BULGU: Kaçak Akaryakıtın Depolanması ve Muhafazası İşlemlerinin Sağlıklı Şekilde Yürütülememesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
İdareye teslim edilen kaçak akaryakıtın muhafaza ve depolanmasında mevzuatında belirtilen gerekli tedbirlerin alınmadığı görülmüştür.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 11’nci maddesinin 8’inci fıkrasında; kaçak akaryakıtın, yakalandığı ildeki il özel idaresine, il özel idaresi bulunmayan yerlerde ise yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, miktarı, cinsi ve özelliklerini gösterir bir tutanakla yakalandığı yerde teslim edileceği;
5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa Göre Elkonulan Akaryakıtın Teslimi, Muhafazası, Tasfiyesi ve Yapılan Masraflara İlişkin Uygulama Yönetmeliği’nin, 5’inci maddesinde ise; ilgisine göre il özel idareleri ve yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarının, teslim edilen ürünleri analiz sonuçları gelinceye kadar nev’i ve niteliği değişmeyecek, diğer ürünlerle karışmayacak, değerini ve kanıt olma özelliğini kaybetmeyecek şekilde saklamak, korumak ve bunların temini için her türlü tedbiri almakla yükümlü olduğu ifade edilmiştir.
Diğer taraftan; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik”in 17’nci maddesinde “Yüksek tehlikeli yerler” tanımlanmış olup parlayıcı ve patlayıcı maddeler ile akaryakıtların imal edildiği, depolandığı, doldurma-boşaltma ve satış işlerinin yapıldığı yerlerin yüksek tehlikeli yerler olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in sırasıyla 102, 119, 120, 122 ve 124’üncü maddelerinde;
– Patlayıcı maddeler ve “yanıcı sıvıların tehlikeli madde olduğu,
– Açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskun yerlerden ve kara ve demir yollarından uzaklığının tank hacmine göre belirlenecek belirli bir mesafede olması gerektiği, tank tesis sahasına dökülen sıvıların kolayca birikebileceği havuzlama sisteminin yapılarak, tankların ayrı bir kanal sistemi ile ve uygun bir eğimle bu havuz sistemine bağlanacağı, yanıcı sıvıların yerüstünde açıkta depolandığı arazinin, genel trafik akışına açık olmaması gerektiği, depolama sahasına işi olmayanların girişinin yasaklanması ve bu yasağın uygun bir levha ile gösterilmesi gerektiği,
– Yerüstü tanklarının beklenen mekanik etki ve yangın hâlinde sızdırmaz kalması gerektiği, tankların ve bölmeli tankların her bölmesinin havalandırma boruları ile donatılacağı,
– Yanıcı sıvıların depolandığı, doldurulduğu ve nakledildiği tesislerin, yeterli yangın önleme sistemleri ile donatılması, bu sistemlerin daima kullanıma hazır olacak şekilde tutulması ve bakımlarının yapılması gerektiği, yağmurlama tesisatının, bir tank yangınında, komşu tankın ısınarak tutuşmasını ve patlamasını önleyecek kapasitede olması gerektiği,
– Yapı, bina, tesis ve işletmelerde yangın güvenliğinden; kamu ve özel kurum ve kuruluşlarda en büyük amirin, sorumlu olduğu,
İfade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; yakalanan kaçak akaryakıtın, yakalandığı ilde bulunan yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına teslim edileceği, kaçak akaryakıtın muhafazası ve depolanması iş ve işlemlerinin teslim alan yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarınca yerine getirileceği, tehlikeli madde sınıfında yer alan akaryakıt ürünlerinin patlama ve yangınlara sebebiyet vermemesi için depolanması ve muhafazasının özel koşullar altında yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede Tekirdağ il sınırları içerisinde yakalanarak