|
ÖZET: Aile cüzdanı alımlarının belediye muhasebe kayıtlarında izlenmesi gerektiği, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında ortaya konmuştur. Büyükşehir İlçe Belediyesi Mal Müdürlüğü’nden alınan aile cüzdanları için tahsil edilen bedellerin, belediye hesaplarıyla ilişkilendirilmemesi gerektiği belirtilmesine rağmen, bu bedellerin bütçeden ödenmesi ve satış sonrası elde edilen gelirlerin belediye bütçesine kaydedilmesi tespit edilmiştir. Evlendirme Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, aile cüzdanlarının mal müdürlüklerinden zimmetle alınması ve bedelinin tahsil edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Yapılan incelemelerde, aile cüzdanı bedellerinin belediye bütçesinden karşılandığı ve satış gelirlerinin yine bu bütçeye kaydedildiği görülmüştür. Ancak, mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, aile cüzdanlarının belediye yetkilileri tarafından bedelsiz alınması ve satış gelirlerinin belirli sürelerde mal müdürlüğüne yatırılması gerektiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, belediyenin bu süreçte herhangi bir yükümlülüğü bulunmamaktadır. İdarenin cevabında, 2021 yılında Mal Müdürlüğü’ne yazı yazıldığı ve aile cüzdanlarının peşin satış yöntemiyle verilmeye devam edileceği ifade edilmiştir. Bu durum, belediyenin tercihinden ziyade Mal Müdürlüğü’nün uygulamasından kaynaklanmaktadır. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, zimmetle verilen değerli kâğıtların izlenmesi için genel bütçe kapsamındaki kamu idaresi olması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, aile cüzdanlarına ilişkin işlemlerin mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Aile Cüzdanı Alımlarının Belediye Muhasebe Kayıtlarında Takip Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Mal Müdürlüğünden alınan aile cüzdanları için tahsil edilen bedellerin hiçbir şekilde Belediye hesapları ile ilişkilendirilmemesi gerektiği halde alım bedellerinin bütçeden ödenmesi ve bunların satışı sonucu tahsil edilen tutarların bütçeye gelir kaydedilmesi suretiyle Belediye hesaplarında takip edildiği görülmüştür.
Evlendirme Yönetmeliği’nin “Evlendirme memurluğunun görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinde; evlendirme memurlarına aile cüzdanı düzenleme görevi verilmiş olup belediye personeli arasından görevlendirilen evlendirme memurlarının belediye başkanına karşı sorumlu oldukları düzenlenmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Aile cüzdanlarının mal sandıklarından alınması” başlıklı 54’üncü maddesinde; aile cüzdanlarının il ve ilçe mal sandıklarınca evlendirme memurlarına kredili olarak verileceği, bu cüzdanların zimmetle verilmesi ve bedelinin tahsili hususlarında Devlet Muhasebesi Muamelat ve Genel Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Bu hüküm ile hem muhasebe yönetmeliklerine atıf yapılmış hem de aile cüzdanlarının ilgili mal müdürlüğü veya defterdarlık muhasebe müdürlüğünce belediye tarafından görevlendirilecek yetkili memurlara zimmetle verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Değerli kâğıtlara ilişkin işlemler” başlıklı 498’inci maddesine göre; değerli kâğıtlar kapsamında olan aile cüzdanları yetkili memurlara, satıldıkça bedeli teslim edilmek üzere zimmetle verilir. Aynı maddenin devamındaki hükme göre ise yetkili memurlar, muhasebe birimlerinden zimmetle aldıkları değerli kâğıtların satış hasılatını en çok on beş günde bir ve her halde mali yılın son iş gününde ilgili mal müdürlüğü veya defterdarlık muhasebe birimi veznesine veya banka hesabına yatırmak zorundadırlar.
Yapılan incelemede, aile cüzdanı bedellerinin Belediye bütçesinden karşılandığı, cüzdanların ilgililere satışı yapıldıkça tahsil edilen tutarların Belediye bütçesine gelir kaydedildiği ve bunlara ilişkin işlemlerin Belediye muhasebe kayıtlarında izlendiği tespit edilmiştir.
Anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; aile cüzdanlarının Belediyenin yetkili memurları tarafından mal müdürlüğünden zimmetle ve bedelsiz alınacağı, söz konusu cüzdanlar satıldıkça tahsil edilen tutarların mevzuatta belirlenen sürelerde ilgili mal müdürlüğüne yine yetkili memurlar tarafından yatırılması gerektiği anlaşıldığından Belediyenin aile cüzdanlarının satın alınması, satılması, muhafaza edilmesi ve muhasebeleştirilmesi ile ilgili herhangi bir yükümlülüğü olmadığı değerlendirilmektedir.
İdare cevabında özetle; bulguda belirtilen husus ile ilgili olarak 2021 yılında İlçe Mal Müdürlüğü’ne yazı yazıldığı, Mal Müdürlüğü’nün cevabında ise Belediyenin genel bütçeli idareler arasında yer almadığından bahisle, aile cüzdanlarının zimmetle değil peşin satış yöntemiyle verilmeye devam edileceğinin ifade edildiği belirtilmiştir. Bu nedenle, aile cüzdanı bedellerinin Belediye bütçesinden karşılanmaya, satış gelirlerinin Belediye bütçesine gelir kaydedilmeye ve işlemlerin Belediye muhasebe kayıtlarında izlenmeye devam edildiği, bu durumun Belediyenin tercihi olmayıp Mal Müdürlüğü’nün uygulamasından kaynaklandığı bildirilmiştir.
Bahse konu Mal Müdürlüğü’nün gerekçe olarak sunduğu ve Belediyenin de cevabında atıfta bulunduğu Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “942 Zimmetle Verilen Değerli Kâğıtlar Hesabı” ile ilgili 501’inci maddesi şu şekildedir:
“(1) Zimmetle verilen değerli kâğıtlar hesabı, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde, yetkili memurlara zimmetle verilen değerli kâğıt tutarları ile satış hasılatı karşılığı olarak muhasebe birimine yatırılanlar veya bunlardan iade olunanların izlenmesi için kullanılır.”
Bu hükümden açıkça anlaşılacağı üzere, söz konusu hesabın kullanılabilmesi için zimmetle değerli kâğıdı veren kurumun genel bütçe kapsamında bir kamu idaresi olması gerekmektedir; zimmetle değerli kâğıdı alan kurumun genel bütçe kapsamında olması gerektiğine dair bir şart bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, aile cüzdanlarına ilişkin işlemlerin, bulguda ve yukarıda sayılan mevzuatta belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.