İhale yetkilisinin ihaleyi hangi gerekçelerle iptal edebileceği (KİK)

BAŞVURU SAHİBİ:

Maremar K.Maraş Manyetik Rezonans Teşhis Merkezi ve Sağlık Hizmetleri Tic. ve San. A.Ş.,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Merkezi,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2018/169350 İhale Kayıt Numaralı “2018 Yılı 2 Yıl Süre İle Manyetik Rezonans (MR) Görüntüleme Hizmet Alımı” İhalesi

KURUMCA YAPILAN İNCELEME:

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından 21.05.2018 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “2018 Yılı 2 Yıl Süre İle Manyetik Rezonans (MR) Görüntüleme Hizmet Alımı” ihalesine ilişkin olarak Maremar K.Maraş Manyetik Rezonans Teşhis Merkezi ve Sağlık Hizmetleri Tic. ve San. A.Ş. tarafından 20.06.2018 tarih ve 34033 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2018/1012 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle; 21.05.2018 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin idarece kendilerine 08.06.2018 tarihinde tebliğ edilen yazı ile iptal edildiği, fakat 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 40’ıncı maddesinde ihale yetkilisinin karar tarihini izleyen en geç 5 iş günü içinde ihale kararını onaylayacağı ya da gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal edebileceği hükmüne rağmen, ihale tarihinden 14 iş günü sonra 07.06.2018 tarihli tutanak ile ihaleye tek firmanın teklif vermesi nedeniyle rekabet ortamının oluşmaması ve teklif edilen birim fiyatın yüksek olması gerekçeleriyle ihalenin iptal edildiği,

Ancak 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile yapılan ihalelerde bütün isteklilerin teklif verebileceği ve belirli sayıda geçerli teklifin verilmiş olması zorunluluğu bulunmadığı gibi, ihalenin geçerli olabilecek tek teklif ile de sonuçlandırılabilmesinin mümkün olduğu, idarenin ihaleyi iptal yetkisi bulunmakla birlikte; ihalenin geçerli olan tek teklif ile rekabet ortamının sağlanmaması ve tekliflerin hadde layık bulunmaması şeklindeki gerekçe ile iptali işleminde mevzuata uyarlık bulunmadığı, ihaleye katılacak firma sayısında sınırlama bulunmadığından tek firmanın katılmış olmasının ihalenin iptal edilmesi için tek başına gerekçe gösterilemeyeceği,

İhalenin iptal edilme gerekçelerinden teklif edilen birim fiyatın yüksek olmasına ilişkin olarak ise, anılan Kanun’un yaklaşık maliyetin isteklilere duyurulmaması amacının bazı mahzurları önlemek, isteklileri işin gerçek maliyetiyle ilgili çalışmaya sevk etmek ve bu çalışma sonucu ulaştıkları kendi bağımsız tekliflerini sunma imkânını vermek olduğu, ayrıca yaklaşık maliyetin asıl amacının teklif edilen bedellerin değerlendirilmesi sonucu ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirleneceği ve ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak kabul edilebilecek nitelikte ise yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki teklif sahibine de ihalenin bırakılabileceği güvenini verdiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 16’ncı maddesinde idarelerin ihaleleri yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflere bırakma konusunda takdir yetkisine sahip olduklarının belirtildiği,

Kendilerince teklif edilen fiyatın yaklaşık maliyetten daha düşük olduğu, ancak ihale komisyonu tarafından teklif edilen birim fiyatın yüksek olması gerekçesi ile ihalenin iptal edildiği iddialarına yer verilmiştir.

İptal gerekçeleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmü,

Aynı Kanun’un “Bütün tekliflerin reddi ve ihalenin iptali” başlıklı 39’uncu maddesinde “İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir.” hükmü, anılan madde gerekçesinde “Tekliflerin yaklaşık maliyete kıyasla çok yüksek olması veya yaklaşık maliyete göre çok yüksek olmamakla birlikte mevcut ödeneğin verilen teklifleri karşılayamaması, Kanunun temel ilkelerine uygun olmayan durumların tespiti gibi nedenlerle, ihale yetkilisinin onayından önceki herhangi bir aşamada ihale komisyonunun kararı üzerine idareye uluslararası mevzuata paralel bir şekilde ihaleyi iptal etme yetkisi verilerek, buna ilişkin hükümler düzenlenmiştir” açıklaması,

Anılan Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ncı maddesinde  “37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.

