BULGU: Amortisman Ayırma İşlemlerinin Hatalı Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubu ile ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 202’nci maddesinde; bu hesabın, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılacağı,
“Hesabın işleyişi” başlıklı 203’üncü maddesinde; maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının yılsonunda 257 Birikmiş amortismanlar hesabına alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği,
“Detaylı hesap planları” başlıklı 46’ncı maddesi uyarınca hazırlanan Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planına göre, maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı kodlarda izlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağının, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının belirlenmesi amacıyla “47 Sıra Numaralı Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin Tebliğ” yayımlanmıştır. Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi duran varlıklar” başlıklı 3’üncü maddesinde; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan; arazi ve arsaların, yapım aşamasındaki sabit varlıkların, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile tarihi yapıların, tarihi veya sanat değeri olan demirbaşların amortismana tabi olmadığı açıklanmıştır.
Aynı Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yöntemi uygulanır. Bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Ek-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı kodlarda izlenmesi ve 630 Giderler hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; detaylarına aşağıdaki tabloda yer verilen maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 6: Amortisman Tablosu
| Hesap Kodu |
Ekod1 | Ekod2 | Ekod3 | Ekod4 | Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hes Ad | Varlıkların Toplam Değeri |
Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| xx | 251.xx.03.00. | Su İsale Hatları | 25.615.398,98 | 0,00 | 25.615.398,98 | ||||
| 251.xx.06.01. | Köprüler | 43.868.262,06 | 0,00 | 43.868.262,06 | |||||
| 251.xx.07.00. | Yollar | 242.064.965,13 | 0,00 | 242.064.965,13 | |||||
| xx | xx | 252.xx.xx.01.00 | TANIMSIZ | 1.790.961,00 | 0,00 | 1.790.961,00 | |||
| 252.xx.xx.01.99 | Diğer | 3,00 | 0,00 | 3,00 | |||||
| 252.xx.xx.02.02 | İlköğretim Okulları | 281.296,00 | 0,00 | 281.296,00 | |||||
| 252.xx.xx.02.03 | Orta Öğretim Okulları | 5,00 | 0,00 | 5,00 |
| 252.xx.xx.04.01 | Yurt ve Pansiyonlar | 2,00 | 0,00 | 2,00 | |||||
| 252.xx.xx.05.99 | Diğer | 4.000.000,00 | 0,00 | 4.000.000,00 | |||||
| 252.xx.xx.06.07 | Kamping ve Günübirlik Alanları |
0,00 | 16.156,88 | -16.156,88 | |||||
| 252.xx.xx.07.01 | Kamu Konutları | 6.750.829,64 | 48.683,54 | 6.702.146,10 | |||||
| 252.xx.xx.07.99 | Diğer Binalar | 110.000,00 | 0,00 | 110.000,00 | |||||
| 252.xx.xx.09.05 | Dükkan ve İşyeri | 17.000,00 | 22.511,30 | -5.511,30 | |||||
| 253.01.01.. | İletişim/Haberleşme Tesisleri |
0,00 | 1.718,08 | -1.718,08 | |||||
| 253.01.03.. | Görüntüleme, Bilgi Toplama ve Takip Sistemleri | 247.800,00 | 0,00 | 247.800,00 | |||||
| 253.01.99.. | Diğer Tesis ve Sistemler |
110.601,40 | 0,00 | 110.601,40 | |||||
| 253.02.01.. | Tarım ve Ormancılık Makineleri |
99.907,00 | 0,00 | 99.907,00 | |||||
| 253.02.02.. | İnşaat Makineleri ve Aletleri |
4.002,41 | 0,00 | 4.002,41 | |||||
| 253.02.04.. | İş Makineleri ve Aletleri |
255.760.049,49 | 0,00 | 255.760.049,49 | |||||
| 253.02.05.. | Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler ile Aletleri |
1.296.800,73 | 0,00 | 1.296.800,73 | |||||
| Aletleri | |||||||||
| 253.02.07.. | Paketleme Makineleri | 280,00 | 0,00 | 280,00 | |||||
| 253.02.10.. | Matbaacılıkta Kullanılan Makine ve Aletler |
14.160,00 | 0,00 | 14.160,00 | |||||
| 253.03.01.. | Yıkama, Temizleme ve Ütüleme Cihaz ve Araçları | 494.818,88 | 0,00 | 494.818,88 | |||||
| 253.03.02.. | Beslenme, Gıda ve Mutfak Cihaz ve Aletleri |
453.248,93 | 0,00 | 453.248,93 | |||||
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri |
