|
ÖZET: AFAD tarafından sağlanan hibe, kredi ve kalıcı konut yardımlarının, 6 Şubat depremleri sonrası afetzedelere yönelik uygulamalarında mükerrer hak sahipliğini önleyici sistemin etkin çalışmadığı tespit edilmiştir. 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’un 29. maddesi gereğince, yıkılan veya ağır hasar gören binalarda oturan ailelere konut yapımı veya kredi verilmesi sağlanmaktadır. Ancak, yerinde dönüşüm hibe ve kredisi için başvuran kişilerin, AFAD tarafından hak sahibi olarak belirlenmemesi gerektiği belirtilmiştir.
Denetim raporunda, AFAD ve il müdürlüklerinin farklı yazılımlar kullanarak hak sahipliklerini kaydettiği, ancak bu sistemlerin entegrasyonunun yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Bazı il müdürlükleri, hak sahipliği iptali için gerekli belgeleri sisteme yüklemeden işlemlere devam etmiş, bu durum mükerrer hak sahipliklerine yol açmıştır. Örneğin, Kahramanmaraş, Hatay ve Adıyaman illerinde, AFAD aracılığıyla kalıcı konut teslim edilen afetzedelerin hak sahipliklerinin devam ettirildiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, 7452 sayılı Kanun kapsamında sağlanan hibe ve kredi desteğinin, 7269 sayılı Kanun’a göre hak sahipliği sona erdirildikten sonra verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, mükerrer hak sahipliğinin önlenmesi için gerekli feragatnamelerin alınması ve mevcut hak sahipliklerinin sonlandırılması önem arz etmektedir. |
BULGU: AFAD Tarafından Hak Sahipliği Tesis Edilen Vatandaşlara Mükerrer Hak Sahipliği Tesis Edilmesini Önleyici Sistemin Etkin Çalışmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
6 Şubat depremleri sebebiyle Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından hibe, kredi ve kalıcı konut yardımında bulunulan afetzede vatandaşlara aynı zamanda il müdürlükleri aracılığıyla yerinde dönüşüm hibe/kredisi verildiği görülmüştür.
25.05.1959 tarihli ve 10213 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’unun 29’uncu maddesinin birinci fıkrasında: “Yıkılan, yanan veya ağır hasara uğrayan veya uğraması muhtemel olan binalarla imar planları gereğince kamulaştırılmasında zorunluluk bulunan yerlerdeki binalarda oturan ailelere hak sahibi olmak şartıyla konut yaptırılır veya kredi verilir.” hükmü yer almaktadır. Tespit edilen hak sahibi afetzedeler, bu hükümden faydalanarak AFAD aracılığıyla kredi veya kalıcı konut yardımından yararlanabilmektedir.
Hak sahipliği; 28.08.1968 tarihli ve 12988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkındaki Yönetmelik uyarınca tespit edilmektedir. Bu Yönetmelik 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’unun 1051 sayılı Kanunla değiştirilen 29’uncu maddesi gereğince hazırlanmıştır.
10.04.2023 tarihli 32159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7452 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme ve Yapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı birinci maddesinde: “Bu Kanunun amacı, 8/2/2023 tarihli ve 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yer alan illerde yerleşme ve yapılaşma hususunda bazı tedbirlerin alınmasıdır.” denilmektedir. Söz konusu Kanun 6 Şubat depremleri sonrasında olağanüstü hâl döneminde yayımlanmıştır.
İlgili Kanun’un Ek 1’inci maddesinin birinci fıkrasında: “6/2/2023 tarihinde meydana gelen depremlerden etkilenen yerlerde 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun kapsamında orta hasar ve üzeri hasarlı olarak tespit edilen yapıların yerinde yeniden yapımına yönelik iş ve işlemler aşağıdaki hükümlere göre yapılır.” denilmiş ve devam eden fıkralarda yerinde dönüşüm uygulamasına yönelik iş ve işlemlerin nasıl olacağı hüküm altına alınmıştır.
