Açılış Kaydı İşlemlerinde Mevzuata Uygun Olmayan Uygulamaların Olması (Sayıştay)

BULGU: Açılış Kaydı İşlemlerinde Mevzuata Uygun Olmayan Uygulamaların Olması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Açılış kaydı işlemlerinde mevzuata uygun olmayan uygulamaların olması nedeniyle 2024 yılı açılış yevmiyesi kayıtlarında yer alan bazı hesapların 2023 yılı bilançosundaki tutarları ile uyumlu olmadığı görülmüştür.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde;

“Bu Yönetmeliğin amacı, il özel idaresi, belediye, bağlı idare ve birliklerin; gelir ve gider bütçelerinin hazırlanması, kesin hesabın çıkarılması, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş bütçe ve muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanması ve yayımlanmasına ilişkin esas, usul, ilke ve standartların belirlenmesidir.” denilmektedir.

Ayrıca Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin;

“Yevmiye sistemi, muhasebeleştirme belgeleri ve açılış kayıtları” başlıklı 43’üncü maddesinin beşinci fıkrasında; malî yılın başında, bir önceki hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış bilançosu düzenleneceği, açılış bilançosundaki tutarların “1” yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedileceği,

“Dönem başı işlemleri” başlıklı 481’inci maddesinde ise; mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların yani önceki faaliyet döneminin son yevmiyesinde borç kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarların alacak kaydı yapılarak, alacak kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarların ise borç kaydı yapılarak bir sonraki dönemin başlatılacağı,

“Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesi birinci fıkrasının “b) Bütçe ve ödenek hesapları dışındaki dönem sonu işlemleri” başlıklı bendi 14’üncü alt bendinde yıllar olumlu faaliyet sonuçları hesabında kayıtlı tutarların, bu hesapların ilgili alt bölümüne aktarılması için bu hesaba borç ve alacak kayıtlarının ve 15’inci alt bendinde ise geçmiş yıllar olumsuz faaliyet sonuçları hesabında kayıtlı tutarların, bu hesapların ilgili alt bölümüne aktarılması için bu hesaba alacak ve borç kayıtlarının dönem sonunda yapılacağı,

570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabına ait “Hesabın işleyişi” başlıklı 356’ncı maddesi birinci fıkrasının “b) Borç” başlıklı bendinde de;

“1) Dönem sonunda bu hesabın bölümlenmiş yardımcı hesaplarında kayıtlı tutarlar, sürelerin güncellenmesi amacıyla bu hesaba borç ve alacak kaydedilir.

2) Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı tutarlardan beş yılı dolduranlar bu hesaba borç, 500-Net Değer/Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.”

Aynı Yönetmelik’in 580-Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabına (-) ait “Hesabın işleyişi” başlıklı 359’uncu maddesi birinci fıkrasının “b) Alacak” başlıklı bendinde;

“1) Dönem sonunda bu hesabın bölümlenmiş alt hesaplarında kayıtlı tutarlar, sürelerin güncellenmesi amacıyla bu hesaba borç ve alacak kaydedilir.

2) Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabında kayıtlı tutarlardan beş yılı dolduranlar bu hesaba alacak, 500-Net Değer/Sermaye Hesabına borç kaydedilir.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

İlgili mevzuat uyarınca mali tabloların ve bunlara dayanak oluşturan belgelerin doğru ve güvenilir olması ve faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi ile mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların açılış kaydı yapılarak dönemler arası uygunluğu, doğruluğu sağlayacak bir şekilde cari dönemin başlatılması, ayrıca geçmiş yıllara ait faaliyet sonuçları hesaplarında yıllar itibarıyla kayıtlı tutarların dönem sonlarında ilgili hesapların uygun alt bölümüne aktarılması için bu hesaplara alacak ve borç kayıtlarının yapılması ile ilgili tutarlardan beş yılını dolduranların 500-Net Değer Hesabına aktarılması gerekmektedir.

