|
ÖZET: Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen bazı projelerin, bölgesel gelişim ve kalkınmaya yeterince katkı sağlamadığı tespit edilmiştir. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 184. maddesi, ajansların bölgesel gelişimi hızlandırma ve sürdürülebilirliği sağlama amacını vurgulamaktadır. Bu çerçevede, Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği, desteklenecek projelerin kapsamını belirlemekte ve yerel idareler, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları gibi çeşitli aktörlerin projelerine destek sunmaktadır.
Ancak, 2024 yılında desteklenen bazı projelerin, örneğin “Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kapsamında Yapım İşlerinde Sözleşme ve Hakediş Uygulamaları ile Uygulayıcıların Eğitimi Projesi” gibi, bölgesel kalkınmaya katkı sağlamadığı değerlendirilmektedir. Bu tür projeler, genellikle kamu kurumlarının iç eğitim faaliyetleriyle sınırlı kalmakta ve bölgesel gelişim hedefleriyle örtüşmemektedir. Kamu İdaresi, projelerin seçiminde standart formlar ve bağımsız değerlendirme süreçlerinin kullanıldığını belirtse de, bu projelerin bölgesel kalkınma hedefleriyle uyumlu olmadığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, Kalkınma Ajansı’nın destekleyeceği projelerin seçiminde, bölgesel gelişim ve kalkınma kriterlerine daha fazla özen gösterilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu sayede, ajansın desteklediği projelerin etkisi artırılabilir ve bölgesel kalkınma hedeflerine daha etkin bir şekilde ulaşılabilir. |
BULGU: Ajans Tarafından Desteklenen Bazı Projelerin Bölgesel Gelişme ve Kalkınmaya Katkı Sağlamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Kalkınma Ajansı
Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen bazı projelerin bölgesel gelişme ve kalkınmaya katkı sağlamadığı görülmüştür.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde Kalkınma Ajanslarını düzenleyen Onaltıncı Bölümü’nde “Amaç ve kapsam” başlıklı 184’üncü maddesinde, kalkınma ajanslarının Cumhurbaşkanınca belirlenen politikalarla uyumlu olarak bölgesel gelişmeyi hızlandırmak, gelişmenin sürdürülebilirliğini sağlamak, bölgeler arası ve bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak üzere oluşturulduğu düzenlenmiştir.
Söz konusu Kararname’ye dayanarak çıkarılan Kalkınma Ajansları tarafından hangi proje ve faaliyetlerin destekleneceği Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nde detaylı olarak belirlenmiştir.
Yönetmelik’in “Desteklenecek proje ve faaliyetler” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“Ajans, detayları yıllık çalışma programında ve başvuru rehberinde açıkça belirtilmek kaydıyla, yerel idarelerin, üniversitelerin, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarının, sivil toplum kuruluşlarının, kâr amacı güden işletmelerin, kooperatiflerin, birliklerin ve diğer gerçek ve tüzel kişilerin aşağıda sayılan türlerdeki proje veya faaliyetlerini bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar dahilinde destekler:
Bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı proje ve faaliyetler,
Bölge plân ve programlarına uygun olarak, bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunan proje ve faaliyetler,
Kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini ve ortaklık kültürünü geliştiren projeler,
ç) Bölgenin kaynak ve imkânlarını tespit etmeye, ekonomik ve sosyal gelişmeyi hızlandırmaya, rekabet gücünü ve yenilik kapasitesini artırmaya ve ulusal ve uluslararası düzeyde etki ve etkinliği artırmaya yönelik her türlü analiz, strateji, plan çalışması, araştırma ve inceleme gibi çalışmalar,
Bölgenin iş ve yatırım imkânlarının tanıtımına ve geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler,
Yönetim, yenilikçi ve verimli üretim, tanıtım, pazarlama, teknoloji, araştırma ve geliştirme, finansman, örgütlenme ve işgücü eğitimi gibi konularda, küçük ve orta ölçekli işletmelerle yeni girişimcileri doğrudan veya dolaylı olarak destekleyecek proje ve faaliyetler,
Türkiye’nin katıldığı ikili veya çok taraflı uluslararası programlara ilişkin faaliyetlerin bölgede tanıtımını yapan, bu programlar kapsamında proje geliştirilmesine ve kaynak teminine katkı sağlayan proje ve faaliyetler,
Bölgedeki kurum ve kuruluşların insan kaynakları ve kurumsal kapasitelerinin artırılmasına, proje üretme ve uygulama kapasitelerinin güçlendirilmesine ve hizmet sunumundaki beceri ve niteliklerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler.” hükmü yer almaktadır.
Görüldüğü üzere, Ajans tarafından desteklenen projelerin bölgesel gelişme ve kalkınmaya katkı sağlayacak projeler olması önem arz etmektedir.
Kalkınma Ajansının 2024 yılında desteklediği projelerinden bazılarının bölgesel gelişme ve kalkınmaya katkı sağlayacak nitelikte olmadığı düşünülmektedir. Örneğin “Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kapsamında Yapım İşlerinde Sözleşme ve Hakediş Uygulamaları ile Uygulayıcıların Eğitimi Projesi”, “Bilimsel Araştırma Projesi Yazımı ve Araştırma Sonuçlarının Yayına Dönüştürülmesi Eğitimi Projesi” ile “Bursa Uludağ Üniversitesi Akademisyenleri İçin Ufuk Avrupa Projesi Yazma Eğitimi ve Mentörlük Desteği Projesi”nin bölgesel gelişme ve kalkınmaya destek ve katkı sağlayacak nitelikte olmadığı, bu projelerin Kurumların hizmet içi eğitim kapsamında yapacakları eğitim niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu’na göre projelerin standartlara uygun seçildiği, projelerin seçilmesinde standart formlar ve puanlama sisteminin kullanıldığı, projelerin bağımsız değerlendiriciler tarafından değerlendirildiği ifade edilmiş, ayrıca 2025 yılı Teknik Destek programında ve devam eden programlarda mevzuat sınırları çerçevesinde Ajans tarafından desteklenecek projelerin seçiminde bölgesel gelişme ve kalkınmaya katkı kriterlerine azami derecede dikkat edileceği belirtilmiştir.
Ancak bulguya konu olan projeler, bölgesel gelişme ve kalkınmaya katkı sağlayacak projelerden ziyade kamu çalışanlarının yapmış olduğu işlerin bir parçasını oluşturan ve ilgili kurumların hizmet içi eğitim çalışmaları kapsamında yer alacak nitelikteki faaliyetlerden oluşmaktadır. Bu durumda projelerin seçiminde daha nesnel hareket edilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, Ajans tarafından desteklenecek projelerin seçiminde bölgesel gelişme ve kalkınmaya katkı kriterlerine azami dikkat edilmesi gerekmektedir.