sözleşmelerindeki geçici kabul tarihinden başlayan teminat süreleri dikkate alınarak yapılması gerekmektedir.