Ekonomik açıdan en avantajlı teklif, sadece fiyat esasına göre veya fiyat ile birlikte işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenir. Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirleneceği ihalelerde, ihale dokümanında bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıkları belirlenir.

Bu Kanunun 63’üncü maddesine göre ihale dokümanında yerli istekliler lehine fiyat avantajı sağlanacağı belirtilen ihalelerde, bu fiyat avantajı da uygulanmak suretiyle ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenerek ihale sonuçlandırılır.

En düşük fiyatın ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak değerlendirildiği ihalelerde, birden fazla istekli tarafından aynı fiyatın teklif edildiği ve bunların da ekonomik açıdan en avantajlı teklif olduğu anlaşıldığı takdirde, ikinci fıkrada belirtilen fiyat dışındaki unsurlar dikkate alınmak suretiyle ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenerek ihale sonuçlandırılır.

İhale komisyonu gerekçeli kararını belirleyerek, ihale yetkilisinin onayına sunar. Kararlarda isteklilerin adları veya ticaret unvanları, teklif edilen bedeller, ihalenin tarihi ve hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığı, ihale yapılmamış ise nedenleri belirtilir.

İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder.

İhale; kararın onaylanması halinde geçerli, iptal edilmesi halinde ise hükümsüz sayılır.

İhale kararları ihale yetkilisince onaylanmadan önce idareler, ihale üzerinde kalan istekli ile varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını teyit ettirerek buna ilişkin belgeyi ihale kararına eklemek zorundadır. İki isteklinin de yasaklı çıkması durumunda ihale iptal edilir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yaklaşık maliyetin üzerindeki teklifler” başlıklı 16.3’üncü maddesinde “16.3.1. Yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususunda tereddütler olduğu anlaşılmaktadır. İhale komisyonu;

a) Yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen her hangi bir husus olup olmadığını,

b) Yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,

c) Verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını,

Sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese eder ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurarak, teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirlemek veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda takdir yetkisine sahiptir.

16.3.2. Yaklaşık maliyetin üzerinde olmakla birlikte teklifin kabul edilebilir nitelikte görülmesi halinde idarenin ek ödeneğinin bulunması veya ilgili mali mevzuatı gereği ödenek aktarımının mümkün olması durumlarında teklifler kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak kabul edilebilir. Bu durumda sorumluluk idareye aittir.” açıklaması,

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu hizmetin;

a) Adı: 2018 Yılı 2 Yıl Süre ile Manyetik Rezonans (MR) Görüntüleme Hizmet Alımı

b) Miktarı ve türü:

50000 Adet 2018 Yılı 2 Yıl Süre ile Manyetik Rezonans (MR) Görüntüleme Hizmet Alımı

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

c) Yapılacağı yer: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Hastanesi

ç) Bu bent boş bırakılmıştır.” düzenlemesi,

İdari Şartname’nin “Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptal edilmesi” başlıklı 34’üncü maddesinde “34.1. İhale komisyonu kararı üzerine İdare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez.

34.2. İhalenin iptal edilmesi halinde, bu durum bütün isteklilere gerekçesiyle birlikte derhal bildirilir.” düzenlemesi yer almaktadır.

4734 sayılı Kanun’un beşinci maddesinin ilk fıkrasında “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmüne,

39’uncu maddesinde “İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez.” hükmüne yer verilmiş, madde gerekçesinde ihalenin iptali nedenleri arasında tekliflerin yaklaşık maliyete kıyasla çok yüksek olması veya yaklaşık maliyete göre çok yüksek olmamakla birlikte mevcut ödeneğin verilen teklifleri karşılayamaması ve Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen temel ilkelere uygun olmayan durumların tespiti gibi nedenlerle ihalenin iptal edilebileceği belirtilmiştir. Ancak ihalede verilmiş tüm teklifleri reddederek ihaleyi iptal etme hususunda idareye takdir yetkisi tanındığı görülmekte, bu yetkinin mutlak ve sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı olduğu anlaşılmaktadır.

