İdareye Ait Otopark ve Terminallerden Elde Edilen Gelirlerin Bir Kısmının Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Nakit Olarak Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: İdareye Ait Otopark ve Terminallerden Elde Edilen Gelirlerin Bir Kısmının Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Nakit Olarak Verilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdareye ait otopark ve terminallerden elde edilen gelirlerin bir kısmının Hopa, Arhavi ve Kemalpaşa Köylere Hizmet Götürme Birliklerine nakit para olarak verildiği görülmüştür.

Yapılan incelemede; 01.03.2021/3 sayılı İl Genel Meclisi Kararı ile İdareye verilen yetki üzerine, İl Özel İdaresi ile Hopa, Arhavi, Kemalpaşa Köylere Hizmet Götürme Birlikleri arasında 22.03.2021 tarihli ve süresiz olarak “Arhavi Tır Depolama Alanı, Esenkaya Tır Parkı, Kopmuş Otobüs Parkı, Sarp Sınır Kapısı 1 ve 2 no’lu Otopark ile Sarp Sınır Kapısı Otobüs/Otomobil Terminali İşletme ve Gelir Dağılımı Protokolü” yapılmış,

Yapılan bu Protokol ile İl Özel İdaresinin mülkiyetinde olan söz konusu yerlerden elde edilen işletme ve faaliyet gelirlerinin, Arhavi, Hopa ve Kemalpaşa Köylere Hizmet Götürme Birliklerine belirli oranlarda nakit olarak verilmesi kararlaştırılmıştır.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 43’üncü maddesinin (e) bendinde; il özel idare bütçelerinden köylere veya köylerin aralarında kurdukları birliklere yardım yapılabileceği yer almaktadır.

5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında, yapılacak bu yardımların usul ve esasları belirlenmiştir. Buna göre;

“İl özel idareleri; köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri köylere hizmet götürme birliklerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilirler” denilmek suretiyle söz konusu birliklere yapılacak yardımların neler olduğu belirtilmiş, bunların yol, su, kanalizasyon ve altyapı tesisleri, bakım, onarım, taşıma işleri ve köylere ait diğer hizmetler olacağı,

Anılan Kanunun aynı maddesinin 5’inci fıkrasında ise;

“İl özel idaresi bütçe gelirlerinin ne kadarının köylere hizmet götürme birliklerine aktarılacağı, köylere hizmet götürme birliklerinin sunacağı yatırım plânı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerine göre il genel meclisince kararlaştırılır” denilerek, köylere hizmet götürme birliklerinin İdareye sunacakları yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projeleri esas alınarak İl Özel İdaresi gelirlerinden aktarma yapılabileceği öngörülmüştür.

5355 sayılı Kanun’un 18’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında sayılan yol, su, kanalizasyon ve altyapı tesisleri, bakım, onarım, taşıma işleri ve köylere ait diğer hizmetler dışında ve herhangi bir plan, program ve proje karşılığı olmadan il özel idaresinin bütçe gelirlerinden köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarılması, yardım yapılması veya nakit para gönderilmesi mümkün değildir.

2005-13 sayılı İl Genel Meclis Kararı ile çıkarılan “Köylere ve Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Yapılacak Yardımların Dağıtım ve Sarf Esaslarına Dair Yönetmelik”in “İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinde yapılacak yardımlarda uyulacak ilkeler 15 bent halinde sayılmıştır. Aşağıya alınan bentlerde;

“b) İl Özel İdaresi bütçe gelirlerinin ne kadarının köylere hizmet götürme birliklerine aktarılacağı, köylere hizmet götürme birliklerinin sunacağı yatırım plânı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerine göre il genel meclisince kararlaştırılır.

h) Önceden plan ve projelerin yetkili dairelerce uygun görülerek onanmış olmalıdır.”

Denilmektedir.

Anılan Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde ise yardım konusu olabilecek işler tek tek sayılmıştır.

İdarenin işletme ve faaliyetlerinden elde edilen gelirlerinden birliklere nakit para verilmesi, Yönetmelik’te yer alan ilkelere aykırı olduğu gibi, Yönetmelik’te belirtilen yardım konusu olabilecek işler arasında da bulunmamaktadır.

İdare cevabında konu ile ilgili İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü’nün görüşü sorulmuş olup, 12.04.2023 tarih ve 80539 sayılı cevaba istinaden protokol gereği

yapılan dağıtım uygulaması sonlandırılmıştır. Ancak tır ve otobüs parkları gelirlerinin protokol gereği Köylere Hizmet Götürme Birlikleri ile paylaşıldığı dönemde, Hopa ve Kemalpaşa Köylere Hizmet Götürme Birlikleri tır ve otobüs parklarında çalıştırılmak üzere iş akdi ile personel istihdamında bulunmuştur. Köylere Hizmet Götürme Birliklerinin Köydes ödenekleri harici başka bir gelirleri olmadığından, bulguya konu olan aktarımlar personel ücretlerinin karşılanması amacıyla aktarılmaya devam etmiştir. 2025 yılı itibariyle bahse konu personel Artvin İl Özel İdaresi bünyesinde istihdam edilmeye başlanmış olup, Köylere Hizmet Götürme Birliklerine bu kapsamda herhangi bir ödenek gönderimi yapılmamaktadır” denilmiştir.

Sonuç olarak, aşağıdaki tabloda gösterilen, İdarenin otopark ve terminal işletme ve faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin, köylere hizmet götürme birliklerine, Kanunda belirtilen işlerin karşılığı olmadan ve bu işlerle ilgili herhangi bir plan, program ve proje sunulmadan nakit olarak verilmesinin 5355 sayılı Kanun’a ve anılan Yönetmelik’e uygun olmadığı değerlendirilmektedir.

Tablo 6: İşletme Gelirlerinden Protokol Gereği Verilen Paylar

TOPLAM 2.393.334,47

G.TOPLAM 5.147.731,46