|
ÖZET: Açık ihale usulüyle gerçekleştirilen bir yapım işinin tamamlanmadan pazarlık usulüyle aynı yükleniciye yeniden ihale edilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ele alınmıştır. 2022/1095838 kayıt numaralı “Kalker Ocağından Sabit Konkasör ile Muhtelif Ebatlarda Agrega Üretilmesi” işinde, %98,28 gerçekleşme oranıyla 03.01.2024 tarihinde geçici kabul yapılmış, ardından aynı işin pazarlık usulüyle daha yüksek fiyatlarla aynı yükleniciye ihale edildiği tespit edilmiştir. Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, ilave işlerin belirli şartlar altında aynı yükleniciye yaptırılmasına olanak tanımaktadır.
Sözleşme bedeli 95.000.000,00 TL olan bu işte, %20 oranında iş artışı yapılabilecekken, bu fırsat kullanılmamış ve benzer nitelikteki işler 2023/1568083 İKN’li ihale ile daha yüksek fiyatlarla ayrı bir ihale ile yaptırılmıştır. İki ihale arasındaki birim fiyatlar karşılaştırıldığında, yeni ihale kapsamında ödenen fiyatların, ilk sözleşmede belirlenen fiyatlardan daha yüksek olduğu görülmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılmasını zorunlu kılarken, aynı nitelikteki işlerin ayrı bir ihale ile daha yüksek maliyetle yaptırılması, bu ilkeye aykırı bir durum ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda, iş artışının sözleşme hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. |
BULGU: Açık İhale Usulü ile Yapılan Yapım İşinin İş Tamamlanmadan Pazarlık Usulüyle Aynı Yükleniciye İhale Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare tarafından ihalesi yapılan 2022/1095838 ihale kayıt no’lu “Kalker Ocağından Sabit Konkasör ile Muhtelif Ebatlarda Agrega Üretilmesi” işinde, iş tamamlanmadan ve dolayısıyla herhangi bir iş artışına gidilmeksizin %98,28 gerçekleşme oranında, 03.01.2024 tarihinde geçici kabulün yapıldığı ve aynı işin pazarlık usulüyle aynı yükleniciye ilk sözleşme fiyatlarına göre daha yüksek fiyatlardan ihale edilerek yaptırıldığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 ‘sine kadar oran dâhilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir”
hükmü yer almaktadır.
Adı geçen yapım işine ilişkin 08.12.2022 tarihli sözleşme’nin “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 27’nci maddesinde de, sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesine ilişkin hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi ‘nin 21’inci maddesinde de; Kanun’da zikredilen düzenlemenin aynısına yer verilmiştir.
Yukarıda anılan ilgili mevzuat ve sözleşme hükümleri; birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilerek sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde, sözleşmeye esas proje içinde kalması ve idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde, sözleşme bedelinin %20’sine kadar hesaplanan oran dâhilinde iş artışı yapılarak ihtiyaç duyulan ilave işlerin sözleşme hükümleri çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılmasına imkân tanımaktadır.
Anılan düzenlemeler çerçevesinde, sözleşme bedeli 95.000.000,00 TL olan “Kalker Ocağından Sabit Konkasör ile Muhtelif Ebatlarda Agrega Üretilmesi” işinde, esas işin sözleşmesi kapsamında 19.040.000,00 TL’ye kadar tutardaki ilave işlerin esas işe ait sözleşme fiyatlarıyla aynı yükleniciye yaptırılabilmesi mümkündür.
Ne var ki, esas işe ait sözleşme hükümleri çerçevesinde %20 oranında iş artışı yapılmayarak, esas işe ait ihale dosyasındaki aynı nitelikli işler 4734 sayılı Kanunun 21/b bendi kapsamında pazarlık usulüyle gerçekleştirilen 2023/1568083 İKN’li “Kalker Ocağından Sabit Konkasör ile Muhtelif Ebatlarda Agrega Üretilmesi, Dekapaj yapılması ve Stoklanması işi” ihalesi sonucunda aynı yüklenici üzerine bırakılmıştır.
İş artışı yapılmayarak %98,28 gerçekleşme oranında kabulü yapılan 2022/1095838 İKN’li ihaledeki birim fiyatlar ile yukarıda belirtilen 2023/1568083 İKN’li yapım işi kapsamında yer alan aynı nitelikteki iş kalemlerinin birim fiyatlarına aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı olarak yer verilmiştir:
Tablo 12: Aynı Nitelikteki İş Kalemlerinin Sözleşme Birim Fiyatlarının Karşılaştırılması
| Poz no | İş Kalemi adı | Birimi | 2022/1095838 İKN’li sözleşme birim fiyatı |
2023/1568083 İKN’li sözleşme birim fiyatı |
| Özel-1 | Kalker Ocak Taşından Sabit Konkasör ile Muhtelif Ebatlarda Agrega Hazırlanması ve Stoklanması | Ton | 69,50 | 175,00 |
| Özel-2 | Kalker Taş Ocağında Agrega Üretimine Uygun Olmayan Malzemenin Dekapajının Yapılması ve Stoklanması | Ton | 14,50 | 55,55* |
* 2023/1568083 İKN’li yapım işi sözleşmesinde Özel-2 poz nolu imalatın birimi m3 cinsinden olup teklif birim fiyatı 100,00 TL’dir. Tabloda birim tona çevrilmiş olup 1,8 yoğunluk değerine bölünerek ton birim fiyatı bulunmuştur.
Yukarıda yer verilen tablodan da görüleceği üzere, her iki yapım işi kapsamında olan iş kalemlerinin birim fiyatlarının karşılaştırılması sonucunda, 2023/1568083 İKN’li iş kapsamında aynı iş kalemlerine ilk sözleşmede oluşan fiyatlara göre daha yüksek fiyatlar ödenerek söz konusu %20 oranındaki iş artışı kapsamında yaptırılabilecek ilave imalatların yaptırılmadığı anlaşılmaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının kullanılmasında görevli ve yetkili olanların sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde kullanımını sağlamaktan sorumlu oldukları belirtilmiştir. Bu doğrultuda, “esas iş” in yürütülmesi iş artışı kapsamında yaptırılacak imalatların, işe ait sözleşme hükümleri çerçevesinde sözleşme eki birim fiyatlardan yaptırılması mümkün ve işlerin ayrı bir ihaleyle yaptırılmasının İdareye ek mali külfet getireceği açık iken, bahse konun işlerin pazarlık usulüyle ayrı bir ihale yapılarak aynı nitelikteki iş kalemleri için oluşan daha yüksek birim fiyatlardan aynı yükleniciye yaptırılmasının, 5018 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması gerektiği yönündeki ilke ile bağdaşmadığı düşünülmektedir.