|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin açılış kaydı ve kapanış kaydı işlemlerinde mevzuata aykırı uygulamalara yer verdiğini ortaya koymaktadır. Bu durum, 2024 yılı açılış yevmiyesi kayıtlarındaki bazı hesapların, 2023 yılı bilançosundaki tutarlarla uyumsuz olmasına yol açmıştır. Ayrıca, beş yılını dolduran faaliyet sonuçlarının 500-Net Değer Hesabına aktarılmadığı ve bazı hesapların dönem sonunda kapatılmasına rağmen 2024 yılı kapanış kaydında yer aldığı tespit edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, mali yılın başında açılış bilançosunun düzenlenmesi ve dönem sonlarında ilgili hesapların doğru bir şekilde aktarılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, 2023 yılı kayıtlarındaki enflasyon düzeltmelerinin hatalı bir şekilde 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabına eklendiği ve bu durumun 2024 açılış kaydında farklı tutarların yansımasına neden olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca, geçmiş yıllara ait olumlu faaliyet sonuçlarının gerekli hesaplara aktarılmaması, mali tabloların hatalı veriler içermesine sebep olmuştur. Sonuç olarak, muhasebe kayıtlarının mevzuata uygun bir şekilde düzenlenmesi, mali tabloların güvenilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Dönemler arası uygunluk ve doğruluğun sağlanması için, geçmiş yıllara ait faaliyet sonuçlarının doğru hesaplara aktarılması ve kapanış kayıtlarının usulüne uygun olarak yapılması gerekmektedir. Bu uygulamalar, mali yönetimin şeffaflığını artıracak ve hesap verilebilirliği sağlayacaktır. |
BULGU: Açılış Kaydı, Dönem Sonu ve Kapanış Kaydı İşlemlerinde Mevzuata Uygun Olmayan Uygulamaların Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Açılış kaydı ve kapanış kaydı işlemlerinde mevzuata uygun olmayan uygulamaların olması nedeniyle 2024 yılı açılış yevmiyesi kayıtlarında yer alan bazı hesapların 2023 yılı bilançosundaki tutarları ile uyumlu olmadığı, dönem sonlarında beş yılını dolduran faaliyet sonuçlarının 500-Net Değer Hesabına aktarılmadığı ve dönem sonunda kapatıldığı halde bazı faaliyet ve bütçe hesaplarının 2024 yılı kapanış kaydında yer aldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin;
“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, il özel idaresi, belediye, bağlı idare ve birliklerin; gelir ve gider bütçelerinin hazırlanması, kesin hesabın çıkarılması, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş bütçe ve muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanması ve yayımlanmasına ilişkin esas, usul, ilke ve standartların belirlenmesidir.”,
“Yevmiye sistemi, muhasebeleştirme belgeleri ve açılış kayıtları” başlıklı 43’üncü maddesinin beşinci fıkrasında; malî yılın başında, bir önceki hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış bilançosu düzenleneceği, açılış bilançosundaki tutarların “1” yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedileceği,
“Dönem başı işlemleri” başlıklı 481’inci maddesinde ise; mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların yani önceki faaliyet döneminin son yevmiyesinde borç kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarların alacak kaydı yapılarak, alacak kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarların ise borç kaydı yapılarak bir sonraki dönemin başlatılacağı,
“Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesi birinci fıkrasının “b) Bütçe ve ödenek hesapları dışındaki dönem sonu işlemleri” başlıklı bendi 14’üncü alt bendinde yıllar olumlu faaliyet sonuçları hesabında kayıtlı tutarların, bu hesapların ilgili alt bölümüne aktarılması için bu hesaba borç ve alacak kayıtlarının ve 15’inci alt bendinde ise geçmiş yıllar olumsuz faaliyet sonuçları hesabında kayıtlı tutarların, bu hesapların ilgili alt bölümüne aktarılması için bu hesaba alacak ve borç kayıtlarının dönem sonunda yapılacağı,
570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabına ait “Hesabın işleyişi” başlıklı 356’ncı maddesi birinci fıkrasının “b) Borç” başlıklı bendinde;
“1) Dönem sonunda bu hesabın bölümlenmiş yardımcı hesaplarında kayıtlı tutarlar, sürelerin güncellenmesi amacıyla bu hesaba borç ve alacak kaydedilir.
2) Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı tutarlardan beş yılı dolduranlar bu hesaba borç, 500-Net Değer/Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.”,
Aynı Yönetmelik’in 580-Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabına (-) ait “Hesabın işleyişi” başlıklı 359’uncu maddesi birinci fıkrasının “b) Alacak” başlıklı bendinde;
“1) Dönem sonunda bu hesabın bölümlenmiş alt hesaplarında kayıtlı tutarlar, sürelerin güncellenmesi amacıyla bu hesaba borç ve alacak kaydedilir.
2) Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı tutarlardan beş yılı dolduranlar bu hesaba alacak, 500-Net Değer/Sermaye Hesabına borç kaydedilir.”,
“Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesi üçüncü ve dördüncü fıkrasında
“(3) Her faaliyet döneminin sonunda, muhasebe yetkilileri dönem sonu işlemlerini yaparak yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas alınacak kesin mizanı çıkarırlar. Hazırlanan kesin mizanda borç ve alacak kalanı veren hesaplar yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas teşkil eder.
(4) Kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılmasını sağlamak için kesin mizanda borç bakiyesi veren hesaplar alacak kaydı yapılarak, alacak bakiyesi veren hesaplar ise borç kaydı yapılarak muhasebe dönemi kapatılır.”
Hükümleri yer almaktadır.
İlgili mevzuat uyarınca mali tabloların ve bunlara dayanak oluşturan belgelerin doğru ve güvenilir olması ve faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi ile mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların açılış kaydı yapılarak dönemler arası uygunluğu, doğruluğu sağlayacak bir şekilde cari dönemin başlatılması ve kapatılması,
Ayrıca geçmiş yıllara ait faaliyet sonuçları hesaplarında yıllar itibarıyla kayıtlı tutarların dönem sonlarında ilgili hesapların uygun alt bölümüne aktarılması için bu hesaplara alacak ve borç kayıtlarının yapılması ile ilgili tutarlardan beş yılını dolduranların 500-Net Değer Hesabına aktarılması,
Kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak kapanış kaydı ile borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılması,
Gerekmektedir.
Yapılan incelemede;
2024 açılış kaydının dayanağını oluşturan 2023 bilançosunda yer alan hesaplara ait tutarların birbiri ile tamamen uyumlu olması gerekmekte olduğu halde “1” numaralı yevmiyede bazı hesapların ilgili mevzuata ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine aykırı olarak farklı tutarlarda yer aldıkları,
2023 Bilançosunda ve 2024 Kesin Mizanında, 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabının; 690-Faaliyet Sonuçları Hesabı ve 2024 Faaliyet Sonuçları Tablosunda kayıtlı 2024 Dönem Faaliyet Sonucu olan 12.282.518,63 TL’den 6.437.366,91 TL farklı olarak 18.719.885,54 TL olduğu ve aradaki fark olan 6.437.366,91 TL’nin (6.828.092,25 TL – 390.725,34 TL) Enflasyon Düzeltmesi işlemlerinden kaynaklandığı,
6.828.092,25 TL’sinin 2023 yılı kayıtlarında yer alan enflasyon düzeltmesine ait tutar olduğu ve 570.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabına alacak olarak eklenmesi gerektiği halde hatalı olarak 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabına eklendiği,
390.725,34 TL’sinin 2023 yılı kayıtlarında yer alan enflasyon düzeltmesine ait tutar olduğu ve 580.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabına alacak olarak eklemesi gerektiği halde hatalı olarak 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabına eklenmesi sonucunda oluştuğu,
2024 yılı açılış kaydında bu farka sebep olan durum düzeltilerek enflasyon düzeltmesi işlemlerinin, 570.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabında 6.828.092,25 TL ve 580.98- Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabında 390.725,34 TL olarak, 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabının da 2023 yılı kayıtlarında da olması gerektiği gibi 12.282.518,63 TL olarak açılış kaydında yer aldığı,
2023 yılında 570.01-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı olan ve beş yılını dolduran 318.152,73 TL ile 2024 yılında beş yılını dolduran ancak 570.01-N-4 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı olan 584.128,16 TL, 2024 yılında toplam olarak 902.280,89 TL tutarında, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmayan bir şekilde ve 2024 dönem sonu yerine açılış kaydını takiben 500.09-Geçmiş Dönem Faaliyet Sonuçlarından Aktarılanlar Hesabına aktarıldığı,
Kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak kapanış kaydı ile borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılması gerektiği halde 2024 dönem sonu işlemleriyle kapatılmış olan; 600-Gelirler Hesabı 48.498.099,32 TL, 698-Enflasyon Düzeltmesi Hesabı 9.171.108,95 TL, 800-Bütçe Gelirleri Hesabı 48.121.873,23 TL, 805-Gelir Yansıtma Hesabı 48.121.873,23 TL, 835-Gider Yansıtma Hesapları 47.215.845,50 TL olarak eşit borç ve alacak ile kapanış kaydında da yer almak suretiyle, 2024 kapanış kaydı borç ve alacağının 201.128.800,23 TL tutarında olduğundan fazla görünmesine neden olduğu,
Tespit edilmiştir.
