|
ÖZET: Açık ihale usulüyle gerçekleştirilen mal alımlarında yaklaşık maliyet hesaplamalarının gerçekçi bir şekilde yapılmadığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, idarelerin ihale süreçlerinde şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi unsurları gözetmekle yükümlü olduğunu belirtmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, bazı mal alımlarında yaklaşık maliyetin belirlenmesinde yalnızca birim fiyatlar üzerinden piyasa araştırması yapıldığı ve toplam miktarların dikkate alınmadığı görülmüştür.
Kamu İhale Kurumu’nun Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında alımın niteliği, miktarı ve diğer özel şartların göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgulamaktadır. Gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan fiyat bildirimleri, hatalı hesaplamalara yol açabilmektedir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanılmaması ve ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanmaması risklerini beraberinde getirmektedir. Belediye, gelecekteki ihalelerde yaklaşık maliyet hesaplamalarında malın teslim süresi ve diğer özel şartları dikkate alarak daha dikkatli bir yaklaşım sergileyeceğini belirtmiştir. Bu bağlamda, piyasa araştırmalarının gerçekçi bir şekilde yapılması, kamu idarelerinin sorumluluklarını yerine getirmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Açık İhale Usulüyle Yapılan Mal Alımlarında Yaklaşık Maliyet Hesabının Gerçekçi Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye tarafından açık ihaleyle yapılan bazı mal alımlarında yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları belirtilmiş; 9’uncu maddesinde ise mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyetin belirleneceği ve dayanakları ile bir hesap cetvelinde gösterileceği hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Kurumu tarafından çıkarılan Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması” başlıklı 8’inci maddesinin bir ve ikinci fıkralarında;
“(1) İdare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında; alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz.” denilmiş, üçüncü fıkrasında ise; çeşitli yöntemler belirlenerek idarelerin alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurmak suretiyle bu yöntemlerle elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyeti hesaplayacakları belirtilmiştir.
Bu hükümlere göre idareler ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olup, bunun için en başta yaklaşık maliyet hesabının gerçekçi olması gerekmektedir. Bu amaçla alınacak malın niteliğini, alınması öngörülen toplam miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyatlar alınmalı ve bu fiyatlara göre yaklaşık maliyetin hesaplanması gerekmektedir. Çünkü serbest piyasa şartlarında çoklu alımlarda, tek birimlik alımlara göre daha indirimli fiyatlardan ihtiyaçları temin etmek mümkündür.
Yapılan incelemede Belediye tarafından yapılan aşağıda ihale kayıt no.ları ve adları belirtilen mal alımlarına ait ihalelerde yaklaşık maliyet hesaplamalarında; alınacak malzemelerin toplam miktarı belirtilmeden bir birimlik miktarlara göre piyasa araştırması
yapıldığı, yaklaşık maliyet bedelinin de bu fiyatların ortalaması ile alınacak toplam miktarların çarpımı sonucu bulunan tutarlar olarak hesaplandığı görülmüştür.
Tablo 10: Yaklaşık Maliyet Hesabı Gerçekçi Yapılmayan Mal Alım İhalesi Örnekleri
| Sıra No |
İşin İhale Kayıt No.su – İhale Adı |
| 2023/1375344-Bakım onarım Sahalarında Kullanılmak Üzere 9 Adet Konteyner Alımı Ve Montajı | |
| 2024/89029 Otobüs Duraklarında Kullanılmak Üzere Laminat Cam Alımı | |
| 2024/831062 Marangozhane Bölümünde Şehir ve Büro Mobilyası Yapımında Kullanılmak Üzere Malzeme Alımı | |
| 2024/329502 Park ve Bahçeler Müdürlüğü Bünyesinde Kullanılmak Üzere Malzeme Alımı | |
| 2024/130715 İlkbaharda Park ve Yeşil Alanlarda Kullanılmak Üzere Ağaç ve Bitki Alımı | |
| 2024/377243 Park bahçeler Müdürlüğü Elektrik servisinde Kullanılmak Üzere Elektrik Malzemesi Alımı |
Bu durumda yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği mal alımlarında kamu kaynaklarının verimli kullanılmaması, ihtiyaçların uygun şartlarla temin edilmemesi riskleri söz konusu olacaktır. Bu riskler ise ancak, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında gerçekçi bir piyasa araştırması yapılması ile bertaraf edilebilecektir.
Kamu İdaresinin cevabında yaklaşık maliyet hesaplamasında malın teslim süresi, nakliyesi ve diğer özel şartlar belirtilerek yaklaşık maliyet hesabını yapmakla beraber alınacak malın bir birimlik fiyatı dikkate alındığı, bundan sonra ki yapılacak ihalelerde, alınması öngörülen malın toplam miktarını belirterek yaklaşık maliyetin hazırlanmasına azami özen gösterileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla yapılacak ihalelerde yaklaşık maliyet hesaplanmasına esas alınan piyasa araştırmalarının yukarıda belirtilen hususlar göz önüne alınarak gerçekçi şekilde hesaplanması gerektiği değerlendirilmektedir.