BULGU: Açılış Yevmiyesinin Hesap Bazında Borç ve Alacak Tutarı İçermesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
2024 yılı açılış yevmiyesi kayıtlarında yer alan hesapların bazılarında, aynı anda hem borç hem de alacak kaydı olduğu görülmüştür.
Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Muhasebe ve raporlama işlemleri” başlıklı 15’inci maddesinde, Başkanlıkların muhasebe ve raporlama işlemlerinin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine göre yapılacağı belirtilmiştir. Buna göre yevmiye sisteminin işleyişi, dönem başı işlemleri ile dönem sonu işlemlerinin nasıl yapılacağı anılan Yönetmelik’te açıkça düzenlenmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin; “Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesinde; kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılmasını sağlamak için kesin mizanda borç bakiyesi veren hesaplar alacak kaydı yapılarak, alacak bakiyesi veren hesaplar ise borç kaydı yapılarak muhasebe döneminin kapatılacağı, “Yevmiye sistemi, muhasebeleştirme belgeleri ve açılış kayıtları” başlıklı 43’üncü maddesinin beşinci fıkrasında; mali yılın başında, bir önceki hesap döneminden devreden hesaplar için açılış bilançosu düzenleneceği, açılış bilançosuna dayanılarak açılış yevmiyesinin kayıtlarını sağlamak üzere bilançodaki tutarların düzenlenecek “1” yevmiye numaralı “muhasebe işlem fişiyle” ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, gerek muhasebe tekniğine uygun olmaması gerekse yasal mevzuatta öngörülmemesine rağmen, açılış kaydına ilişkin “1” numaralı yevmiyede hesapların bazılarında aynı anda hem borç hem de alacak kaydı olduğu, aktif karakterli 102 Bankalar Hesabı, 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 252 Binalar Hesabı, 255 Demirbaşlar Hesabı pasif; pasif karakterli 500 Net Değer Hesabının ise aktif karakterli olarak muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, mali işlemlerin gerçek mahiyetlerine uygun olarak muhasebeleştirilmesi adına teknik ve bilişim altyapısının iyileştirilmesi ile ilgili sistemsel değerlendirmelerin yapılması için İçişleri Bakanlığı’na yazı yazılarak durumun bildirildiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, İdarenin mali işlemlerinin sağlıklı, güvenilir ve gerçek mahiyetlerine uygun olarak muhasebeleştirilebilmesi, açılış ve kapanış kayıtlarının hem borç hem de alacak tutarları içermesinin önüne geçilebilmesi için, muhasebe bilişim sistemi kapsamında alınacak önlemlerin uygulamaya konulması gerekmektedir.