Ruhsatsız veya Ruhsat Eklerine Aykırı Yapılar ile Mücadelede İmar Mevzuatında Yer Alan Yaptırımların Etkin Bir Şekilde Uygulanmaması (Sayıştay)

BULGU: Ruhsatsız veya Ruhsat Eklerine Aykırı Yapılar ile Mücadelede İmar Mevzuatında Yer Alan Yaptırımların Etkin Bir Şekilde Uygulanmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Yapılan incelemede kaçak yapılarla ilgili olarak İdarece kesilen imar para cezalarının olduğu, ancak bunların bir kısmının dönem sonuna kadar tahsilatının sağlanamadığı görülmüştür.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42’nci maddesinde ruhsata aykırı veya ruhsatsız, yani kaçak yapılar sebebiyle verilecek idari para cezalarının içeriği ve esasları düzenlenmiştir. Kanunun “İdari Müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde;

“Madde 42 – Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır” denilmektedir.

Ruhsat almaksızın ya da ruhsata, ruhsat eklerine, projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapı yapılırsa yapı sahibine, yapı müteahhidine ya da aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere, İmar Kanunu 18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41’inci maddelerdeki mükellefiyetleri yerine getirmemek ya da bu maddelere aykırı davranışlarda yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje müelliflerine yapı müteahhidi ve şantiye şefine, İmar Kanunu 39’uncu maddeye göre tehlike arz eden binayı yıkmayan yapı sahibine, muhtarlık izni olmaksızın yapı yapan yapı sahibine ceza verilir. Belediye sınırları içinde belediye encümeni, belediye sınırları dışında il encümeni tarafından ceza uygulanır.

İmar para cezaları, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 37’nci maddesi gereğince, kararın ilgiliye tebliğinden itibaren 1 ay içinde ödenir. Bu süre içinde ödenmeyen imar para cezaları hakkında 6183 sayılı Kanun gereğince haciz işlemlerine başlanır.

Kamu alacakları hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca tahsil yoluna başvurulabileceği gibi genel haciz yoluyla takip yoluna da başvurulabileceği Yargıtay tarafından kabul edilmektedir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 14.02.2017 tarih ve E:2016/14342, K:2017/883 sayılı Kararında; idarelerin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca tahsil yoluna başvurabileceği gibi, genel haciz yoluyla da takip yoluna başvurabileceğini kabul etmiştir.

Kaçak ve ruhsata aykırı yapılar hakkında İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nün 17.10.2000 tarih ve 58497 sayılı Genelgesinde; gecekondu ve imar mevzuatına aykırı inşa edilen yapılarla ilgili yasal işlemlerin süresi içinde yerine getirilmesi gerektiği, ilgili idarelerin bazı mazeretler arkasına sığınarak yapmakla yükümlü oldukları görevleri yerine getirmedikleri, bu durumun ise yasalara saygılı vatandaşların devlete olan güvenini sarstığı, mevzuata aykırı yapıların kontrol ve yıkım işlemlerinin ilgili idarelerce yerine getirilmesi, bu konuda gerekli tertip ve tedbirlerin alınması gerektiğinin çeşitli tarihlerde yayımlanan genelgeler ile ilgili idarelere bildirildiği belirtilerek, kaçak ve ruhsata aykırı yapılaşmalar hakkında gereğinin eksiksiz yerine getirilmesi istenilmektedir.

İmar Kanunu’nun 32 ve 42′ nci madde hükümleri encümene, yapması gerekenleri kesin bir biçimde hükme bağlamak suretiyle bağlı yetki vermiştir. Bağlı yetkide, Kanunun aradığı koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği saptanır, gerçekleşmiş ise Kanunun öngördüğü kararın alınması sağlanır. Encümenin başka türlü hareket etme olanağı yoktur.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl özel idaresi teşkilâtı” başlıklı 35’inci maddesinde;

“Madde 35- Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık çalışma programına göre düzenler ve yürütür. Bu amaçla il özel idaresi kuruluşlarına gereken emirleri verir ve bunların uygulanmasını gözetir ve sağlar.” denilmektedir.

İdarece kesilen imar para cezalarının 2024 yılı içinde 332.650,20 TL olduğu, bunun 228.027,86 TL’nın tahsil edildiği, gerçekleşme oranının %87,40 olduğu, yılsonu bakiye toplamının 29.720,59 TL olduğu görülmüştür.

İdare cevabında 2025 yılı içerisinde, devreden 29.720,59 TL alacaktan 14.337,30 TL’si 07.04.2025 tarihinde tahsil edilmiş, 7.479,31 TL’ si ise Artvin Sulh Ceza Hakimliğinin 25.06.2024 tarih ve 2024/741 sayılı kararına istinaden 28.01.2025 tarihinde terkin edilmiştir. Kalan 7.903,98 TL’ nin tahsiline yönelik takip devam etmektedir denilmiştir.

Yukarıda açıklanan hususlar gereğince, imar para cezalarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri gereğince tahsilatının sağlanması gerekmektedir.

Tablo 7: 3194 sayılı Kanun’un 42’nci Maddesi Kapsamında Tahsil Edilemeyen Para Cezaları