İlgili mevzuat hükümlerinin doğru uygulanması sonucunda; 2023 yılı kayıtlarında yer alan enflasyon düzeltmesine ait tutarların; 570.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabına alacak ve 580.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabına borç olarak eklemesi gerektiği halde hatalı şekilde 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabına eklenmesi neticesinde;
2023 Bilançosunda ve 2024 Kesin Mizanında, 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabının; 690-Faaliyet Sonuçları Hesabı ve 2024 Faaliyet Sonuçları Tablosunda kayıtlı 2024 Dönem Faaliyet Sonucu farklı olarak 2024 açılış kaydına fark olarak yansımış, ancak hatanın gerçek durumu gösterecek şekilde doğru hesaplara kayıt yapılarak düzeltilmesine rağmen,
2023 yılında 570.01-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı olan ve beş yılını dolduran olumlu faaliyet sonuçlarının 2023 dönem sonunda 500.09-Geçmiş Dönem Faaliyet Sonuçlarından Aktarılanlar Hesabına aktarılmaması ve 2024 yılında beş yılını dolduracak olan olumlu faaliyet sonuçlarının da 570.01-N-4 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabından 570.01-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabına aktarılmaması sonucu ilgili hesapların mali tablolarda hatalı veriler içermesiyle,
Kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak kapanış kaydı ile borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılması gerektiği halde 2024 dönem sonu işlemleriyle kapatılmış olan; 600-Gelirler Hesabı, 698-Enflasyon Düzeltmesi Hesabı, 800- Bütçe Gelirleri Hesabı, 805-Gelir Yansıtma Hesabı, 835-Gider Yansıtma Hesapları olarak eşit borç ve alacak ile kapanış kaydında da yer almak suretiyle, 2024 kapanış kaydı borç ve alacağının toplam 201.128.800,23 TL tutarında olduğundan fazla olmasıyla,
2023 mali tablolarında, 2023 mali tabloları ile 2024 yılı muhasebe kayıtları arasında ve 2024 mali tablolarına yansımasa da 2024 yılı muhasebe kayıtlarında hatalı tutarlar oluşmasına neden olunmuştur.
Geçmiş yıllara ait faaliyet sonuçları hesaplarında yıllar itibarıyla kayıtlı tutarların, dönem sonlarında ilgili hesapların uygun alt bölümüne aktarılmasını teminen bu hesaplara alacak ve borç kayıtlarının yapılması ile ilgili tutarlardan beş yılını dolduranların 500-Net Değer Hesabına aktarılması, kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılması ve mali tablolar ile bunlara dayanak oluşturan belgelerin doğru, güvenilir olması, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı, güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi ile mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların açılış kaydı işlemlerinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması dönemler arası uygunluğu, doğruluğu, şeffaflığı sağlayacak bir şekilde cari dönemin başlatılması mali tabloların güvenirliği açısından önemli ve zorunlu olduğu düşünülmektedir.