BULGU: Personel Şirketinin Yönetim Kurulu Başkan ve Üyelerine Kurum Bütçesinden Huzur Hakkı Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Personel şirketi yönetim kurulu başkan ve üyelerine Kurum bütçesinden yasal dayanağı olmayan “şirket yönetim kurulu huzur hakkı” ödendiği tespit edilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Madde 1 – Bu Kanun, Genel ve Katma Bütçeli Kurumlar, İl Özel İdareleri, Belediyeler, İl Özel İdareleri ve Belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunlarla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında veya Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüklerinde çalışan memurlar hakkında uygulanır.” denilmektedir.
Anılan Kanun’un 146-186’ncı maddelerinde mali hakların neler olduğu belirtilmektedir. Ayrıca Kanunun değişik maddelerinde ve 375 sayılı KHK’de de mali hükümler düzenlenmiştir.
657 sayılı Kanunun 146’ncı maddesinde;
“Madde 146 – Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.
Memurlara kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez, hiçbir yarar sağlanamaz.” denilmektedir.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61’inci maddesinde; “Ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.” denilmektedir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun;
3’üncü maddesinde; kamu giderinin, kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri içerdiği,
13’üncü maddesinde; kamu idarelerine bütçeyle verilen harcama yetkisinin, kanunlarla düzenlenen görev ve hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla kullanılacağı ve kamu hizmetlerinin, bütçelere konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirileceği,
20’nci maddesinde; bütçeyle verilen ödeneklerin tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda, yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılacağı,
33’üncü maddesinde; bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekeceği belirtilmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 16’ncı maddesinde;
“Ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir sayılırlar”
Denilmek suretiyle İdare şirketleri tacir kabul edilmiş, özel ticari şirketler gibi değerlendirilmiştir.
İdarelerin hissedarı olduğu şirketler, idareden ayrı ve bağımsız, özel hukuk tüzel kişiliğine sahiptir. Şirketleri, “kimi yerel hizmetlerin yürütülmesi amacıyla mahalli idareler tarafından kurulan ya da yönetiminin elde edilmesi koşuluyla ortak olunan, bağımsız bütçeli, özel hukuk kişileri” şeklinde tanımlayabiliriz.
6102 sayılı Kanun’un 365’inci maddesinde de anonim şirketlerin yönetim kurulları tarafından temsil edilip ve yönetileceği belirtilmiştir. Anılan Kanun’un “Yönetim kurulu üyelerinin mali hakları” başlıklı 394’ncü maddesinde ise;
“Yönetim kurulu üyelerine, tutarı esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla belirlenmiş olmak şartıyla huzur hakkı, ücret, ikramiye, prim ve yıllık kârdan pay ödenebilir.” denilmektedir.
Anonim şirkette yönetim kurulu üyelerinin mali haklarından birisi huzur hakkıdır. Huzur hakkı, yönetim kurulu üyelerine yönetim kurulu toplantılarına katılmaları karşılığında her toplantı başına şirket tarafından ödenen nakit ücrettir.
Şirket yönetim kurulu üyeliği şirket bünyesinde, şirket için yapılan bir temsil ve yönetim işidir. Bu iş sebebiyle ödenebilecek yönetim kurulu huzur hakkı ücreti, 6102 sayılı Kanun’un 394’ncü maddesi gereğince şirket genel kurul kararı alınması şartıyla, yönetim kurulu kararı üzerine ancak şirketin kendi bütçesinden ödenebilir. Çünkü ücret, belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen paradır. Yönetim kurulu üyesinin bağlı olduğu işyeri şirkettir. Şirket genel kurulları kendi bütçelerinden, yönetim kurulu başkan ve üyelerine, yukarıda belirtilen beş kalem ödemeden bir veya birkaçının yapılmasına karar verebilir.
İdare cevabında; “Art Öz Personel AŞ’nin başka bir gelirinin olmaması nedeniyle 2024 yılı içerisinde Artvin İl Özel İdaresi bütçesinden Yönetim Kurulu Başkan ve üyelerine 610.664,82 TL huzur hakkı ücreti ödenmiştir. Bulguda atıfta bulunulan harcama yöntemi, mevzuat hükümlerine usulen aykırı bir işlem olsa da Art Öz Personel AŞ’ye %4 sözleşme gideri ve %7 firma karı ödemesi yapılmamıştır. Yapılması durumunda 29.989.940,57 TL bütçe gideri oluşacaktı. Bu itibarla Art Öz Personel AŞ’ye huzur hakkı ücreti olarak ödenen 610.664,82 TL’nin, sözü edilen 29.989.940,57 TL’ye oranla daha düşük bütçe gideri oluşturduğu görülmektedir. Bu uygulama Artvin İl Özel İdaresi bütçesinde daha az gider oluşmasını sağlamıştır.
Diğer taraftan Art Öz Personel AŞ’nin Yönetim Kurulu başkan ve üyelerine Artvin İl Özel İdaresi bütçesinden doğrudan huzur hakkı ücreti ödenmesi uygulamasına son verilmiştir.” denilmiştir.
İdarenin cevabında harcama yöntemi mevzuat hükümlerine usulen aykırı bir işlem olsa da bu uygulama ile Artvin İl Özel İdaresi bütçesinde daha az gider oluşması sağlanmıştır denilmişse de, yukarıda belirtilen nedenlerle hizmet şirket bünyesinde şirket için yapılmaktadır. Bu nedenle bu ödemelerin şirket bütçesinden yapılması gerekmektedir. Şirket kasasında ödenecek para olmaması şirketin sorunudur, Özel İdarenin sorunu değildir. Şirketin kasasında para yok diye Özel İdarenin bütçesinden böyle bir harcama yapılamaz. Dolayısıyla yapılan kıyaslamanın hukuki bir gerekçesi bulunmamaktadır.
Mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde personel şirketi yönetim kurulu başkan ve üyelerine Özel İdare bütçesinden şirket yönetim kurulu huzur hakkı ödemesinin herhangi bir yasal dayanağı bulunmamaktadır. Bir kamu hizmetini ifa eden memurlara, ifa ettikleri hizmet karşılığı bir ödeme yapılmasının kanuna dayanması zorunludur. Yasal dayanağı olmadan devlet memurlarına İdarelerce herhangi bir ödeme yapılması veya menfaat sağlanması mümkün görünmemektedir.