|
ÖZET: Alacak temliknamelerinin kabulü ve ödenmesi konusunda mevzuat hükümlerine uyulmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. İdare, mevzuatta belirtilen şartları yerine getirmeden alacak temliki sözleşmeleri düzenlemiştir. Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin ilgili maddesi, noterce onaylı alacak temliknamesinin varlığında ödemenin alacağı temellük eden kişiye yapılması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, vadesi geçmiş borçların ödemelerine ilişkin kısıtlamalar getirmektedir.
Denetim sırasında, 2024 yılında toplam 2.020.199.842,44 TL tutarında 37 alacak temliknamesinin düzenlendiği, ancak alacağını temlik eden tarafın vadesi geçmiş vergi borcuna dair sorgulama yapılmadığı tespit edilmiştir. Kamu alacaklarının güvence altına alınması amacıyla, temlik edenin vadesi geçmiş borcu olup olmadığının kontrol edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. İdare, denetim bulgularının ardından bu sorgulamaların yapılmaya başlandığını bildirmiştir. Sonuç olarak, kamu alacaklarının korunması açısından alacak temliknamelerinde gerekli sorgulamaların yapılması kritik bir öneme sahiptir. Bu durum, hem mevzuata uygunluğu sağlamak hem de kamu kaynaklarının etkin yönetimini temin etmek açısından gereklidir. |
BULGU: Alacak Temliknamelerinin Kabul Edilmesi ve Ödenmesinde Mevzuat Hükümlerine Uygunluğun Sağlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından mevzuatta belirtilen şartlar yerine getirilmeden alacağın temliki sözleşmeleri düzenlendiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “Ödemenin kimlere yapılacağı” başlıklı 7’nci maddesinin (g) bendine göre noterce onaylanmış alacak temliknamesinin varlığı halinde ödemenin alacağı temellük eden kişiye yapılması gerekmektedir.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un “Amme alacağı ödenmeden yapılmayacak işlemler ile işlem yapanların sorumlulukları” başlıklı 22/A maddesinde; “… Bu madde kapsamında zorunluluk getirilen ödemelere ilişkin olarak işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere, yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borcu karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder” hükmü bulunmaktadır.
Söz konusu Kanuna istinaden yayımlanan Tahsilat Genel Tebliği’nde (Seri: A Sıra No:1); “… Diğer taraftan, vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgenin aranılmasını gerektiren ödemelere ilişkin olarak işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere, hak sahibi tarafından yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, tahsil dairelerine vadesi geçmiş borcu karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde hüküm ifade edecektir” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre noterce onaylanmış alacak temliknamesinin varlığı halinde ödemenin alacağı temellük eden kişiye yapılması ve ayrıca temlik sırasında alacağını temlik eden tarafa vadesi geçmiş vergi borcu olup olmadığına dair sorgulama yapılması gerekmektedir.
Öte yandan, kamudan olan alacaklar genellikle mal ve hizmet alımı ile yapım işleri ihalelerinden doğan hakedişlere ilişkin olduğundan söz konusu ihalelere ilişkin sözleşmelerde alacağın temlikini yasaklayan hükümler bulunmaktadır. Bu kapsamda hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin tip sözleşmelerde; “Yüklenici yapılan işe ilişkin hakediş ve alacaklarını idarenin yazılı izni olmaksızın başkalarına devir veya temlik edemez” hükmü bulunmaktadır.
Görüldüğü gibi özel hukuk tüzel kişilerinden farklı olarak kamu kuruluşlarından olan alacakların devrine, yasal düzenlemeler ve sözleşmelerle bazı kısıtlamalar getirilmiştir.
Söz konusu hususa ilişkin olarak yapılan incelemede; İdare tarafından 2024 yılında toplam tutarı 2.020.199.842,44 TL olan 37 adet alacak temliknamesi yapıldığı ancak alacağını temlik eden tarafın vadesi geçmiş vergi borcu olup olmadığını gösteren sorgulama yapılmadığı tespit edilmiştir.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; bulguda yer alan hususa iştirak edilerek düzenlenen alacak temliknamelerinde alacağını temlik eden tarafın vadesi geçmiş vergi borcu olup olmadığını gösteren sorgulamaların yapılmaya başlandığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, kamu alacaklarının garanti altına alınması açısından İdarenin taraf olduğu alacak temliknamelerinde temlik edenin vadesi geçmiş vergi borcu olup olmadığına dair sorgulamaların yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.