İdareye teslim edilen; 15.239 litre kaçak motorinin kiralanan bir tanker içerisinde DSİ 113. Şube Müdürlüğüne ait bahçe içerisinde İdarece alınmış herhangi bir güvenlik önlemi olmadan tutulmakta olduğu, 13.258 litre fuel-oil, 17.420 litre türevi belli olmayan yağ ve 23.764 litre motorinin ise Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğünce araç parkı ve depolama sahası olarak kullanılan bir alanda yer üstü depolama tanklarında tutulmakta olduğu, söz konusu tankların kamyon ve iş makinelerinin manevra ve park alanı olarak kullandığı alan ile iç içe bulunduğu, tankların çevresinde yanıcı plastik atıkların bulunduğu, depolama tanklarında havalandırma borularının, havuzlama sisteminin ve yağmurlama tesisatının mevcut olmadığı, tanklar arasında yeterli mesafenin bulunmadığı, olası yangın ve patlamalara karşı İdarece alınmış güvenlik önlemlerinin bulunmadığı görülmüştür.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından, yukarıda cinsi ve miktarı zikredilen kaçak akaryakıt ve yağ türevlerinin İdarece 20.02.2023 tarihinde teslim alındığı ancak İdarenin bu ürünleri muhafaza etmek için ilgili mevzuatında belirtilen şartları taşıyan uygun bir depolama alanının mevcut olmadığı, bu nedenle depolamanın uygun şartlarda yapılamadığı, ihtiyaç duyulan depo ve alanların tespiti, projelendirilmesi ve projenin hayata geçirilmesine yönelik bir rapor hazırlatılması için İdarenin Yatırım İzleme Müdürlüğü ile yazışma başlatıldığı belirtilmiştir.
Diğer taraftan İdare;
– Mahkeme süreçlerinin çok uzun sürmesi nedeniyle yakalanarak el konulan akaryakıtın, tanklarda uzun süreler beklemek zorunda kaldığını, ürünlerde bozulmalar meydana geldiği bu nedenle tasfiyesine karar verilen ürünlerin araçlarda kullanılmasının mümkün olmadığını, dolayısıyla kişi veya kurumlara satışının gerçekleştirilemediğini, İdarenin yürüttüğü hizmetlerde de kullanım alanı olmadığından ürünlerin depolarda yer işgal etmeye devam ettiğini ve kamuya maddi olarak bir katkı sağlamadığını,
-Yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarının yetki ve imkanlarının kısıtlı olması nedeniyle, mevzuat tarafından kendilerine yüklenen kaçak akaryakıtın muhafaza ve tasfiye işlemlerinin gereği gibi yerine getirilemediğini, bu nedenle yapılacak bir mevzuat değişikliği ile el konulan kaçak akaryakıta ilişkin iş ve işlemlerin büyükşehir belediyelerine devredilmesinin uygun olacağını, büyükşehir belediyelerinin söz konusu akaryakıtı uygun koşullarda depolayabileceğini ve mahkeme süreci tamamlandıktan sonra asfalt yapımı, inşaat, park ve bahçe düzenlemeleri, tarımsal faaliyetler ve taşımacılık gibi çeşitli kamu hizmetlerinde değerlendirebileceğini, ifade etmiştir.
Ancak yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda; il özel idaresi bulunmayan illerde kaçak akaryakıtın muhafazası, depolanması, yüklenmesi, boşaltılması ve nakliyesi gibi nedenlerle yapılan masrafların yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından karşılanacağı açıktır. Bu sorumluluk İdareye kanun hükmü ile tevdi edilmiştir. Yatırm izleme ve koordinasyon başkanlıklarına tevdi edilen bu sorumluluğun büyükşehir belediyelerine devredilmesi hususu bir kanun değişikliği gerektirmektedir ki bu yetki yasama organındadır.
Sonuç olarak; halihazırda yürürlükte olan yasal mevzuat gereğince, İdare tarafından teslim alınan kaçak akaryakıtın hukuki işlemleri bitirilerek tasfiyesi sağlanıncaya kadar geçen sürede güvenle muhafaza edilmesine yönelik gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.