Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Yatırım Planı, Yıllık Çalışma Programı, Uygulama Projeleri Olmadan ve İl Genel Meclis Kararı Alınmadan Ödenek Aktarılması (Sayıştay)

BULGU: Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Yatırım Planı, Yıllık Çalışma Programı, Uygulama Projeleri Olmadan ve İl Genel Meclis Kararı Alınmadan Ödenek Aktarılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdare bütçesinden, köylere hizmet götürme birlikleri tarafından yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projeleri hazırlanmadan ve İdareye sunulmadan, İl Genel Meclisi kararı alınmadan, üst yönetici (Vali a. Genel Sekreter) onayı ile köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarıldığı görülmüştür.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 43’üncü maddesinin (e) fıkrasında; il özel idaresinin giderleri arasında;” İl Genel Meclisince belirlenecek ilkeler çerçevesinde köylere veya köylerin aralarında kurdukları birliklere yapılacak yardımlar” yer almaktadır.

5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin 5’inci fıkrasında;

“İl özel idaresi bütçe gelirlerinin ne kadarının köylere hizmet götürme birliklerine aktarılacağı, köylere hizmet götürme birliklerinin sunacağı yatırım plânı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerine göre il genel meclisince kararlaştırılır ” hükmü yer almaktadır.

5355 sayılı Kanun’a göre köylere hizmet götürme birlikleri, ilçelerde, tarım ürünlerinin pazarlanması hariç olmak üzere, yol, su, kanalizasyon ve benzeri altyapı tesisleri ile köylere ait diğer hizmetlerin yürütülmesine yardımcı olmak, bizzat yapmak, yaptırmak ve kırsal kalkınmayı sağlamak üzere, tüm köylerin iştiraki ile o ilçenin adını taşıyan kurumlardır. İl özel idareleri; köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri köylere hizmet götürme birliklerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilirler.

2005-13 sayılı İl Genel Meclis Kararı ile çıkarılan “Köylere ve Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Yapılacak Yardımların Dağıtım ve Sarf Esaslarına Dair Yönetmelik” in “İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinde, yapılacak yardımlarda uyulacak ilkeler 15 bent halinde sayılmıştır. Aşağıya alınan bentlerde;

“b) İl Özel İdaresi bütçe gelirlerinin ne kadarının köylere hizmet götürme birliklerine aktarılacağı, köylere hizmet götürme birliklerinin sunacağı yatırım plânı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerine göre il genel meclisince kararlaştırılır.

h) Önceden plan ve projelerin yetkili dairelerce uygun görülerek onanmış olmalıdır.”

Denilmektedir.

Anılan Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinin 2’nci fıkrasında ise;

“Proje gerektirmeyecek nitelikte girişimlerin desteklenmesi amacıyla istisnai olarak da Köylere yardım ve Köylere Hizmet Götürme Birliklerine yardım faslından İl Encümeni kararı ile ödenek tahsisi yapılabilir” denilmektedir.

Ancak; Sayıştay görüşü alınmadan çıkarılan Yönetmelik’in bu fıkrası, 5355 sayılı Kanun’un 18’inci maddesinin amir hükmüne aykırıdır. Çünkü, 5355 sayılı Kanun’un 18’inci maddesinde proje gerektirmeyecek işlerden bahsedilmemiştir. Bu Yönetmelik hükmünün uygulanabilirliği düşünülse dahi aşağıdaki tabloda verilen söz konusu aktarmalarla ilgili alınan hiçbir encümen kararı da zaten bulunmamaktadır.

İl özel idaresi bütçesinden 5355 sayılı Kanun’a ve yukarıya alınan Yönetmelik’e göre köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarımında bulunulabilmesi için, birlikler tarafından yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerinin hazırlanıp İl Özel İdaresine sunulması ve sunulan projelerin il genel meclisi tarafından uygun bulunarak karara bağlanması gerekmektedir. Ancak bu koşullarda birliklere ödenek aktarımı yapılabilecektir.

Yapılan incelemede, birliklerden gelen herhangi bir yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projesi bulunmadığı, ödenek talepleriyle ilgili il genel meclis kararı ve gerektiğinde Yönetmelik’e göre encümen kararın da alınmadığı, buna rağmen İdare bütçesinden üst yönetici (Vali a. Genel Sekreter) onayı ile köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarıldığı görülmüştür. 5302 sayılı Kanuna göre usule uygun alınmış bir meclis kararı olmadan onay ile ödenek aktarılması mümkün değildir.

Yapılan incelemelerde aktarılan ödeneklerden;

Şavşat İlçe Devlet Konuk Evinin Onarımı,

Şavşat İlçesi Meydancık Köyünde Bulunan Piyade Bölük Komutanlığının Isıtma Sistemlerine Pompa Alımı,

Yusufeli İlçe Nüfus Müdürlüğü Hizmet Binası Çatı Onarımı,

Yusufeli İlçesi Alanbaşı Köyünde Bulunan Kum-Çakıl Hammadde Üretim Alanının Kira Bedelinin Yatırılması,

İşlerinin 5355 sayılı Kanun ve anılan Yönetmelik kapsamındaki iş türlerine hiçbir şekilde girmediği görülmektedir.

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’nci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır” denilmektedir.

Buna göre İdareler kamu kaynağının hukuka uygun kullanılmasından sorumlu tutulmuşlardır. Hukuka uygunluk alınan tüm kararların yasalara uygun olmasını gerektirmektedir.

İdare cevabında bundan sonra anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde hareket edilecektir denilmiştir.

Sonuç olarak, aşağıdaki tabloda gösterilen, köylere hizmet götürme birlikleri tarafından yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projeleri sunulmayan, il genel meclisi kararı veya encümen kararı alınmayan, yukarıda belirtildiği üzere bazılarında 5355 sayılı Kanun kapsamına dahi girmeyen 2.815.615,47 TL tutarındaki işler için, üst yönetici (Vali a. Genel Sekreter) onayı ile ödenek aktarılması 5355 sayılı Kanun’a uygun düşmemektedir.

Tablo 5: Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Kanuna Uygun Olmayan Ödenek Aktarımları