Yapılan incelemede;

2024 yılı mali tabloların açılış kaydının dayanağını oluşturan 2023 yılı bilançosunda yer alan hesaplara ait tutarların birbiri ile tamamen uyumlu olması gerekmekte olduğu halde 2024 yılına ait “1” numaralı yevmiye kaydında bazı hesapların ilgili mevzuata ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine aykırı olarak farklı tutarlarda yer aldıkları,

2024 yılında 1 numaralı yevmiye ile yapılan açılış kaydında, 2023 Bilançosuna göre; 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının 1.214,89 TL, 241-Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının 879,56 TL, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının 5.145,86 TL, 254-Taşıtlar Hesabının 257.477,41 TL, 320-Bütçe Emanetleri Hesabının 66.708,00 TL, 500-Net Değer Hesabının alacak tutarının 702.020,80 TL ve 580- Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabının ( – ) 8.764,44 TL fazla, 570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabının ise 495.246,64 TL noksan olarak kayıtlı oldukları,

500-Net Değer Hesabında 2023 yılına göre fazla alacak kayıt tutarı olan 702.020,80 TL’nin;

515.495,27 TL’sinin 570.01-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabından 500.09-Geçmiş Dönem Faaliyet Sonuçlarından Aktarılanlar Hesabına alacak olarak 2023 dönem sonu yerine ilgili mevzuata uygun olmayan uygulama ile dönem başında yapılan kayıt olduğu,

186.525,53 TL’sinin 500.03-Borç Envanteri Hesabına alacak olarak, aktif ve pasif bilanço hesaplarına ait fazla kaydedilen tutarların 198.009,72 TL’lik bakiyesi ile 2023 yılı kayıtlarında yer almayan hatalı enflasyon düzeltmesi bakiyesi olan 11.484,19 TL’nin de ilgili farktan bakiye olarak düşülmesi ile yapılan kayıt olduğu,

580-Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabında ( – ) 2023 yılına göre fazla borç kayıt olan 8.764,44 TL’nin; 2023 yılı kayıtlarında yer almayan hatalı enflasyon düzeltmesine ait tutarın 580.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabına borç olarak eklemesi ile yapılan kayıt olduğu,

570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabında 2023 yılına göre noksan kayıt olan 495.246,64 TL’nin;

515.495,27 TL’sinin 2023 dönem sonu yerine ilgili mevzuata uygun olmayan uygulama ile dönem başında 570.01-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabından 500.09- Geçmiş Dönem Faaliyet Sonuçlarından Aktarılanlar Hesabına alacak kayıt ile aktarılırken borç tutar olarak düşülmesi ile yapılan kayıt olduğu,

20.248,63TL’sinin 2023 yılı kayıtlarında yer almayan hatalı enflasyon düzeltmesine ait 570.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabına alacak olarak eklemesi ile yapılan kayıt olduğu,

Tespit edilmiştir.

Mer’i mevzuat hükümlerinin doğru uygulanması sonucunda, 2024 yılında 1 numaralı yevmiye ile yapılan açılış kaydında 2023 Bilançosuna göre; 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının borcunun 1.214,89 TL, 241-Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının borcunun 879,56 TL, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının borcunun 5.145,86 TL, 254-Taşıtlar Hesabının borcunun 257.477,41 TL, 320-Bütçe Emanetleri Hesabının alacağının 66.708,00 TL, 500.03-Net Değer Borç Envanteri Hesabının alacağının 186.525,53 TL, 580.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabının (-) borcunun 8.764,44 TL, 570.98-Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları Hesabının alacağının ise 20.248,63 TL, fazla olarak yer almalarıyla ve 2024 yılında beş yılını dolduranların 13.835,76 TL’nin 570.01-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabından 500.09-Geçmiş Dönem Faaliyet Sonuçlarından Aktarılanlar Hesabına aktarılmamasıyla, 2024 yılı mali tablolarında hatalı tutarlar oluşmasına neden olunmuştur.

Sonuç olarak; geçmiş yıllara ait faaliyet sonuçları hesaplarında yıllar itibarıyla kayıtlı tutarların, dönem sonlarında ilgili hesapların uygun alt bölümüne aktarılmasını teminen bu hesaplara alacak ve borç kayıtlarının yapılması ile ilgili tutarlardan beş yılını dolduranların 500- Net Değer Hesabına aktarılması ve mali tablolar ile bunlara dayanak oluşturan belgelerin doğru, güvenilir olması, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı, güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi ile mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların açılış kaydı işlemlerinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması dönemler arası uygunluğu, doğruluğu, şeffaflığı sağlayacak bir şekilde cari dönemin başlatılması mali tabloların güvenirliği açısından önemli ve zorunludur.