Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesine İlişkin Dönüşüm Gelirlerinin Mevzuatta Yer Alan Oranlarda Ayrılmaması (Sayıştay)

BULGU: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesine İlişkin Dönüşüm Gelirlerinin Mevzuatta Yer Alan Oranlarda Ayrılmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

2014-2021 yılları arasında ayrılması gereken toplam dönüşüm gelirleri payı tutarı (yıllık yatırım bütçesinin % 5’i + imar harçlarının %50’si) ile ayrılan toplam dönüşüm gelirleri payı tutarının örtüşmediği görülmüştür.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir.
Aynı Kanun’un “Dönüşüm Gelirleri” başlıklı 7’nci maddenin sekizinci fıkrasında ise, “Bu Kanun kapsamında uygulamada bulunacak olan belediyeler, yatırıma ilişkin yıllık bütçelerinin yüzde beşi ile 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80 inci maddesi uyarınca tahsil edilen harç gelirlerinin yüzde ellisini, bu Kanunda öngörülen uygulamalara ayırmak zorundadır.” denilmektedir.
Mevuzata göre, Belediyenin yıllık yatırım bütçesinden %5 oranında, imarla ilgili harçlardan (parselasyon harcı, ifraz ve tevhit harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcı, yapı kullanma izin harcı) ise %50 oranında pay ayırması gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, 2014-2021 yılları arasında toplam ayrılması gereken dönüşüm gelirleri payının 290.185.604,36 TL olması gerekirken, 180.805.604,78 TL olarak gerçekleştiğini;
Tablo 14: Dönüşüm Gelirleri

2015, 2016 ve 2017 yıllarında yoğun bir harcamanın yapıldığını ve projenin %80 oranında kamulaştırma işlemlerinin bu yıllarda gerçekleştirilmiş olduğunu, mevzuatta belirtilen %5’lik oranın anılan yıllarda sağlanmış olduğunu, diğer yıllarda oranın düşük çıkmasının sebebinin ise, proje için ayrılacak ödeneğin, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması noktasında diğer yatırımlara ayrılması olduğunu belirtmiştir.
Ancak, %5’lik oran sadece yatırım bütçesinden ayrılacak payı ifade etmektedir. Oysaki idare yatırım bütçesinden ayrılan pay ile imar harçlarından ayrılan pay toplamının projeye harcanan tutarın %5’i olarak hesaplama yapmıştır. Doğru olan hesaplama ise yatırım bütçesinin %5’i ile imar harçlarının %50’sinin ayrı ayrı alınarak projeye aktarılmasıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, İdarenin yıllık yatırım bütçelerinin %5’ini, imarla ilgili harçların ise %50’sini afet riski altındaki alanların dönüştürülmesine ilişkin olarak ayırması gerekmektedir.