|
ÖZET: İstanbul Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi’nin 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda, hastanenin alacaklarının mali tablolara doğru bir şekilde yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu harici sağlık hizmetleri için tahakkuk kaydı yapılmaması, bazı hastalardan taahhütname alınırken bazılarında alınmaması gibi uygulamalar, alacakların muhasebe kayıtlarında eksikliklere yol açmıştır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu gelirlerinin zamanında ve eksiksiz tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. Ancak, hastanenin alacaklarının takip ve tahsilatında yaşanan aksaklıklar, bu yükümlülüklerin yerine getirilmediğini göstermektedir.
Denetimlerde, sosyal güvenlik kapsamı dışında kalan hastalardan tahsil edilmesi gereken alacakların Hukuk Müşavirliğine iletilmediği ve bu durumun 5.041.606,54 TL’lik bir alacağın zamanaşımına uğramasına neden olabileceği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, hastanenin bilgi yönetim sistemindeki kayıtların, muhasebe hesaplarıyla tutarsız olduğu ve bu durumun alacakların takibini zorlaştırdığı belirlenmiştir. Alacakların zamanında tahakkuk ettirilmemesi, hastanenin mali durumunu olumsuz etkilemekte ve alacakların tahsilatında güçlükler yaşanmaktadır. Sonuç olarak, hastanenin alacak takip süreçlerinin mevzuata uygun bir şekilde yürütülmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması ve ilgili birimler arasında koordinasyonun sağlanması önem arz etmektedir. Alacakların zamanında tahakkuk ettirilmesi ve takip edilmesi, hastanenin mali sağlığını korumak açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Alacaklara İlişkin Hatalı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İstanbul Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesinin alacaklarının mali tablolara doğru ve güvenilir biçimde yansıtılmadığı görülmüştür.
Kişilerden Sosyal Güvenlik Kurumu Harici Gerçekleştirdikleri Sağlık Hizmetleri Karşılığı Elde Edilen Gelirlerin Tahakkuk Kaydının Yapılmaması
Hastane tarafından genel sağlık sigortası hizmetlerinden yararlanamayan kişilere sağlık hizmeti sunulması karşılığında, bazı kişilerden taahhütname alındığı, bazılarından ise taahhütname alınmadığı, bu alacaklara istinaden muhasebe tahakkuk kaydının yapılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde: “Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.” hükmü yer almaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin;
“Gelirlerin tahakkuku, takibi ve tahsili” başlıklı 8’inci maddesinde; İşletme gelirlerinin tahakkuku ve takibinin gelir gerçekleştirme görevlilerince, tahsil işlemlerinin ise muhasebe birimlerince yürütüleceği,
“Gerçekleştirme görevlileri ve sorumluluğu” başlıklı 10’uncu maddesi 3’üncü fıkrasında: Gelir gerçekleştirme görevlilerince; işletme gelirlerinin tahakkuk ve takip işlemlerini yürütüleceği,
120 Alıcılar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 96’ıncı maddesinde: Alıcılar hesabının, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış; 121 Alacak Senetleri Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 98’nci maddesinde ise; alacak senetleri hesabının, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış alacakların izlenmesi için kullanılacağı ve bu maddelere göre gelirlerin tahakkuk kaydı yapılması gerektiği,
hüküm altına alınmıştır.
Mevzuat hükümlerine göre, Döner Sermaye Biriminin mal ve hizmet satışlarından doğan alacakları olduğunda, söz konusu gelirlerin ilgili hesaplara tahakkukunun ve bu gelirin tahsilinin zamanında ve eksiksiz yapılması gerekmektedir. Ayrıca, işletme gelirlerinin tahakkuk ve takibinden gelir gerçekleştirme görevlilerinin, tahsilinden ise muhasebe birimlerinin sorumluluğu mevcuttur.
Oysa verilen tedavi hizmeti sonucunda tahakkuk edecek alacakların hastane döner sermaye işletmesinin muhasebe kayıtlarında (senetsiz alacak ise) 120 Alıcılar Hesabına; taahhütname yapıldı ise 121 Alacak Senetleri Hesabına borç kaydının yapılması gerekmektedir. Söz konusu alacakların tahakkuk kaydının yapılmaması bunların takip ve tahsilinde güçlüklere yol açacağı gibi, tahsili mümkün olanlar ile tahsili şüpheli hale gelen alacakların ayrımının yapılmasını da zorlaştırmaktadır.
Yerinde denetimlerde; genel sağlık sigortası hizmetlerinden yararlanamayan kişilere sağlık hizmeti sunulması karşılığında ilgili kişilerden taahhütname alınan ve alınmayan tahsil edilmesi gereken alacakların bulunduğu, ancak bunların Saymanlığa bildirilerek tahakkuk kaydının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Senede bağlanmış ve bağlanmamış alacakların ilgili hesaplara tahakkukunun ve bu gelirlerin tahsilinin zamanında ve eksiksiz yapılmaması mevzuata uygun değildir.