107.840,91 | 0,00 | 107.840,91 | |||||
| 253.03.06.. | Araştırma ve Üretim Amaçlı Cihazları ve Aletleri |
155.352,96 | 0,00 | 155.352,96 | |||||
| 253.03.07.. | Müzik Aletleri ve Aksesuarları |
907,20 | 0,00 | 907,20 | |||||
| 254.01.03.. | Yük Taşıma Araçları | 5.716.915,73 | 2.634.282,02 | 3.082.633,71 | |||||
| 254.01.04.. | Arazi Taşıtları | 0,00 | 3.957.604,25 | -3.957.604,25 | |||||
| 254.01.05.. | Özel Amaçlı Taşıtlar | 4.829.210,83 | 0,00 | 4.829.210,83 | |||||
| 254.01.06.. | Mopet ve Motosikletler |
107.030,72 | 0,00 | 107.030,72 | |||||
| 254.01.07.. | Motorsuz Kara Araçları |
1.711.220,00 | 0,00 | 1.711.220,00 |
| 254.04.02.. | Demiryolu ve Tramvay Araçları |
142.740,00 | 0,00 | 142.740,00 | ||||
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşları |
166.337,60 | 0,00 | 166.337,60 | ||||
| 255.01.03.. | Koruyucu Giysi ve Malzemeler |
43.200,00 | 0,00 | 43.200,00 | ||||
| 255.01.04.. | Seyahat, Muhafaza ve Taşıma Amaçlı Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar | 4.623,00 | 0,00 | 4.623,00 | ||||
| 255.01.05.. | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar |
256.870,59 | 0,00 | 256.870,59 | ||||
| 255.02.02.. | Bilgisayar Çevre Birimleri |
146.427,21 | 0,00 | 146.427,21 | ||||
| 255.02.03.. | Teksir ve Çoğaltma Makineleri |
561.201,00 | 0,00 | 561.201,00 | ||||
| 255.02.04.. | Haberleşme Cihazları | 232.687,66 | 0,00 | 232.687,66 | ||||
| 255.02.05.. | Ses, Görüntü ve Sunum Cihazları |
978.553,23 | 0,00 | 978.553,23 | ||||
| 255.02.06.. | Aydınlatma Cihazları | 29.582,80 | 0,00 | 29.582,80 | ||||
| 255.02.99.. | Diğer Büro Makineleri ve Aletleri | 458.682,40 | 0,00 | 458.682,40 | ||||
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 1.633.624,18 | 370,32 | 1.633.253,86 | ||||
| 255.03.02.. | Misafirhane, Konaklama ve Barınma Amaçlı Mobilyalar | 1.069.687,77 | 0,00 | 1.069.687,77 | ||||
| 255.03.03.. | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları |
8.359,60 | 0,00 | 8.359,60 | ||||
| 255.03.04.. | Bebek ve Çocuk Mobilyası ve Aksesuarları |
1.486,68 | 0,00 | 1.486,68 | ||||
| 255.03.05.. | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler |
21.030,37 | 0,00 | 21.030,37 | ||||
| 255.07.01.. | Kütüphane Mobilyaları |
65.664,00 | 0,00 | 65.664,00 | ||||
| 255.07.02.. | Basılı Yayınlar | 1.371,00 | 0,00 | 1.371,00 | ||||
| 255.07.03.. | Görsel ve İşitsel Kaynaklar |
499.980,00 | 0,00 | 499.980,00 | ||||
| 255.08.01.. | Eğitim Mobilyaları ve Donanımları |
637.167,10 | 14.773,22 | 622.393,88 | ||||
| 255.08.02.. | Öğrenmeyi Kolaylaştırıcı Ekipmanlar |
87.629,04 | 0,00 | 87.629,04 | ||||
| 255.08.03.. | Derslik Süslemeleri | 885,00 | 0,00 | 885,00 | ||||
| 255.08.04.. | Okul Bahçesi ve Oyun Demirbaşları |
17.107,20 | 0,00 | 17.107,20 | ||||
| 255.09.02.. | Salon Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar |
310.517,00 | 0,00 | 310.517,00 |
| 255.09.03.. | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar |
5.722,52 | 0,00 | 5.722,52 | |||||
| 255.10.01.. | Güvenlik ve Korunma Amaçlı Araçlar |
35.105,00 | 0,00 | 35.105,00 | |||||
| 255.11.01.. | Vitrinde Sergilenen Süs Eşyaları |
3.849,16 | 0,00 | 3.849,16 | |||||
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları |
4.471,60 | 0,00 | 4.471,60 | |||||
| 255.11.03.. | Masa ve Sehpalarda Sergilenen Süs Eşyaları |
139.566,60 | 0,00 | 139.566,60 | |||||
| 255.12.01.. | Yemek, Servis ve Çatal-Bıçak Takımları | 7.497,98 | 0,00 | 7.497,98 | |||||
| 255.99.01.. | Seyyar Kulübe, Kabin, Büfe ve Kafesler |
4.838,00 | 0,00 | 4.838,00 | |||||
| 255.99.02.. | Seyyar Tanklar ve Tüpler | 141.667,95 | 0,00 | 141.667,95 |
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa iştirak edildiği ve gerekli düzenlemelerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, taşınmazlara ilişkin amortisman defteri tutulması, amortisman ayırma işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılması ve bu suretle mali tablolara doğru veri aktarılması gerekmektedir.