BULGU: İşyerlerinin Ruhsatlandırılmasından Dolayı Alınacak Harçlara İlişkin Mevzuatta Bir Hüküm Bulunmamasına Karşın Ücret Tarifesi Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Özel İdare tarafından işyerlerinin ruhsatlandırılmasından dolayı alınacak harçlara ilişkin mevzuatta bir hüküm bulunmamasına karşın ücret tarifesi uygulandığı görülmüştür.
Anayasanın “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesi;
“Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir.“
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl özel idaresinin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 7’inci maddesinin (a) bendi;
“Kanunlarla verilen görev ve hizmetleri yerine getirebilmek için her türlü faaliyette bulunmak, gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri için kanunlarda belirtilen izin ve ruhsatları vermek ve denetlemek“
“İl genel meclisinin görev ve yetkileri” başlıklı 10’uncu maddesinin (o) bendi;
“İl özel idaresine kanunlarla verilen görev ve hizmetler dışında kalan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek.”
İşyeri Açma ve Çalişma Ruhsatlarina İlişkin Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi;
“Bu Yönetmelik, sıhhî ve gayrisıhhî işyerleri ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatlandırılması ve denetlenmesine dair iş ve işlemleri kapsar.”,
Aynı Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesi;
Yetkili idare: Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışı ile kanunlarda münhasıran il özel idaresine yetki verilen hususlarda il özel idaresini, büyükşehir belediyesi sınırları içinde büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu konularda büyükşehir belediyesini, bunların dışında kalan hususlarda büyükşehir ilçe belediyesini, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyeyi, organize sanayi bölgesi sınırları içinde organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini, endüstri bölgesi sınırları içinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını ve teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketi ile bölgede yer alan AR-GE ve tasarım faaliyetinde bulunan firmalar için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı il müdürlüklerini, … ifade eder.” Hükümlerine amirdir.
Yapılan incelemelerde;
İl Genel Meclisinin 09.01.2009 tarih ve 55 sayılı Kararı ile 01.01.2009-31.12.2009 tarihleri arasında uygulanmak üzere “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik uyarınca, Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışı ile kanunlarda münhasıran İl Özel İdaresine yetki verilen hususlarda İl Özel İdaresince, verilecek olan Sıhhi Müessesse ve Umuma Açık İşyerleri ruhsatlarının birim fiyatlarının beher m2 sinin ve belge ücretlerinin” belirlendiği,
İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 20.05.2009 tarihli ve 124940210 sayılı “Harç niteliğindeki ücret tarifesi” konulu Bakanlık Hukuk Müşavirliğinden alınan görüş yazısında; “1. …5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (o) bendine göre ücret tarifesi belirlendiğinin görüldüğü, bu uygulama her ne kadar harç tarifesi olarak değil de ücret tarifesi olarak adlandınlsa da, işyerlerinin ruhsatlandırılması işinin 5302 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan ilgililerin isteğine bağlı hizmetlerden sayılamayacağı ve alınan paranın ruhsat harcı niteliğinde olduğu,
2.Anayasanın 73 üncü maddesinde yer alan, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı amir hükmü çerçevesinde, her ne ad altında olursa olsun bu yükümlülüklerin kanunla konulması, değiştirilmesi veya kaldırılması gerektiği, 5302 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (o) bendine göre il genel meclisinin ancak il özel idaresine kanunlarla verilen görev ve hizmetler dışında kalan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak yapılacak hizmetler için ücret tarifesi belirleyebileceği, kendisine kanunla verilen ve yapılması zorunlu görevler için ücret belirleyemeyeceği, 5302 sayılı Kanunun 7 inci maddesine göre “Kanunlarda belirtilen izin ve ruhsatlan vermek ve denetlemek” yetki ve imtiyazının il özel idaresine kanunla verildiği, bu nedenle il genel meclislerinin ruhsat harcı niteliğinde ücret tarifesi belirleyemeyeceği,
3.Anayasanın 73 üncü maddesinde yer alan; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı hükmü çerçevesinde il özel idarelerinin yasal bir düzenleme yapılmaksızın, 5302 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (o) bendine dayanarak vergi, resim, harç niteliğinde olan mali yükümlülükler getiremeyeceği” belirtildiğinden diğer yıllar için İl Genel Meclis kararı alınmadığı, ancak yukarıda anılan işyeri açma ve ruhsat harcı tarifesinin bazı yıllarda güncellenerek uygulamasının devam ettiği,
Cari yılda da önceki yıl harç ücretlerine TÜFE oranında artış yapıldığı, tespit dilmiştir.
Belediyelerin vergi, harç ve benzeri yükümlülüklere dair iş ve işlemleri için 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu olmasına karşın, İl Özel İdareleri için benzer bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede, Özel İdare tarafından işyerlerinin ruhsatlandırılmasından dolayı alınacak harçlara ilişkin mevzuatta bir hüküm bulunmamasına karşın ücret tarifesi uygulandığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında bulgu konusu hususa katıldığını ve Özel İdare tarafından işyerlerinin ruhsatlandınlmasından dolayı alınacak harçlara ilişkin düzenleme yapılıncaya kadar ruhsat harcı ücret tarifeleri uygulamalarından kaçınılması için gerekli hassasiyetin gösterileceğini ifade etmiştir.
Sonuç olarak, Anayasanın 73’üncü maddesi uyarınca yasal düzenleme yapılmaksızın mali yükümlülük getirilemeyeceği belirtildiğinden, düzenleme yapılıncaya kadar il özel idareleri için bir gelir kaynağı olmakla birlikte ruhsat harcı ücret tarifeleri uygulamalarından kaçınılması gerekmektedir.