|
ÖZET: Abonelerden tahsil edilen evsel katı atık bedellerinin ilgili ilçe belediyelerine zamanında iletilmediği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Büyükşehir Belediyesi sınırları içindeki su abonelerinden alınan bu bedellerin, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11. maddesi gereğince yalnızca katı atık hizmetleri için kullanılabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, 27.10.2010 tarihli yönetmelik, evsel katı atık hizmetlerinin tarifelerinin belirlenmesine dair kuralları içermektedir.
Denetim sonucunda, su faturalarından tahsil edilen evsel katı atık bedellerinin ilçe belediyelerine zamanında ve eksiksiz aktarılmadığı tespit edilmiştir. 31.12.2024 tarihi itibarıyla, bu bedellerin toplamda 123.669.382,79 TL olduğu belirlenmiştir. İdare, 2025 yılı içinde 5.816.512,87 TL ödeme yapmış, ancak 31.12.2024 tarihindeki borç bakiyesi 117.852.869,92 TL olarak kalmıştır. Sonuç olarak, abonelerden alınan evsel katı atık bedellerinin, ilgili ilçe belediyelerine zamanında aktarılması, İdarenin mali yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu durum, hem yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi hem de hizmetlerin sürdürülebilirliği açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Abonelerden Tahsil Edilen Evsel Katı Atık Bedellerinin İlgili Belediyelere Zamanında Aktarılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından Büyükşehir Belediyesi sınırları dâhilinde bulunan su abonelerinden tahsil edilen evsel katı atık bedellerinin ilgili ilçe belediyelerine zamanında aktarılmadığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinin onbirinci fıkrasında; “Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler. Bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacaklar, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlüdür. Bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınır. Bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretler, katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda ifade edilen Kanun maddesine istinaden 27.10.2010 tarihli ve 27742 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Evsel katı atık tarife türleri” başlıklı 20’nci maddesinde;
“(1) Evsel katı atık hizmetleri atık miktarı belirleme yöntemine göre aşağıda sayılan iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebilir:
a) 18 inci maddede belirtilen yöntemlere göre hesaplanmış ve değişken ücretlerden oluşan tarife,
b) Kirleten öder ilkesi dikkate alınarak ve 18 inci maddede belirtilen yöntemlere göre idareler tarafından hesaplanmış ve üretilen atık miktarını atık üreticilerinin etkileyemediği sabit tarifeler.
(2) Evsel katı atık idareleri her atık üreticisine sadece aldıkları hizmetlerin maliyetlerini dikkate alarak tarife belirlerler.”
“Faturalandırma” başlıklı 22’nci maddesinde;
“(1) Atıksu ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirme yapılan hizmetin karşılığı olarak müstakilen, düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden yapılır.”
ifadeleri yer almaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir belediyesinin gelirleri” başlıklı 23’üncü maddesinde de, “Büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile ilçe belediyeleri; tahsil ettikleri vergiler ve benzeri malî yükümlülüklerden birbirlerine ödemeleri gereken paylar ile su, atık su ve doğalgaz bedellerini zamanında yatırmadıkları takdirde, ilgili belediye veya bağlı kuruluşun talebi üzerine söz konusu tutar, İller Bankası tarafından, yükümlü belediyenin genel bütçe vergi gelirleri payından kesilerek alacaklı belediyenin hesabına aktarılır. Gecikmeden kaynaklanacak faiz ve benzeri her türlü zararın tazmininden, ilgili ilçe belediye başkanı ve sayman şahsen sorumludur. Bu fıkra hükmü, ilçe ve ilk kademe belediyeleri hesabına yapılacak her türlü aktarmaları zamanında yapmayan büyükşehir belediye başkanı, bağlı kuruluş genel müdürleri ve saymanları hakkında da uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
Yapılan incelemede; İdare tarafından su faturalarından tahsil edilen evsel katı atık bedellerinin ilçe belediyelerine zamanında ve tam olarak aktarılmadığı tespit edilmiştir. Aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere 31.12.2024 tarihi itibarıyla ilçe belediyelerine aktarılmayan evsel katı atık bedeli 123.669.382,79 TL’dir.
Tablo 8: İlçe Belediyelerine Aktarılmayan Evsel Katı Atık Bedelleri
| Sıra No | Belediyeler | Katı Atık |
| Altıeylül Belediyesi | 14.863.839,52 | |
| Ayvalık Belediyesi | 7.130.574,53 | |
| Balya Belediyesi | 1.460.745,82 | |
| Bandırma Belediyesi | 15.833.647,54 | |
| Bigadiç Belediyesi | 3.016.275,16 | |
| Burhaniye Belediyesi | 6.210.234,18 | |
| Dursunbey Belediyesi | 2.930.047,25 | |
| Edremit Belediyesi | 26.791.731,20 | |
| Erdek Belediyesi | 6.843.203,88 | |
| Gömeç Belediyesi | 2.871.100,19 | |
| Gönen Belediyesi | 9.355.067,77 | |
| Havran Belediyesi | 1.954.111,94 | |
| İvrindi Belediyesi | 307.958,29 | |
| Karesi Belediyesi | 12.075.843,04 | |
| Kepsut Belediyesi | 1.671.778,28 | |
| Manyas Belediyesi | 1.472.402,05 | |
| Marmara Belediyesi | 2.112.006,09 | |
| Savaştepe Belediyesi | 414.261,23 | |
| Sındırgı Belediyesi | 2.501.218,98 | |
| Susurluk Belediyesi | 3.853.335,85 | |
| Genel Toplam | Genel Toplam | 123.669.382,79 |
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından 2025 yılı içinde 5.816.512,87 TL ödeme yapıldığı, 31.12.2024 tarihindeki borç tutarından 117.852.869,92 TL borç bakiyesi bulunduğu ve ilgili belediye başkanlıklarına ödemelerin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarenin ek bir mali yükle karşılaşmasını önlemeyi teminen abonelerden tahsil edilen evsel katı atık bedellerinin ilgili ilçe belediyelerine zamanında aktarılması gerekmektedir.