|
ÖZET: İstanbul iline bağlı adalar arasında yürütülen toplu ulaşım hizmetinin 2024 yılı itibarıyla ücretsiz olarak sunulduğu tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun ilgili maddeleri, toplu taşıma araçlarının tarifelerini belirleme yetkisini büyükşehir belediyelerine vermektedir. Ancak, Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından yapılan düzenlemelerle bu yetki, kanuna aykırı bir şekilde UKOME’ye devredilmiştir. Bu durum, toplu ulaşım ücretlerinin belirlenmesinde hukuki bir belirsizlik yaratmaktadır.
Ayrıca, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan yönetmelik, ücretsiz veya indirimli seyahat kartlarının kullanımını düzenlemekte, ancak İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin uygulamaları bu çerçevede netlik kazanmamıştır. Örneğin, Ada Sakini İstanbulkartı kullanıcıları için adalar arası toplu taşıma hizmetinin ücretsiz sunulması, UKOME’nin 2016 tarihli kararına dayanmaktadır. 2024 yılı itibarıyla bu kartın yıllık kullanım bedeli 415 TL olarak belirlenmişken, toplamda 194.338 adet ücretsiz geçiş gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, adalar arası toplu ulaşım hizmetinin, yasal çerçeveye uygun olarak ücretlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. İlgili UKOME kararının sonlandırılması için gerekli adımların atılacağı belirtilmiştir. |
BULGU: Adalar Arası Toplu Ulaşım Hizmetinin Ücretsiz Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İstanbul iline bağlı adalar arasında gerçekleştirilen toplu ulaşım faaliyetinin ücretsiz olarak yürütüldüğü görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin (f) bendi gereği; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek büyükşehir belediyelerinin yetki alanındadır.
Mezkûr Kanun’un “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinde, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde il trafik komisyonu yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezleri (UKOME) tarafıdan kullanılacağı, merkezlerin çalışma esas ve usullerinin ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müşreteken çıkarılan yönetmelik ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda 15.06.2006 tarihli 26199 sayılı Resmî Gazete ile Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi ile; kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirleme yetkisi ulaşım koordinasyon merkezlerine verilmiştir.
Bilet ücret ve tarifelerini belirleme yetkisi, 5216 sayılı Kanun hükümlerine göre büyükşehir belediyelerine bırakılmış olup ulaşım koordinasyon merkezleri tarafından kullanılabilecek yetkiler arasında yer almamaktadır. Ancak düzenlenen Yönetmelik ile bu yetki Kanun’a aykırı olarak UKOME’ye verilmiştir. Bahsi geçen düzenlemeye istinaden büyükşehirlerde toplu ulaşım ücret ve tarifeleri UKOME tarafından belirlenmektedir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında, belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamayacağı belirtilmiştir. Bu fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu altıncı fıkrada ifade edilmiştir. Sekizinci fıkrada ise toplu taşıma hizmetinden ücretsiz veya indirimli yararlanılmasına ilişkin usul ve esasların Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükmü tesis edilmiştir.
Bu kapsamda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği ile ücretsiz veya indirimli yolcu taşıma hizmeti verecek toplu taşıma araçlarının belirlenmesi, toplu taşıma hizmetinin kapsamı ve bu hizmetlerden ücretsiz veya indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
Özetle, 5216 sayılı Kanun’a aykırı olarak UKOME tarafından toplu ulaşım ücretleri belirlenmekte olup toplu taşıma hizmetinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanabilecek kişiler ise Yönetmelik veya Cumhurbaşkanı kararı ile düzenlenmektedir.
İstanbulkart Yönetmeliği’nin “İstanbulkart Çeşitleri” başlıklı 4’üncü maddesinin (p) bendinde; Ada Sakini İstanbulkartı, ada sakini olduğu ilgili kurum üzerinden doğrulanarak verilen kişiselleştirilmiş İstanbulkartı olarak tanımlanmıştır.
Yapılan incelemede, Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği’nde düzenlenmediği halde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından verilen karar gereği, Ada Sakini İstanbulkartı kullanıcısı olmak kaydıyla İstanbul iline bağlı adalar arasında yapılan toplu taşıma hizmetinden ücret alınmadığı tespit edilmiştir.
02.11.2016 tarihli 2016/8-20 sayılı UKOME Kararında; “(…) Şehir Hatları AŞ’nin yapmış olduğu deniz taşımacılıklarında geçerli olmak üzere Adalar ilçesinde ikamet edenler için yıllık 80 TL bedel ile adalar arası serbest dolaşımı içeren İstanbulkart düzenlenmesine karar verilmiştir.” ifadesinin bulunduğu, Karar’da belirtilen 80 TL tutarındaki bedelin kartın temini için ödenen yıllık Ada Sakini İstanbulkartı kullanım bedeli olduğu, 2024 yılı için söz konusu tutarın 415 TL olarak uygulandığı ve 2024 yılı içinde 194.338 adet ücretsiz geçiş gerçekleştiği görülmüştür.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; ilgili UKOME Kararının sonlandırılması için söz konusu hususun UKOME gündemine taşınacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, adalar arası toplu ulaşım hizmetinin büyükşehir belediyesi tarafından ücretlendirilmesi gerekmektedir.