Bahse konu maddenin altıncı fıkrasında: “Bu madde kapsamında yapılacak yeni yapıların bulunduğu parsellerin maliki olan gerçek veya tüzel kişilere hibe ve maliklerce talep edilmesi halinde yapım kredisi verilir. Hibe ve yapım kredisi verilmesine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir. Bu kapsamda maliklere bir konut ve bir işyeri için hibe verilir. Ancak, 7269 sayılı Kanun kapsamında hak sahibi olanlara hibe ve kredi verilmez.” hükmüne istinaden Başkanlıkça yerinde dönüşüm (yapım kredisi) hibe ve kredisi verilen hak sahiplerinin 7269 sayılı Kanun’a göre hak sahibi olmamaları gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkındaki Yönetmelik uyarınca tespit edilen hak sahiplerine 7269 sayılı Kanun uyarınca konut yaptırılıp teslim edilebileceği, aynı zamanda yapıların bulunduğu parsellerin maliklerine 7452 sayılı deprem sonrası olağanüstü hâl döneminde yayımlanan Kanun uyarınca yapıların yerinde yeniden yapımına yönelik iş ve işlemler (yerinde dönüşüm) için hibe ve kredi verilebileceği ancak söz konusu hibe ve kredi verilecek kişilerin 7269 sayılı Kanun’a göre hak sahibi olmamaları gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; AFAD ve Başkanlığın hak sahipliklerinin kayıt ve kontrolü için farklı yazılımlar kullanıldığı görülmüş, söz konusu yazılımların birbirlerine entegre edildiği anlaşılmıştır. İl Müdürlüklerince 7452 sayılı Kanun dolayısıyla yerinde dönüşüm hibe/kredisi için başvuran kişilerin aynı zamanda AFAD tarafından 7269 sayılı Kanuna göre de hak sahibi olduklarının tespit edilmesi akabinde, sistem feragat dilekçesi yüklenmeden hibe/kredi işlemini devam ettirmemektedir. Söz konusu kişilerden 7269 sayılı Kanun’a göre tesis edilen hak sahipliğinden feragat ettiklerine dair dilekçe alınmakta ve bu dilekçeler sisteme yüklendikten sonra AFAD’a gönderilmektedir.
Bazı İl Müdürlüklerince; kişilerin feragat dilekçeleri sisteme yüklendikten ve AFAD’a gönderildikten sonra, ilgili kişilerin 7269 sayılı Kanun’a göre mevcut olan hak sahipliklerinin iptal edildiğine dair bildirim beklenmeden işlemlere devam edildiği görülmüştür.
Bunun sonucunda; Kahramanmaraş ilinde toplam 13.390.000,00 TL hibe/kredi desteği verilen 15 afetzedeye, Hatay ilinde toplam 24.000.000,00 TL hibe/kredi desteği verilen 17 afetzedeye aynı zamanda AFAD üzerinden kalıcı konut tesliminin yapıldığı ve Adıyaman ilinde toplam 161.701.833,00 TL hibe/kredi ve proje bedeli desteği verilen 1.068 afetzedenin AFAD tarafından hak sahipliklerinin devam ettirildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından, bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup; bulgunun İdare’ye iletilmesi sonrasında, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı taşra teşkilatı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerince AFAD tarafından hak sahipliklerinin iptal edildiğine dair gönderilecek yazılı bildirimin ulaşması beklenerek, söz konusu yazının da sisteme yüklenmesi sonrası işlemlere devam edilmesi yönünde uygulamaya geçildiği belirtilmiştir. Bunun yanında, hak sahipliklerinin iptaline ilişkin işlemlerin AFAD tarafından her bir kişi için komisyon marifetiyle sonuçlandırılmakta olduğu bu nedenle sürecin uzun zaman zarfına yayılabildiği, Adıyaman ilinde 7452 sayılı Kanun kapsamında hibe ve kredi desteği verilen ancak AFAD tarafından hak sahipliği devam ettirildiği anlaşılan 1068 afetzededen 548’inin hak sahipliklerinin düşürüldüğü, hak sahiplerine konut teslimi yapılmış olsa dahi, 7269 sayılı Kanun’un 28’inci maddesi uyarınca taahhüdünden rızası ile dönen hak sahiplerine yönelik işlemin iptalinin gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; 7452 sayılı Kanun’un ilgili hükmü uyarınca 7269 sayılı Kanun’a göre hak sahibi olan kişilere yerinde dönüşüm için hibe/kredi desteğinin ilgili kişilerin AFAD üzerindeki hak sahipliklerinin sona erdirildikten sonra sağlanması, bununla birlikte 7269 sayılı Kanun’a göre hak sahipliği devam etmekle birlikte ayrıca 7452 sayılı Kanun’a göre hibe/kredi desteği verilen afetzedelerin feragatnameleri aracılığıyla mükerrer hak sahipliğinin giderilmesi, 7269 sayılı Kanun’a göre mevcut olan hak sahipliklerinin sonlandırılması gerekmektedir.