Açık İhale ile Yapılması Gereken İşin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılması ve İşe İlişkin Belgelerin Sonradan Düzenlenmesi (Sayıştay)

BULGU: Açık İhale ile Yapılması Gereken İşin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılması ve İşe İlişkin Belgelerin Sonradan Düzenlenmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdare tarafından yıl içerisinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilmesi gereken asfalt nakliye ve serim işinin kısımlara bölünerek doğrudan temin ile alındığı ve işe ilişkin belgelerin sonradan düzenlendiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usullerinden birinin uygulanacağı belirtilmiştir. Mezkûr Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 2023 yılı için 431.810,00 TL, diğer idarelerin ise 143.845,00 Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurabilecekleri, aynı maddenin son fıkrasında ise ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edileceği belirtilmektedir.
Söz konusu yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde uygulanabilecek usuller sayma suretiyle belirlenmiş ve doğrudan temin yoluyla bir ihtiyacın karşılanması uygulanabilecek ihale usulleri arasında sayılmamıştır. Bununla birlikte, yine Kanun’un 22’nci maddesinde hangi hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüyle karşılanabileceği hüküm altına alınmıştır.
Diğer yandan, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Doğrudan temine ilişkin açıklamalar” başlıklı 22.5.1.2. maddesinde; parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerektiği, açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, doğrudan temin için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temin usulünün kullanılmasının, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği ve bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı belirtilmektedir.
Yapılan incelemede, aşırı yağış nedeniyle hasar oluşan Derinkuyu İlçesi Suvermez Köyü köyiçi yoluna 16-17.10.2022 tarihlerinde ve Merkez Anadolu Lisesi okul bahçesine 18.10.2022 tarihinde asfalt nakliyesi ve serim işi yaptırıldığı, bu iki hizmet alımının doğrudan temin için öngörülen parasal sınırın altında kalmak suretiyle 142.477,50 TL ve 66.167,50 TL olmak üzere toplamda 208.645,00 TL’ ye doğrudan temin ile yaptırıldığı, işe ilişkin ödemenin 2022 yılı bütçesinden yapılamadığı gerekçesiyle 2023 yılında doğrudan temin onay belgesi, olur yazısı ve piyasa fiyat araştırması belgesi düzenlenerek ödemenin yapıldığı anlaşılmıştır.
Doğrudan temin usulü, kanuni limitler dâhilinde günlük ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması için başvurulması gereken bir yöntem olmalı ve mevzuatına uygun olarak yapılmalıdır. İdare tarafından aynı ihalede gerçekleştirilebilecek işlerin kısımlara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendinde belirtilen parasal limitlerin altında kalmak suretiyle doğrudan temin yönteminin kullanılması, Kanun’da belirtilen temel ilkelerin göz ardı edilmesine neden olacaktır.
Sonuç olarak İdarenin; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak için, tek seferde yapabileceği aynı nitelikteki mal ve hizmet alımlarını doğrudan temin yerine ihale yoluyla gerçekleştirmesi mevzuatına uyarlı olacaktır.