Sosyal Güvenlik Kapsamında Bulunmayan Hasta Alacaklarından Bazılarının Takibinin Yapılmaması
Hastane tarafından sosyal güvenlik kapsamında bulunmayan hastalardan alacakların takibinin yapılması için Hukuk Müşavirliğine gönderilmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Zamanaşımı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Kamu zararının meydana geldiği ve bu Kanunda belirtilen para cezalarının verilmesini gerektiren fiilin işlendiği yılı izleyen malî yılın başından başlamak üzere zamanaşımını kesen ve durduran genel hükümler saklı kalmak kaydıyla onuncu yılın sonuna kadar tespit ve tahsil edilemeyen kamu zararları ile para cezaları zamanaşımına uğrar.” denilmektedir.
Yapılan denetimde 2024 yılı öncesinden gelip tahsilatı gerçekleştirilemeyen 5.041.606,54 TL’lik hasta alacağının Hukuk Müşavirliğine gönderilmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, mevcut birimlerdeki yurt içi ve yurt dışı borçlu hasta takibinin, sistemde yer alan borçlu hastaların telefon numaralarına SMS yoluyla bilgi aktarımı yapılırken, bu SMS mesajında, aynı zamanda online POS ödeme hizmetine dair bilgilere de yer verildiği, böylelikle, online POS ödeme hizmetinin, hastaların ödemelerini kolaylıkla yapabilmelerine olanak tanıdığı ve bu sayede daha fazla borçlu hastanın ödeme yapma imkanı bulduğu ifade edilmiştir.
Her ne kadar Kamu İdaresince hastalardan olan alacaklarının SMS yoluyla giderilmeye böylelikle tahsilatların çoğaltılmaya çalışıldığı belirtilse de; tahsilatı gerçekleştirilemeyen hasta alacaklarının takibinin yapılması adına Hukuk Müşavirliğine gönderilmesi gerekmektedir.
Kurum Alacaklarının Muhasebe Kayıtları ile Tutarlı Olmaması
Hastane tarafından 120 Alıcılar Hesabı ve 121 Alacak Senetleri Hesabında yer alan tutarların Hastane bilgi yönetim sisteminde takip edilen tutarlarla uyumlu olmadığı görülmüştür.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 57’nci maddesinde muhasebe kayıtlarının yardımcı hesap defterlerine sistemli bir şekilde dağıtılması gerektiği belirtilmiş, açılış kaydına esas tutarların, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve yardımcı hesap defterlerine aktarıldıktan sonra yılı işlemlerinin kaydına başlanacağı ifade edilmiştir.
Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi alacak kayıtları ve Hastanenin sistemleri incelendiğinde; hastane tarafından verilen hizmetler dolayısı ile 2024 yılı sonu itibariyle 120 Alıcılar Hesabı ile 121 Alacak Senetleri hesabında yer alan alacak tutarları kaydının Hastane Bilgi Yönetim Sisteminde takip edilen tutarlar ile sorumlu birim tarafından hesaplara ilişkin takip edilen tutarların eşit olmadığı tespit edilmiştir. Alıcılar ve Alacak Senetleri hesapları ile ilgili olarak mali tablolarda doğru veriye ulaşılması mümkün olmamıştır. Ayrıca, Hastanenin gelir takip biriminde 2018 yılı öncesine ait Kurumlardan alacaklarına ilişkin bilgi ve verilerin mevcut olmaması nedeniyle, alacakların zamanaşımı kontrolünün mümkün olmadığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, DMIS sisteminde düşüm işlemi yapılmadığı için her yıl alacaklar birikerek devir edildiği ve bu nedenle kayıtların tutarsız olduğu, 2018 öncesi verilere ulaşılamadığı, ancak, bu süreçle ilgili olarak sistemsel iyileştirilmelerin gerçekleştirilmesi ile söz konusu sorunların çözülmesinin sağlanacağının hedeflendiği ifade edilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, 120 Alıcılar Hesabı ve 121 Alacaklar Senetleri hesabında takip edilen tutarların doğru bilgiyi vermesi için Hukuk Müşavirliği, Alacak Takip Birimi ve Saymanlık arasında koordinenin, alacak takip dosyaları oluşturulmak suretiyle alacakların takibinin ve tahsil edilmiş tutarların doğru şekilde muhasebe kayıtlarından ve Hastane sisteminden çıkarılmasının sağlanması gerekmektedir.
Tahsili Şüpheli Hale Gelen Alacakların Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabında Takip Edilmemesi
Hastane tarafından Hukuk Müşavirliğine bildirilen icra safhasında alacaklar bulunmasına rağmen, bu tutarların 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı ile 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesaplarında takip edilmediği anlaşılmıştır.
Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabının, işletmelerin mal ve hizmet satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi birkaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların izlenmesi için kullanılacağı, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde ifade edilmektedir.
Yapılan denetimlerde, vadesinde ödenmediği için icra yoluyla tahsilini sağlamak üzere hukuk birimine bildirilmiş alacakların halen ilgili alacaklar hesabında izlenmeye devam edildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanılacağı ifade edilmiştir.
Kurum ve Kuruluşlara Verilen Hizmetlerden Doğan Alacakların Takibinin Yapılmaması
Hastane tarafından kurum ve kuruluşlara verilen hizmetler karşılığında doğan alacakların takibinin yapılmadığı görülmüştür.
18.06.2020 tarih ve 31159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde, İşletmenin Yükseköğretim kurumlarında tahsis edilen sermayesinin tahsis amacını gerçekleştirmek üzere kurulan döner sermaye işletmelerini ifade ettiği,
Mezkûr Yönetmelik’in “Gelir ve giderler ile bunların muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesi 10’uncu fıkrasında ise döner sermayeli işletmelerinin iş ve işlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimi ve bunların yürütülmesinde görevli olanların görev ve sorumluluklarına ilişkin olarak 1/5/2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı,
düzenlemesi yapılmıştır.
01.05.2007 tarih ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Gelirlerin tahakkuku, takibi ve tahsili” başlıklı 8’inci maddesinde işletme gelirlerinin tahakkuku ve takibinin gelir gerçekleştirme görevlilerince, tahsil işlemlerinin ise muhasebe birimlerince yürütüleceği,
Anılan Yönetmelik’in “Gerçekleştirme görevlileri ve sorumluluğu” başlıklı 10’uncu maddesi 3’üncü fıkrasında ise, işletme gelirlerinin tahakkuk ve takip işlemlerini gelir gerçekleştirme görevlilerinin yürütecekleri,
Mezkur Yönetmelik’in “Alacakların takip ve tahsil sorumluluğu” başlıklı 23’üncü maddesinde ise, alacakların takip edilerek tahsil edilebilir hâle getirilmesinin idarenin görev ve sorumluluğunda olduğunu, muhasebe yetkilisinin, alacakların takibi için gerekli bilgileri ve belgeleri düzenli olarak işletmeye vermekle yükümlü olduğunu, idarelerce ilgili mevzuatına göre tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hâle gelmiş gelir ve alacakları ilgili hesaplara kaydederek, nakden veya mahsuben tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin sorumlu olduğu, hükümleri düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, tahsis amacını gerçekleştirmek üzere kurulan Döner Sermaye İşletmesinin gelirlerinin tahakkuku ve takibini gelir gerçekleştirme görevlilerinin yapacağı, alacakların takip edilerek tahsil edilebilir hâle getirilmesi idarenin görev ve sorumluluğunda olduğu, muhasebe yetkilisinin, alacakların takibi için gerekli bilgi ve belgeleri düzenli olarak döner sermaye işletmesine vermekle yükümlü olduğu ve dolayısıyla alacakların takip edilmesinden döner sermaye işletme müdürlüğünün sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.
Yapılan denetimlerde, Hastanede Sosyal Güvenlik Kurumuna faturalandırılamayan kurum ve kuruluşlara verilen hizmetlere ait fatura alacaklarının takibinin ilgili birim tarafından düzgün yapılamadığı, faturaların zamanında gönderilmediği, gönderilen faturaların takibi için posta defterinin tutulmadığı ve böylece Kurumun ödemesi gereken tarihin tespitinin ve takibinin yapılmadığı, bu alacakların ödenmesi için kurum ve kuruluşlarına verilen ödeme süresi ve süre içerisinde alacakların tahsil edilip edilmediğine dair herhangi bir kontrolün bulunmadığı, süresi içerisinde borcunu ödemeyenlere yönelik herhangi bir yaptırımın uygulanmadığı, alacakların faizlerinin talep edilmesine yönelik herhangi bir irade gösterilmediği tespit edilmiştir. Faturaların ilgili kurumlara gönderilen yazılarına ait kayıtlarının takibi için kullanılan posta defterine işlenmemesi nedeniyle bazı faturaların ilgili yazılarına ve kuruma tebliğ tarihlerine ulaşılamamış, bu nedenle sağlık hizmeti sağlanankurumlar ile iletişime geçilerek söz konusu tebliğ tarihlerinden bazıları ilgili kurumlardan edinilmiştir.
Kamu İdaresince, personel yetersizliğince gerçekleştirilemeyen alacak takip işlemlerine ilişkin sorunların yeni personel görevlendirilmesiyle giderilmeye çalışıldığı belirtilmiştir.