İhale dokümanı üzerinden yapılan incelemede, ihale konusu işin “2018 Yılı 2 Yıl Süre İle Manyetik Rezonans (MR) Görüntüleme Hizmet Alımı” olduğu, 50.000 adet MR çekim hizmeti olduğu anlaşılmıştır. Üç istekli olabilecek tarafından ihale dokümanı edinilen başvuruya konu alımda açık ihale usulünün kullanıldığı, 21.05.2018 tarihinde gerçekleşen ihaleye başvuru sahibinin teklif sunan tek istekli olduğu, 07.06.2018 tarihli ihale komisyonu kararında “Teklif edilen birim fiyatın yüksek olması ve ihaleye tek firmanın teklif vermesi nedeniyle rekabet ortamının oluşmaması nedeniyle ihalenin iptal edilmesine karar verilmiştir.” gerekçesiyle ihalenin iptaline karar verildiği ve 08.06.2018 kararın ihale yetkilisince onaylandığı ve tebliğ edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinde tekliflerin değerlendirilmesi aşaması belirli bir süreye bağlanmamış, ancak ihale komisyonu tarafından alınan kararın karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale yetkilisi tarafından onaylanacağı veya gerekçe belirtilmek suretiyle iptal edileceği hükmü yer almıştır.

21.05.2018 tarihinde gerçekleşen ihalenin tekliflerin değerlendirilmesi aşamasının 17 gün sürdüğü ve ihale komisyonu kararının 07.06.2018 tarihinde alındığı, söz konusu kararın ise bir gün sonra ihale yetkilisi tarafından 08.06.2018 tarihinde onaylandığı ve aynı gün kararın tebliğ edildiği tespit edilmiştir. Bu bakımdan ihale komisyonu kararının alındıktan sonra 5 iş günü içinde kararın ihale yetkilisince onaylandığı ve tekliflerin değerlendirilmesi aşaması için belirli bir süre belirlenmediği için idare tarafından gerçekleştirilen işlemin yerinde olduğu anlaşılmıştır. Sonuç olarak başvuru sahibinin ihale yetkilisince ihale komisyon kararının Kanun’da belirtilen süreler geçtikten sonra onaylandığı iddiası yerinde bulunmamıştır.

Öte yandan, idare tarafından hazırlanan yaklaşık maliyet icmalinde ortalama birim fiyatın 65,00 TL ve yaklaşık maliyetin ise 3.250.000,00 TL olarak hesaplandığı görülmüştür.

İhaledeki tek teklif sahibi Maremar K.Maraş Manyetik Rezonans Teşhis Merkezi ve Sağlık Hizmetleri Tic. ve San. A.Ş. tarafından sunulan birim fiyat teklif cetveli ise aşağıdaki gibidir.

Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere başvuru sahibi tarafından teklif edilen birim fiyatın idare tarafından yaklaşık maliyete esas kabul edilen fiyattan 17,50 TL daha düşük olduğu ve teklif edilen toplam tutarın ise yaklaşık maliyetin %73’üne denk geldiği anlaşılmıştır.

Yapılan incelemede, idarenin iki gerekçe ile ihaleyi iptal ettiği, yukarıda da yer verilen gerekçelerinin ihalede teklif edilen birim fiyatın yüksek olması nedeniyle kaynakların verimli kullanılması ve rekabet ilkelerinin sağlanmaması olduğu görülmüştür.

İdarelerin 4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleri arasında yer alan “rekabet” ve “kaynakların verimli kullanılması” ilkesini gerçekleştirilmesini sağlamakla sorumlu olduğu açıktır. Bu kapsamda, idarece yapılan hesaplamalar sonucu birim fiyatın yüksek olması nedeniyle rekabetin oluşmamasının ve başvuru sahibi tarafından teklif edilen birim fiyatın yüksek olmasının idarece uygun görülmeyerek, idarenin takdir yetkisini kullanmak suretiyle ihaleyi Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri arasında yer alan kaynakların verimli kullanılması ve rekabet ilkeleri çerçevesinde iptal etmesinin yerinde olduğu anlaşılmış olup, idare tarafından tesis edilen işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

   Oybirliği ile karar verildi.