Hastanenin kurumlardan alacak takiplerinin mevzuat uyarınca yapılması gerekmektedir. Söz konusu eksikliğe yönelik yapılan çalışmanın sonuçları örnek olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 3: Tahsilat Takibi Yapılmayan Alacakların Çalışma Tablosu
| Sağlık Hizmeti Verilen Kurum/Kuruluş | Fatura Tarihi (TL) |
Sağlık Hizmetinin Bedeli (TL) |
Faturanın Ödenmesi İçin |
Faturanın Ödenmesi Gereken | Borcun Ödenme Durumu Ödeme Tarihi |
Ödenen Tutar |
Ödemenin Geciktiği Gün Sayısı |
| Yapı Kredi | 21.03.2024 | 22.766,26 | 26.03.2024 PMD* |
10.04.2024 | |||
| Yapı Kredi | 21.03.2024 | 107.024,07 | 26.03.2024 | 10.04.2024 | |||
| Yapı Kredi | 14.05.2024 | 4.325,00 | 3.06.2024 PMD |
3.06.2024 | 4.07.2024 | 4.325,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 2.525,11 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 2.525,11 | |
| Cerrahpaşa Tıp Fakültesi | 28.03.2024 | 131.381,40 | PMD | 27.05.2024 | 6.11.2024 | 131.381,40 | |
| Cerrahpaşa Tıp Fakültesi | 26.06.2024 | 150.417,31 | PMD | 25.08.2024 | 6.11.2024 | 150.417,31 | |
| Cerrahpaşa Tıp Fakültesi | 18.09.2024 | 118.008,00 | PMD | 17.11.2024 | |||
| Cerrahpaşa Tıp Fakültesi | 26.09.2024 | 109.484,50 | PMD | 25.11.2024 | 6.11.2024 | 109.484,50 | |
| Halk Bankası | 11.06.2024 | 296.857,02 | 21.06.2024 | 26.07.2024 | |||
| Halk Bankası | 11.06.2024 | 2.911,93 | 21.06.2024 | 26.07.2024 | |||
| Halk Bankası | 11.06.2024 | 2.065,00 | 21.06.2024 | 26.07.2024 | |||
| Vakıflar Bankası | 21.08.2024 | 1.220,00 | 16.01.2025 | 10.09.2024 | 31.01.2025 | 1.220,00 | |
| Vakıflar Bankası | 23.10.2024 | 1.450,00 | 28.10.2024 | 12.11.2024 | 28.11.2024 | 1.450,00 | |
| Vakıflar Bankası | 6.11.2024 | 1.275,00 | 10.12.2024 | 26.11.2024 | 7.01.2025 | 1.275,00 | |
| Vakıflar Bankası | 10.01.2024 | 2.194,00 | 15.01.2024 PMD |
30.01.2024 | 16.02.2024 | 2.194,00 | |
| Türkiye İş Bankası A.Ş. |
19.04.2024 | 1.580,00 | 31.05.2024 PMD |
18.06.2024 | 1.07.2024 | 1.580,00 | |
| Yapı Kredi | 10.01.2024 | 31.409,47 | 15.01.2024 PMD |
30.01.2024 | 5.06.2024 | 31.409,47 | |
| Yapı Kredi | 21.03.2024 | 8.015,29 | 1.04.2024 PMD |
10.04.2024 | 7.06.2024 | 8.015,29 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 435,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 435,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 1.160,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 1.160,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 633,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 633,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 250,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 250,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 380,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 380,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 1.312,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 1.312,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 340,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 340,00 |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 1.615,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 1.615,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 300,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 300,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 2.525,11 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 2.525,11 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 250,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 250,00 | |
| Yapı Kredi | 20.02.2024 | 284,00 | 25.02.2024 PMD |
11.03.2024 | 15.05.2024 | 284,00 | |
| Marmara Üni.İst.Pendik Eğ Ve Araş. Hastanesi |
19.02.2024 | 951,24 | PMD | 19.04.2024 | 29.09.2024 | 951,24 | |
| Marmara Üni.İst.Pendik Eğ Ve Araş. Hastanesi |
13.03.2024 | 1.047.395,25 | PMD | 12.05.2024 | 16.05.2024 | 1.047.395,25 | |
| Prof.Dr.Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi |
4.06.2024 | 33.863,28 | PMD | 3.08.2024 | 5.07.2024 | 33.863,28 | |
| Prof.Dr.Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi |
27.06.2024 | 29.586,97 | PMD | 26.08.2024 | 20.09.2024 | 29.586,97 | |
| Özel Medicana İstanbul Hastanesi |
22.05.2024 | 79.090,00 | PMD | 21.07.2024 | 16.08.2024 | 79.090,00 | |
| Özel Medicana İstanbul Hastanesi |
26.06.2024 | 73.590,00 | PMD | 25.08.2024 | 15.10.2024 | 73.590,00 |
*PMD Posta Defterinde Mevcut Değil